ფიჭვის კაკალი ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი და იშვიათი კაკალია მსოფლიოში, მიუხედავად იმისა, რომ მას ხშირად „კაკლად“ კი არა, ფიჭვის თესლად მიიჩნევენ.
მისი ისტორია გაცილებით ძველია, ვიდრე თანამედროვე სოფლის მეურნეობა — ფიჭვის კაკალს ადამიანები ათასობით წლის წინ აგროვებდნენ ტყეში, ჯერ კიდევ მაშინ როცა კულტურული ბაღები არ არსებობდა.
ამ კაკლის ყველაზე ცნობილი წყარო ხმელთაშუაზღვისპირეთის ფიჭვია (იტალიური ფიჭვი) — Pinus pinea რომელსაც „ქვის ფიჭვს“ უწოდებენ. სწორედ ამ ხის გირჩებში იმალება პატარა, წაგრძელებული თესლი, რომელიც დღეს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ძვირადღირებულ ინგრედიენტად ითვლება.
მაღალი ფასი შემთხვევითი არ არის. ერთი კილოგრამი ამ კაკლის მისაღებად საჭიროა ათასობით გირჩის შეგროვება, მათი გახსნა, გაშრობა და ხელით ან მექანიკურად ამოღება. ფიჭვის გირჩი წლების განმავლობაში მწიფდება, ხოლო ხე სრულ მოსავლიანობაში მხოლოდ 15–20 წლის შემდეგ შედის. ეს ნიშნავს, რომ ამ ნაყოფის სწრაფი წარმოების კულტურა ვერასდროს ვერ აღორძინდება.
გემოთი ფიჭვის კაკალი რბილი, ოდნავ ტკბილი და ცხიმიანია. სწორედ ეს ხდის მას შეუცვლელ ინგრედიენტად იტალიურ პესტოში, ფრანგულ და ახლოაღმოსავლურ სამზარეულოში. მცირე რაოდენობაც კი საკმარისია, რომ კერძს განსაკუთრებული არომატი და ტექსტურა მისცეს.
ისტორიულად ფიჭვის კაკალი „ენერგიის საკვებად“ ითვლებოდა. მას იყენებდნენ რომაელი ლეგიონერები, მთის მოსახლეობა და უდაბნოს რეგიონების ტომები. მაღალი კალორიულობა და ცხიმების შემცველობა მას იდეალურ საკვებად აქცევდა ხანგრძლივი მოგზაურობის თუ ლაშქრობის დროს.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, ნიშური, მაგრამ სტრატეგიული პროდუქტია. მისი ფასი ხშირად აღემატება ნუშისა და კაკლის ფასს და ზოგჯერ მაკადამიასაც კი უტოლდება. მიზეზი მარტივია — ბუნებრივი რესურსის სიმცირე, ხანგრძლივი ზრდის ციკლი და რთული შეგროვება.
დღეს ფიჭვის კაკლის ძირითადი მწარმოებლები არიან ხმელთაშუაზღვისპირეთი, ჩინეთი, პაკისტანი და აშშ-ის ზოგი რეგიონი, თუმცა მსოფლიო მოთხოვნა ბევრად აღემატება მიწოდებას. სწორედ ამიტომ იგი რჩება „ტყის ოქროდ“ — პროდუქტად, რომელიც ბუნებამ შეგვიქმნა, მაგრამ მასობრივი წარმოებისთვის არ დაგვითმო.
ფიჭვის კაკალი გვახსენებს, რომ ზოგჯერ ყველაზე ძვირფასი საკვები არა პლანტაციებიდან, არამედ ტყეებიდან მოდის.
მსოფლიო ფიჭვები — რამდენიმე სახეობება, რომელი იძლევა ამ საკვებ კაკალს:
კორეული ფიჭვი (Pinus koraiensis) — იძლევა მსხვილ, არომატულ საკვებ კაკალს, აღმოსავლეთ აზიაში პოპულარული სამზარეულოს ინგრედიენტი.
ციმბირული ფიჭვი (Pinus sibirica) — ცხიმიანი, ენერგიული კაკალი, დიდი წვლილი აქვს ადგილობრივი სამზარეულოსა და ინდუსტრიაში, განსაკუთრებით რუსეთში.
ხმელთაშუაზღვისპირეთის / იტალიური ფიჭვი (Pinus pinea) — რბილი, მსუბუქად ტკბილი კაკალი, მთავარი ინგრედიენტი იტალიურ პესტოში, ხმელთაშუაზღვისპირეთში გავრცელებული.
ჰიმალაის ფიჭვი (Pinus gerardiana) — მცირე ზომის, მაგრამ ინტენსიური არომატისა და მაღალი კალორიულობის კაკალი, ფასეული გლობალურ ბაზარზე, იზრდება ავღანეთში, ჩრდილოეთ ინდოეთში და პაკისტანში.
ამერიკული ნახევრადუდაბნო ფიჭვი (Pinus edulis) — პატარა, ცხიმიანი და ენერგიული კაკალი, სამხრეთ-დასავლეთ აშშ-ში, საუკუნეების განმავლობაში ინდიელ ტომებისთვის საკვების მთავარ წყაროდ გამოიყენებოდა.
ფიჭვის კაკლის კვებითი შემადგენლობა (ზოგადი)
- ცილა: 12–14% — მცენარეული ცილის კარგი წყარო.
- ცხიმი: 50–65% — უმეტესად ჯანმრთელი ომეგა-3 და ომეგა-6 ცხიმოვანი მჟავები.
- ნახშირწყალი: 13–20% — ენერგიის სწრაფი წყარო.
- ვიტამინები: E (ძლიერი ანტიოქსიდანტი), B ჯგუფის ვიტამინები (B1, B2, B3, B6 — ენერგიის და ნერვული სისტემისთვის), K ვიტამინი (სისხლის შედედებისთვის).
- მინერალები: მაგნიუმი, ფოსფორი, რკინა, კალციუმი, სპილენძი, მანგანი — ძვლების, კუნთების, იმუნიტეტის და მეტაბოლიზმის მხარდამჭერი.
- ანტიოქსიდანტები და ფიტონუტრიენტები: მცირედ, მაგრამ ცხიმებში კარგად შთანთქმადი, უძლიერებს კაკლის სასარგებლო თვისებებს.
სხვადასხვა ფიჭვის სახეობების კაკლები, რამდენადმე განსხვავდება ცხიმისა და ცილის შემცველობით.
ფიჭვი – ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული წიწვოვანი მცენარე
