გოგრა-კულტურის დახასიათება და საქართველოში გავრცელებული ჯიშები

3106 Views Comment Off

ზოგადი დახასიათება

გოგრა — არსებობს გოგრის სამი სახეობა: მსხვილნაყოფიანი, კანმაგარი და მუსკატის ჯიშის. ჩრდილოეთის კლიმატურ პირობებში გავრცელებულია მსხვილნაყოფიანი და მაგარ კანიანი გოგრა. მუსკატის ჯიშის კი, სამხრეთის რაიონებში.

მუსკატის ჯიშის გოგრა ერთმანეთისგან განსხვავდება ნაყოფის ფორმით, შეფერილობით, რბილობის კონსისტენციით და გემოთი. ამ ჯიშის ზოგიერთი წარმომადგენლის წონა 10-20 კგ აღწევს, საშუალო კი 2-5კგ-ია. ნაყოფს სხვადასხვაგვარი ფორმა აქვს: ცილინდრული, ოვალური, სფეროსებრი, ზოგჯერ განტელის ფორმის. მათი კანი თხელია, ადვილად იჭრება და სუფთავდება, ახასიათებთ შესანიშნავი გემოვნური თვისებები, რომლებსაც ისინი შენახვისას ინარჩუნებენ.

ექიმები გვირჩევენ მცენარეულ კვების პროდუქტებს შორის უპირატესობა მივანიჭოთ გოგრას, მის შემცველობაში არსებული ომეგა — 3 ცხიმოვანი მჟავეების შემცველობის გამო. ამ მხრივ მას მეორე საპატიო ადგილი უჭირავს.

არსებობს გოგრის ზაფხულისა და ზამთრის ჯიშები.

ზაფხულისას ნაზი რბილობი და კანი აქვს. ზამთრისას კი, მკვრივი რბილობი, სქელი მაგარი და უხეში კანი. ორივე შემთხვევაში ყიდვისას ამოირჩიეთ მშრალი ნაყოფი დაუზიანებელი კანით. მიაქციეთ ყურადღება მის შეფერილობასა და ფორმას. თავის მოცულობასთან შედარებით, შემოსული ნაყოფი მძიმე უნდა იყოს.

შეძენისას საკვებად გამოსაყენებელი გოგრა სასურველია იყოს საშუალო ზომის, ვინაიდან იგი უფრო ტკბილი და ნაკლებად ბოჭკოს შემცველია. გიგანტური ზომის ნაყოფი მოიხმარება ძირითადად საქონლის გამოსაკვებად. აგრეთვე დიდხანს არ ინახება. გოგრის კანს არ უნდა ჰქონდეს დეფექტები, (ლაქები) და შეჭყლეტილი ადგილები. არ უნდა ჰქონდეს ნაოჭები კანზე და შეხებით უნდა იყოს გლუვი და მაგარი. გოგრის კანზე არსებული ზოლები სწორი ფორმის უნდა იყოს.
ზიგზაგისებური ფორმის ზოლები მიუთითებს ნიტრატების ჭარბ რაოდენობაზე.

გაჭრილ გოგრას უნდა ჰქონდეს მკვრივი, ხორციანი რბილობი. ფერი კი რაც უფრო მუქია მით უკეთესია.
ერთ-ერთი მაჩვენებელი გოგრის სიმწიფისა არის მისი ყუნწი. იგი მაქსიმალურად ხმელი უნდა იყოს. აგრეთვე მას უნდა ჰქონდეს მაგარი კანი და მასზედ არსებული სურათი მკვეთრად გამოხატული.

შესანახად უკეთესია გვიან მოყვანილი გოგრის შეძენა, მაგრამ მივაქციოთ იმ გარემოებას ყურადღება რომ არ იყოს მოყინული.

ზოგადად გოგრა კარგად ინახება 6 თვის განმავლობაში. შევარჩიოთ მოსული ნაყოფი, ხმელი ყუნწით და ყოველგვარი დაზიანებების გარეშე. შენახვამდე გავაშროთ მზეზე დაახლოებით 10 დღის განმავლობაში, ფრთხილად ჩავაწყოთ ერთ წყებად, ისე რომ ერთმანეთს არ ეხებოდნენ, ყუნწით ზემოთ, გრილ, კარგად განიავებად ბნელ და მშრალ ადგილას. (არ უნდა ხვდებოდეს მზის პირდაპირი გამოსხივება). ამ მიზნისთვის გამოდგება სარდაფი, სადაც ტემპერატურა არ აღემატება 10◦c (იდალურია 3◦c) ტენიანობა კი — 60 -75%. მაცივარში გოგრის შენახვა სასურველი არ არის, განსაკუთრებით კი გაჭრილის. მისი შენახვა ამ სახით მხოლოდ ერთი კვირაა შესაძლებელი. ზაფხულში  გოგრა აუცილებლად უნდა შეინახოთ მაცივარში.

გოგრის თესლები არ გადავყაროთ. გოგრისებრთა ოჯახის სხვა წარმომადგენლებისგან განსხვავებით, იგი გამოირჩევა იმით, რომ საკვებად ვარგისია და ძალზედ სასარგებლო. ამისათვის საჭიროა მათი გამოშრობა შემდეგნაირად:  გავრეცხოთ, შემდეგ მოვათავსოთ მზიან ადგილას რამდენიმე დღით ან საშრობში. აუცილებელია ტემპერატურის 40◦c და ტენიანობის 10% კონტროლი. აქედან შევარჩიოთ  თეთრი ფერის ულაქო თესლები.

გოგრა წარმოიშვა — ცენტრალური ამერიკის გამომშრალ ნიადაგებზე. ევროპაში გავრცელდა შუა საუკუნეებში. ძველად მას უწოდებდნენ ,,თურქული ჩალმა“-ს.  რუსეთში ცნობილი გახდა  მხოლოდ მე-19 საუკუნეში.

ხშირად გოგრას ვყიდულობთ არამარტო კულინარიული მიზნებისთვის, არამედ სამკურნალოდაც. განსაკუთრებით სასარგებლოა მისი წვენი და რბილობი.   მას აქვს აგრეთვე  სამკურნალო და გამაახალგაზრდავებელი ეფექტი.   გოგრაში არის უნიკალური კომბინაცია:  ცილების , ფერმენტების, ვიტამინების.  ამის გამო ის ითვლება ადვილად ასათვისებელ და სწრაფად მოსანელებელ  პროდუქტად. ის გახლავთ საუკეთესო დიეტური საკვები.

საქართველოში გავრცელებული ჯიშები

საზოგადო სახელი: გოგრა

სახეობის სახელწოდება: Cucurbita maxima Duchesne

ჯიშის სახელწოდება: დიდნაყოფა გოგრა- Cucurbita maxima ‘ Didnakofa Gogra’

წარმოშობა: დასავლეთი საქართველო. გავრცელებულია როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ საქართველოს რეგიონებში. აღმოსავლეთ საქართველოში ცნობილია თათრული გოგრის სახელით, იმერეთში, რაჭა-ლეჩხუმში „თათრული კვახის“ და გურიაში „ხაპის“ სახელწოდებით.

ჯიშის დახასიათება: საგვიანო ჯიშია. ივითარებს გრძელ ლართხს და დიდ ბარდს. ღერო მსხვილი ცილინდრისებრი. ფოთოლი დიდი, ბრტყელი, თირკმლისებრი. ისხამს მრგვალ ან მობრტყო ფორმის დიდ ნაყოფს. ნასკვებს ივითარებს ძირთან ახლოს. ნაყოფის საშუალო წონა 12 კგ–ს. აღწევს, ზოგიერთისა კი 20–25 კგ-ს. ნაყოფის კანი აპკივით თხელია. ფერით მოთეთროა, ნაცრისფერი, მოვარდისფრო ყვითელი, ნარინჯისფერი და რუხი. რბილობი მკვრივია, ყვითელი ან ნარინჯისფერი. ნაყოფის ყუნწს ოდნავ ჩაღრმავებული ზოლები დასდევს. თესლი დიდია, თეთრი, სუსტად გამოსახული არშიით. უხვმოსავლიანია, საშუალო მოსავალი 40 ტ/ჰა–ზე. გამოირჩევა კარგი შენახვისუნარიანობით. სითბოსა და სინათლის დიდი მომთხოვნია.

დღევანდელი მდგომარეობა: არ არსებობს დაზუსტებული ინფორმაცია. შეიძლება თესლი ინახებოდეს, კერძო კოლექციაში.

დამატებითი ინფორმაცია: გოგრის ეს ჯიში ნიადაგს უფრო მეტ მოთხოვნილებას უყენებს, ვიდრე სხვა გოგრები. ამიტომ მას უფრო ნოყიერ და სარწყავ ნიადაგზე, ან ტენით უზრუნველყოფილ ადგილზე თესავენ. აგრეთვე – პატარა ბაღჩებში, გზის ნაპირებსა და ღობის ძირას.

წყაროები: 1. ი.ფ. მაჭავარიანი, ზოგიერთიბოსტნეულ–ბაღჩეულიკულტურისაგროტექნიკადამეთესლეობააღმოსავლეთსაქართველოსპირობებში. სადისერტაციოშრომა, თბილისი, 1970 წ.

საზოგადო სახელი: გოგრა

სახეობის სახელწოდება: Cucurbita moschata Duchesne

ჯიშის სახელწოდება: ქართული 54-Cucurbita moschata ‘ Kartuli 54 ’

წარმოშობა: იმერეთის რეგიონი. წყალტუბო, დარაიონდა 1990 წელს საქართველოს ყველა ზონისათვის.

ჯიშის დახასიათება: სავეგეტაციო პერიოდი – აღმოცენებიდან სიმწიფის დაწყებამდე 152 დღეა. ყვავილი დიდი, ერთსახლიანი და ერთსქესიანია. მთავარ ღეროზე მდედრობითი ყვავილთა რაოდენობაა 2–3, პირველი რიგის ყლორტებზე – 5–7, მეორე რიგისაზე კი – 4–6 ჯვარედინმტვერიაა. ღერო მხვიარა, ფოთოლი თირკმლის ფორმის, სუსტად დანაკვთული, ფოთლის ფირფიტა ფართოა, სიგრძით 23 სმ. სიგანით 33 სმ, შეფერილობა მუქიმწვანე. ნაყოფის ფორმა ნახევრად მრგვალია, სიგრძით 18 სმ, სიგანით 25 სმ. ნაყოფის მასა საშუალოდ 4,4 კგ–ია. ნაყოფის ზედაპირი ნაცრისფერია თეთრი ლაქებით, დასეგმენტებული. ნაყოფის კანი თხელია, შიგთავსი კი მოყვითალო–ოქროსფერი. ნაყოფში მშრალი ნივთიერების რაოდენობა 12–13,3 %–ია. საერთო შაქრიანობა 6,5–6,8 %. თესლი თეთრი, მსხვილი 1000 თესლის მასა 292 გრ–ია. მოსავლიანობა საკონკურსო ჯიშთაგამოცდაში 1982–1985 წლებში საშუალოდ აღწევდა 15,8 ტ/ჰა–ს. მათშორის სასაქონლო მოსავალი 12,6 ტ/ჰა–ს.
ჯიში გამოყვანილია მიწათმოქმედების სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის წყალტუბოს საცდელ სადგურში, ინდივიდიალური შერჩევის მეთოდით, ადგილობრივი ჯიშ–პოპულაციიდან.

დღევანდელი მდგომარეობა: არ არსებობს დაზუსტებული ინფორმაცია. შეიძლება დაცული იყოს კერძო კოლექციაში.

დამატებითი ინფორმაცია: გამძლეა დაავადებების მიმართ, სუსტად ავადდება ნაცრით და ანთრაქნოზით.

წყაროები: 1. გ. კვაჭაძე, მებოსტნეობა, თბილისი 1965 წ.
2. ი. ლომოურის სახ. მიწათმოქმედების ინსტიტუტის წყალტუბოს საცდელი სადგურის 1982 წლის სამეცნიერო–კვლევითი მუშაობის ანგარიში.

საზოგადო სახელი: გოგრა

სახეობის სახელწოდება: Cucurbita pepo L.

ჯიშის სახელწოდება: ხოკერა გოგრა-Cucurbita maxima ‘Khokera Gogra’

წარმოშობა: დასავლეთი საქართველო. გავრცელებულია საქართველოს ყველა ზონაში, მაგრამ უმთავრესად დასავლეთში.

ჯიშის დახასიათება: ხოკერა გოგრა საგვიანო ჯიშია. ყვავილი ერთსქესიანია, ერთსახლიანი. ყვავილის ყუნწი მოკლეა. პოპულაციების მიხედვით, ღერო მკვრივი, წახნაგოვანი, დაღარული, საშუალო ან გრძელი აქვს. ფოთოლი საშუალო სიდიდისაა, ხუთკუთხიანი, ნაკვთოვანი. ფოთოლი და ყუნწი დაფარულია უხეში ეკლისებრი ბუსუსებით. ნაყოფი საშუალო სიდიდის, უმეტესად წვრილი, ფორმით შეიძლება იყოს მრგვალი, ბრტყელი, კვერცხისებრი, მოგრძო–ცილინდრული. ფერად შავი, ყვითელი, მწვანე, ნარინჯისფერი, მიხაკისფერი, მიხაკისფერ–ჭრელი და სხვ. ნაყოფს ყვავილსაჭდომი შეზნექილი აქვს, ზედაპირი გლუვი, წახნაგოვანი, დაღარული, მეჭეჭებიანი. რბილობი ნარინჯისფერია, ყვითელი, მოვარდისფრო–ყვითელი, ბოჭკოვანი ან ფქვილისებრი აღნაგობის. თესლი საშუალო ზომისაა, მოყვითალო–თეთრი, მკაფიო სქელი არშიით. გვხვდება უკანო თესლიანი ჯიშებიც. თესლბუდე ძალიან დიდია და ნაყოფი მსუბუქი, რბილობი 1,5–2 სმ. სისქისაა. ნაყოფის ქერქი ბაკნისებური, მკვრივი, ადვილად მტვრევადი, შეწვის და მოხარშვის შემდეგ ქერქი თავის ფორმას და სიმაგრეს არ კარგავს. შენახვის კარგი უნარით ხასიათდება, მაგრამ გემურ თვისებებს მალე კარგავს, ტრანსპორტაბელურია.

დღევანდელი მდგომარეობა: არ არსებობს დაზუსტებული ინფორმაცია. შეიძლება ინახებოდეს კერძო კოლექციაში, ან რომელიმე საზღვარგარეთის გენეტიკური რესურსების ბანკში.

დამატებითი ინფორმაცია: ხოკერა გოგრა სითბოსა და სინათლის უფრო ნაკლები მომთხოვნია, გოგრის სხვა სახეობებთან შედარებით. ამიტომ მას სიმინდში ან სხვა ნათესებთან შერევით თესენ. წმინდა ნათესის სახით იგი იშვიათად გვხვდება, მაღალ ზონებში უფრო მეტად ვრცელდება.

წყაროები: ი.ფ. მაჭავარიანი, ზოგიერთი ბოსტნეულ–ბაღჩეული კულტურის აგროტექნიკა და მეთესლეობა აღმოსავლეთ საქართველოს პირობებში. სადისერტაციო შრომა, თბილისი–1970
ი. ლომოურის სახ. მიწათმოქმედების ინსტიტუტის გარდაბნის საცდელი სადგურის 1988 წლის სამეცნიერო–კვლევითი მუშაობის ანგარიში.

ჯიშები: საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება

Share Button

Related Articles

კარტლისი — აგროტექნოლოგიები
თქვენი რეკლამა
ტრაქტორი — ფერმერთა აპლიკაცია
აგროსფერო
კლაასი
თქვენი საეკლამო ბანერი
Georgian Dairy
AgroPlus
საქართველოში მებოცვრეობის განვითარების პერსპექტივები — ინტერვიუ ჯენიფერ ბოუმანთან
274 Views

„ვფიქრობ, საქართველო ბოცვრის ხორცის შესანიშნავი მიმწოდებელი შეიძლება იყოს სხვადასხვა ქვეყნისთვის, მათ შორის, ევროპისთვის  - ჯენიფერ

სრულად
სამკურნალო მცენარეები
ალოე — სამკურნალო თვისებები და რამდენიმე რეცეპტი
6027 Views

ალოე (ლათ. Aloe arborescens) საქართველოში ველური სახით არ გვხვდება, მაგრამ იგი თითქმის ყოველ ოჯახს აქვს და ყველასათვის კარგადაა ცნობილი, როგორც ოთახის

სრულად
აგროკავკასია FB