ნიადაგი და მისი საკვები ნივთიერებები — ფერმერის ცნობარი

2722 Views Comment Off

ნიადაგი, მარტივათ რომ ვთქვათ, გამოტენილია მცენარეების საკვებით, მაგრამ ეს საკვები ელემენტები ნიადაგში არსებობენ მცენარეებისათვის შეუთვისებელი – გაუხსნელი ან დაუჟანგავი ფორმით. შესაბამის პირობებში ეს საკვები ელემენტები ბუნებაში შეიძლება გაიხსნას.

ესე იგი შეიძლება შექმნას მიწათმოქმედების სისტემა, რომელიც მცენარეებისათვის მიუწვდომელს მისაწვდომად გადააქცევს.

ატმოსფერო თავისი ნალექებითა და მტვრით, შემადგენლობის მიხედვით, ძალზე ახლოს დგას ნიადაგთან. სტრუქტურული ნიადაგი ჰაერისგან იღებს გარკვეული რაოდენობის აზოტს, ჟანგბადს, ნახშირორჟანგსა და წყალს, აგრეთვე – ნიტრატებს, ამიაკს, მეთანს, გოგირდწყალბადს, იოდსა და ფოსფორს.

ნიადაგის მინერალური ფუძე – ქვიშა, თიხა და ნიადაგქვეშა ქანები – შეიცავს ყველა ძირითად ელემენტს: კალიუმს, ფოსფორს, კალციუმს, მაგნიუმს, ქლორს, გოგირდს; აგრეთვე მიკროელემენტებს: ბორს, იოდს, თუთიას, ალუმინს, სილიციუმს, რკინას, მანგანუმს, კობალტს,  მოლიბდენს და ა. შ. – იმ რაოდენობით, რომელიც ათგზის და ასგზის აღემატება მოსავალთან ერთად მათ გამოტანას.

ამ მინერალებში არ არის მხოლოდ აზოტი, მაგრამ მისი მარაგი სტრუქტურულ ნიადაგში ძალზე დიდია.

საკვები ნივთიერებების აქტიურ (მცენარეების ასათვისებლად) ფორმაში გადაყვანას 4  აუცილებელი პირობა:

1. ოპტიმალური და თანაბარი ტენიანობა;

2. ატმოსფეროსთან (ჰაერთან) დაკავშირებული საჰაერო არხების არსებობა ნიადაგში
(კარგი აერაცია);

3. ზაფხულში ნიადაგის ტემპერატურა ჰაერის ტემპერატურაზე დაბალი უნდა იყოს,
ხოლო ზამთარში – მაღალი (საერთოდ, ტემპერატურის მკვეთრი ცვალებადობა არ უხდება
ფესვებსა და ნიადაგში მცხოვრებ ორგანიზმებს):

4. ნახშირმჟავას საკმარისი რაოდენობა მინერალების გასახსნელად (ნახშირმჟავა მიიღება წყალთან ნახშირორჟანგის შეერთებით ბაქტერიების მეშვეობითა და ეტაპობრივად). ამის გარეშე ნიადაგი ხსნარის სახით საკვებ ნივთიერებებს „არ გასცემს“.

ამ პირობების შექმნაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ნიადაგის ორგანიზმები. ორგანული ნივთიერებების მეშვეობით იხრწნება. ამ დროს გამოიყოფა (ნახშირორჟანგი).

მცენარის ორგანული ნივთიერება კი იქმნება ფოტოსინთეზის პროცესში CO2–ისა და სინათლის ენერგიის მონაწილეობით. სოკოები, ბაქტერიები, მწერები და სხვა მცირე ორგანიზმები შლიან და აქუცმაცებენ ორგანულ სუბსტანციას. ამით ისინი ქმნიან ჰუმუსს, რომელიც დიდი რაოდენობით შეიცავს ნახშირწყლებსა და აზოტს.

ჰუმუსი ნიადაგის ორგანული ნივთიერებაა, რომელიც წარმოიქმნება მცენარეული და ცხოველური ნაშთებისა და მათი ცხოველმოქმედების პროდუქტების ხრწნის შედეგად. ჰუმუსის რაოდენობა მნიშვნელოვანწილათ განსაზღვრავს ნიადაგის ნაყოფიერებას; ჰუმუსი შეიცავს მცენარეთა კვების ძირითად ელემენტებს, რომლებიც მიკროორგანიზმთა ზემოქმედებით მცენარეებისათვის ათვისებად ფორმად გარდაიქმნება.

ნიადაგში ჰუმუსის შემცველობასთანაა დაკავშირებული ნიადაგში წყალმომარაგებისა და სითბური რეჟიმები, ნიადაგის ბიოლოგიური აქტიურობა, ნიადაგწარმოქმნის პროდუქტთა20 მიგრაცია და სხვა. ნიადაგში ჰუმუსის რაოდენობა დამახასიათებელი ნიშანია ნიადაგის ტიპების განსაზღვრისათვის.

ჰუმუსი: აუმჯობესებს წყლის, ჰაერისა და საკვები ნივთიერებების მდგრადობას ნიადაგში, აწვდის მცენარეებს საკვებ ნივთიერებებს.

ჰუმუსის შემადგენლობა განსხვავებულია. იგი დამოკიდებულია კლიმატზე, ნიადაგის ნაირსახეობაზე და მის დამუშავებაზე. ნიადაგი, რომლის შემადგენლობაში 1% ჰუმუსია, შეიცავს დაახლოებით 1000 კგ აზოტს/ჰა-ზე. კარგი სახნავი, სულ ცოტა 2% ჰუმისს უნდა შეიცავდეს, ხოლო ბაღისა და ბოსტნის ნიადაგი – 5 – 7%-ს.

ნიადაგის ტიპები განისაზღვრება ნიადაგის მინერალური ჩონჩხის შემადგენლობით. ეს ჩონჩხი შედგება დიდი და პატარა ქვებისაგან, ქვიშის, თიხის, მტვრისა და თიხოვანი მინერალების სხვადასხვა ფრაქციებისაგან.

ნიადაგის წყალმომარაგებისა და საჰაერო რეჟიმი,  საკვები ნივთიერებების დაგროვების ინტენსიურობა და მათი დამუშავებისადმი მიდრეკილება ბევრადაა დამოკიდებული ნიადაგის სტრუქტურის ტიპზე. ნიადაგის განსაზღვრის უმარტივესი ხერხი ხელით გასინჯვაა.

ამ მეთოდით შეიძლებ განვსაზღვროთ ნიადაგის ძირითადი ტიპები შემდეგი კრიტერიუმების თანახმდ:

  • თიხნარი ნიადაგი;
  • მძიმე, თიხნარი ნიადაგი;
  • ქვიშიანი ნიადაგი;
  • ტორფიან-ჭაობიანი ნიადაგი;

ამის ნათელი მაგალითია ეგრეთწოდებული ნიჩბის დიაგნოზი, ანუ ნიადაგის ანალიზის ვიზუალურ-მექანიკური მეთოდი, რომელიც საშუალებას გვაძლევს, საჭირო სიზუსტით დავადგინოთ ნიადაგის ნაყოფიერება, რაც მიწათმოქმედების უმნიშვნელოვანესი კრიტერიუმია.

ამასთან უნდა ითქვას, რომ ჯერ-ჯერობით ხელმისაწვდომი არ არის ლაბორატორიული მეთოდი, რომელიც იმავე შედეგს მოგვცემს — უშუალოდ ფერმერის ნაკვეთზე, მცირე დროში, დამატებითი დანახარჯების გარეშე მივიღოთ ინფორმაცია ნიადაგის მდგომარეობის შესახებ.

ანალიზის შედეგები საშუალებას გვაძლევს მომავალი საქმიანობებისა და ნიადაგის საჭიროებების უკეთ განსასაზღვრად.

რა ინფორმაციას გვაწვდია ნიჩბის დიაგნოზი:
• ნიადაგის მოხვნისა და გაფხვიერების ხარისხი; ნიადაგის ნაყოფიერება;
• შეტანილი ორგანიკის დაშლის ხარისხი;
• ჩასატარებელი სამუშაოები;
• ჩატარებული სამუშაოების ეფექტურობა.

ნიადაგის სტრუქტურას ჰუმუსი აუმჯობესებს. კარგი სტრუქტურის მქონე ნიადაგი ფხვიერი და ადვილად დასამუშავებელია, ხელსაყრელია მცენარის განვითარებისათვის.

იგი ელასტიკურია, კარგად ატარებს წყალს, ადვილად არ შრება, იტანს მექანიკურ დაწოლას და ძლიერ წვიმებს. როგორც წესი, ოპტიმალურათ ითვლება ჰუმუსით გამდიდრებული ქვიშიანი თიხნარი, რომელშიც ქვიშისა და თიხის ოპტიმალური თანაფარდობაა.

ნიადაგში მობინადრე ორგანიზმები – ერთმანეთთან აკავშირებენ ორგანულ და არაორგანულ ნივთიერებებს და ქმნიან ახალ ერთობლიობას, რომელსაც ნოყიერი ნიადაგი ეწოდება.

ნიადაგში არსებული ორგანიზმების ოპტიმალური ბიოლოგიური აქტივობა საუკეთესო საწინდარია მცენარეების კარგი განვითარებისათვის. ნიადაგის ნაყოფიერების ერთ-ერთი უმთავრესი პრობლემა ისაა, რომ მცენარისთვის საჭიროა საკვები ნივთიერებები ხშირათ მათთვის აუთვისებლად ფორმაში იმყოფებიან.

ნიადაგში არსებული სუბსტანციების დაშლისა და აღდგენის პროცესში, რომელშიც უამრავი ცოცხალი ორგანიზმია იღებს მონაწილეობას, საკვები ნივთიერებები გამოთავისუფლდებიან, ანუ ისინი მცენარისათვის ათვისებად ფორმაში გადადიან.

გარდა ამისა, ორგანიზმები აფხვიერებენ ნიადაგს და ამით დიდად უწყობენ ხელს ფესვების აერაციასა და ნიადაგის სტრუქტურის გაუმჯობესებას. სოკოები და ბაქტერიები ხელს უწყობენ ორგანული ნივთიერებების გახრწნასა და მცენარეებისათვის საჭირო ნივთიერებების მათთვის ათვისებად ფორმაში გადაყვანას.

პარკოსანი მცენარეების ფესვებთან სიმბიოზში მყოფი ზოგიერთი ბაქტერია ჰაერში არსებულ აზოტს აფიქსირებს და მცენარეებისათვის ათვისებად ფორმად გარდაქმნის. ბუნებაში უამრავი სხვა ტიპის ბაქტერია და სოკო არსებობს. მათ მკაცრად განსაზღვრული ფუნქცია აქვთ.

ჭიაყელები კარგ ნიადაგში 1 ჰა-ზე დაახლოებით 600 კგ ჭიაყელა ცხოვრობს. ჭიაყელების ეს რაოდენობა გამოყოფს 12-15 ტ ექსკრემენტს! დაახლოებით 3 წელიწადში ჭიაყელები ბაღის ნიადაგს მთლიანად გადაამუშავებენ. მათ მიერ გამოყოფილი ექსკრემენტები მაღალი კონცეტრაციით შეიცავენ მცენარეებისათვის საჭირო საკვებ ნივთიერებებს, მათთვის ათვისებად ფორმაში.

ჭიაყელებით დაუსახლებელ ნიადაგთან შედარებით იგი შეიცავს:
— 5-ჯერ მეტ აზოტს,
— 7-ჯერ მეტ ფოსფორს,
— 11-ჯერ მეტ კალიუმს,
— 2-ჯერ მეტ მაგნიუმს.

ჭიაყელები ბიომეურნეობაში დიდ როლს ასრულებენ! ნიადაგის წიაღში მათი საძოვრების ხშირი ქსელი, რომელიც 3 მ ის სიღრმემდე აღწევს, არსებითად აუმჯობესებს ჰაერისა და წყლის ცირკულაციას, ხოლო ნიადაგქვეშა მყარ და დატკეპნილ ფენებს აფხვიერებს.

ჭიაყელებს ურჩევნიათ ნესტიანი ნიადაგები, რომელთა ზედაპირზე ჭარბადაა ადვილად ხრწნადი მცენარეული მასალა.

მწერები ნიადაგში ძირითადად იმ ფენაში ბინადრობენ, სადაც ორგანული ნივთიერებების მინერალიზაცია ხდება; ამ ფენაში ისინი სწრაფად მრავლდებიან წელიწადის თბილ დროს. მწერების მრავალფეროვნება ხელს უწყობს იმას, რომ მათი სახეობებიდან არც ერთი არ ჩაგრავს სხვებს, ანუ არ გადაიქცევიან მავნე ორგანიზმებად.

სოფლის მეურნეობისთვის განსაკუთრებით სასარგებლოა ისეთი მწერები, როგორიც არიან მტაცებლები ბზუალები, ჭიამაია, აგრეთვე ტკიპები და ბაღლინჯოები.

გარემოს ფაქტორთა კლასიფიკაციის თანახმად, ნიადაგი მიეკუთვნება ედაფურ ფაქტორს და მას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ცოცხალი ორგანიზმებისათვის. მცენარისათვის იგი წარმოადგენს სუბსტრატს, რომელშიც ვითარდება მიწისქვეშა ნაწილები და იქედან ღებულობს წყალს, საკვებ ნივთიერებებს. ცხოველებისათვის ნიადაგი არის სადგომი და საცხოვრებელი, ხოლო ადამიანისათვის ძირითადი სასიცოხლო და საწარმოო საშუალება.

მცენარის დამოკიდებულებას ნიადაგთან განსაზღვრავს ამ უკანასკნელის თვისებები,  რომელიც სამ ჯგუფად იყოფა: ფიზიკურ-მექანიკური, ქიმიური და ბიოლოგიური. მათი გავლენის ხასიათი იმდენად მრავალგვარია, რომ ერთსა და იმავე ნიადაგობრივ პირობებშიც კი მცენარისათვის სხვადასხვა საარსებო პირობებს ქმნის.

ფიზიკურ-მექანიკურ თვისებებში შედის ნიადაგის მექანიკური შედგენილობა, სიღრმე, სტრუქტურა, ფორიანობა, წყალგამტარობა, ტენტევადობა, ჰაერაცია, სითბო, ხნოვანება, შეფერილობა და სხვა.

ქიმიური თვისებებიდან აგროეკოლოგებისთვის საინტერესოა ნიადაგში შემავალი ცალკეული ელემენტების რაოდენობა და ხარისხი.

ბიოლოგიურ ანუ ცოცხალ ნაწილებში იგულისხმება ნიადაგში მცხოვრები მცენარეული და ცხოველური მიკრო და მაკრო ორგანიზმების ეკოლოგიური მნიშვნელობა.

აზოტი

აუცილებელი ელემენტია, იგი შედის ცილების და ნუკლეინების მჟავების შემადგენლობაში. მას მცენარის ფესვები ითვისებს ნიტრატების ან ამონიუმის მარილის სახით. აზოტის ნაკლებობა ასუსტებს მცენარის ზრდას, იგი ღებულობს მოყვითალო შეფერილობას.

მისი უჯრედები სქელგარსიანია და შედარებით მცირე რაოდენობით შეიცავს წყალს, ივითარებს წვრილ და უხეშ ფოთლებს. უარყოფითად მოქმედებს მცენარეზე აზოტის სიჭარბეც იგი გვალვის, ყინვის, მავნებლების და ავადმყოფობის მომართ ნაკლებათ გამძლეა, ამიტომაც ყველა მცენარისთვის დადგენილია აზოტის ოპტიმალური დოზაროგორც აღინიშნა, ატმოსფეროში გაზისებრი აზოტი ჰაერის მოცულობის 78 პროცენტს შეადგენს, ნიადაგში კი მისი რაოდენობა 0,2-0,4 პროცენტია.

პარკოსნების გარდა მცენარეები ატმოსფეროს აზოტს ვერ იყენებენ და მხოლოდ ნიადაგის აზოტით იკვებებიან. უაღრესად დიდი მნიშვნელობა აქვს ნიადაგის მიკროორგანიზმების მოქმედებას აზოტის მინერალური მარილებით მცენარეთა უზრუნველყოფაში.

ფოსფორი

მისი აგროეკოლოგიური მნიშვნელობა ძალიან დიდია. იგი შედის ცოცხალ ორგანიზმებში, ჰუმუსში, ნიადაგის მინერალურ ნაწილსა და ხსნარში. დიდ როლს ასრულებს ფერმენტულ რეაქციაში, ფოტოსინთეზისა და მეტაბოლიზმის პროცესში. მცენარე მას ითვისებს ფოსფორმჟავა მარილის სახით. ნიადაგში ფოსფორის წყაროა მთის ქანების გამოფიტვა და ორგანული შენაერთების დაშლა.ფოსფორი აუცილებელია ნაყიფის დამწიფებისათვის. ყველაზე მეტად საჭიროა ნასკვების წარმოქმნის პერიოდში. აზოტისგან განსხვავებით იგი ამცირებს მცენარის ვეგეტაციის პერიოდს.

გაზაფხულზე თუ ფოსფორი მცირეა, ფერხდება კვირფის გახსნა და ყვავილობა, ფოთლები წვრილია, მკრთალი, განსაკუთრებით ქვედა ტოტზე. ფოსფოროვანი სასუქები, კულტურული მცენარეების ნარგავებში, შეაქვთ ადრე გაზაფხულსა და გვიან შემოდგომაზე 20-25 სმ სიღრმეზე.

კალიუმი

ხელს უწყობს მცენარეებს განვითარებაში. მისი ნაკლებობის დროს ზოგიერთი სახეობა ცუდად იტანს გვალვას, უქვეითდება ყინვაგამძლეობა, ნაყოფს უჩნდება ლაქები.  დამლაშებული ნიადაგების აგროეკოლოგიური თავისებურება.

დადგენილია, რომ დედამიწის ნიადაგების მეოთხედი მეტ-ნაკლებად დამლაშებულია. ამის ძირითადი მიზეზი კლიმატური პირობებია.

ორგანული სასუქები

ბიოლოგიურ მებაღეობაში დამატებითი სასუქის მიწოდება ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ინტენსიური კომპოსტირების, მულჩირებისა და სიდერაციის მიუხედავად, ნიადაგში საკვები ელემენტების ნაკლებობაა.

სასუქი შეაქვთ დათესვამდე, გადარგვამდე და ვეგეტაციის პერიოდის დაწყებამდე, ვინაიდან ნიადაგის ორგანიზმებს ესაჭიროება დრო, ტენი და სითბო, რათა მიწოდებული სასუქი მცენარეებისათვის ათვისებად ფორმაში გადაიყვანოს.

ეს, განსაკუთრებით, ძნელად საშოვნი სასუქების შემთხვევაშია მნიშვნელოვანი, რადგან მათზე დიდი მოთხოვნილებაა.

ძვლის ფქვილი

დაფქვილი ძვალი ხშირად შეაქვთ ზედა ფენაში. იგი უზრუნველყოფს მცენარეს ზრდისთვის აუცილებელი ფოსფორით და კალციუმით და ასევე იძლევა ძვირფას ცხოველურ სუბსტრატს. იგი განსაკუთრებით უხდება ვარდს, ბოლქვოვან მცენარეებს და ხეხილს.

ნაკელი

ნაკელი მიკრობების ცხოველმყოფელობის სტიმულირებას იწვევს. მის შემადგენლობას ცხოველური და მცენარეული საფუძველი აქვს.

ქვის ფქვილი (დაფქული ქვა) 

ეს სასუქი მრავალი წლის განმავლობაში გამოიყენებოდა (განსაკუთრებით მეტყევეობაში და ნერგვის დარგვისას), სანამ იგი ქიმიური მინერალური სასუქით არ შეიცვლებოდა. ბიოლოგიურ მეურნეობაში დღესაც წარმატებით გამოიყენება.

ტორფი 

ტორფის გამოყენებისას, უნდა გვახსოვდეს, რომ იგი თავისთავად სასუქს არ წარმოადგენს. იგი სხვა მასალებთან ან ნიადაგთან შერევით უნდა გააქტიურდეს და ჩაერთოს ბიოლოგიურ წრებრუნვაში.

ესპარცეტი

ესპარცეტი ‐ ძვირფასი საკვები კულტურა და ნიადაგის ეროზიის წინააღმდეგ ბრძოლის საშუალება ესპარცეტი ამიერკავკასიაში უძველეს კულტურათა ჯგუფს მიეკუთვნება.

შერეული ნათესები 

შერეული ნათესები ერთდროულად (ერთ კვალზე) რამდენიმე კულტურის მოყვანას გულისხმობს. ეს მეთოდი ითვალისწინებს ერთ კვალზე სხვადასხვა ბოსტნეული კულტურების მოყვანას.

თანაც მნიშვნელოვანია ამ კულტურების ისეთნაირად შერჩევა, რომ თუ ერთს ზედაპირული ფესვთა სისტემა აქვს, მეორეს ღრმა ფესვთა სისტემა უნდა ჰქონდეს;

მცველი მცენარეები

ამ ჯგუფს ეკუთვნიან არა მარტო ის თანამგზავრი მცენარეები, რომლებიც მწერებს აფრთხობენ, არამედ ისინიც, რომლებიც, ხატოვნად რომ ვთქვათ, თავგზას უბნევენ მათ. ბევრი მწერი საკვებად გამოსადეგ მცენარეს სუნით ეძებს.

სალომე ლომიძე

Share Button

Related Articles

კარტლისი — აგროტექნოლოგიები
თქვენი რეკლამა
ტრაქტორი — ფერმერთა აპლიკაცია
აგროსფერო
კლაასი
თქვენი საეკლამო ბანერი
Georgian Dairy
AgroPlus
Organic Life ამერიკელებს ჩურჩხელაზე გადასვლას ურჩევს
236 Views

შეწყვიტეთ ენერგეტიკული ბატონების ყიდვა - ჩაანაცვლეთ ის ყურძნის წვენისა და ნიგვზის ნაზავის ნუგბარით, მოუწოდებს ამერიკული პოპულარული გამოცემა

სრულად
სამკურნალო მცენარეები
შვიტა მინდვრის (Equisetum arvense) — სამკურნალო მცენარე
3646 Views

მინდვრის შვიტა (ლათ. Equisetum arvense) მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა შვიტისებრთა ოჯახიდან. აქვს მცოცავი, რუხი-მოშავო ფესურა. ღერო ორგვარია:

სრულად
აგროკავკასია FB