ავსტრალიის შორეულ რეგიონში გადაღებულმა ჩვეულებრივმა ფოტომ მეცნიერებს მცენარე დააბრუნა, რომელიც თითქმის ექვსი ათწლეულის განმავლობაში აღარავის ენახა.
ბუნებაში ზოგჯერ ისეთი აღმოჩენები ხდება, რომლებიც კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ დედამიწის ყველა საიდუმლო ჯერ კიდევ არ არის ამოხსნილი. სწორედ ასეთი ისტორია უკავშირდება ავსტრალიურ მცენარეს ფტილოტუს სენარიუსს (Ptilotus senarius), რომელიც 58 წლის განმავლობაში დაკარგულად ითვლებოდა და რომლის ხელახლა აღმოჩენაც სრულიად შემთხვევით მოხდა.
ფტილოტუს სენარიუსი (Ptilotus senarius) ამარანტისებრთა (Amaranthaceae) ოჯახის იშვიათი ბალახოვანი მცენარეა, რომელიც მხოლოდ ავსტრალიის ჩრდილოეთ ქუინსლენდის ნახევრად მშრალ რეგიონებში გვხვდება. სახეობა გამოირჩევა ვარდისფერ-იისფერი, ფუმფულა და ბუმბულის მსგავსად დატოტვილი ყვავილედებით, რომლებიც მცენარეს განსაკუთრებით მიმზიდველ იერს აძლევს. იგი იზრდება ქვიან და ღარიბ ნიადაგებზე, კარგად იტანს გვალვას და ბუნებრივად არის ადაპტირებული ავსტრალიის მკაცრ კლიმატურ პირობებთან. სწორედ მისი უკიდურესად შეზღუდული გავრცელების არეალი გახდა ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც მცენარე ათწლეულების განმავლობაში დაკარგულად მიიჩნეოდა.
ამ მცენარის შესახებ მეცნიერებმა მხოლოდ ორი ისტორიული ნიმუშის მიხედვით იცოდნენ. პირველი ეგზემპლარი 1925 წელს შეაგროვეს, მეორე კი 1967 წელს. ამის შემდეგ, მიუხედავად არაერთი მიზანმიმართული ექსპედიციისა, მისი კვალი აღარ გამოჩენილა. სპეციალისტები ვარაუდობდნენ, რომ სახეობა შესაძლოა უკვე გადაშენებულიც კი იყო.
ფტილოტუს სენარიუსი ავსტრალიის ჩრდილოეთ ქუინსლენდის მშრალ რეგიონებში იზრდება. ეს მცირე ზომის ბუჩქია, რომელიც დაახლოებით 50-60 სანტიმეტრის სიმაღლეს აღწევს. მისი ვარდისფერ-იისფერი ყვავილები იმდენად უჩვეულოა, რომ ზოგი მკვლევარი მათ „ბუმბულიან ფოიერვერკს“ ადარებს.
მიუხედავად იმისა, რომ ფტილოტუს სენარიუსის პრაქტიკული ან სამკურნალო გამოყენების შესახებ ინფორმაცია არ მოიპოვება, იგი ეკუთვნის ავსტრალიისთვის დამახასიათებელ Ptilotus-ის გვარს, რომლის ზოგიერთი წარმომადგენელი ადგილობრივ აბორიგენულ კულტურებში ცნობილია სახელით „მულა მულა“ და ტრადიციულად გამოიყენებოდა ცერემონიებსა და დეკორატიულ მიზნებისთვის. თუმცა ფტილოტუს სენარიუსის კულტურული მნიშვნელობა დღემდე თითქმის შეუსწავლელია.
მცენარის ხელახალი აღმოჩენის ისტორია 2025 წლის ივნისში დაიწყო. ავსტრალიელი მებაღე და ჰორტიკულტურისტი აარონ ბინი შორეულ კერძო ტერიტორიაზე ფრინველების მონიტორინგში მონაწილეობდა. იქ მან უცნაური მცენარე შენიშნა, ფოტო გადაუღო და მოგვიანებით ბუნების დამკვირვებელთა პლატფორმა iNaturalist-ზე ატვირთა. იმ მომენტში მას წარმოდგენაც არ ჰქონდა, რომ ეს ერთი შეხედვით ჩვეულებრივი ფოტო მნიშვნელოვან სამეცნიერო აღმოჩენად იქცეოდა.
ატვირთული ფოტო მილიონობით სხვა ჩანაწერს შორის მოხვდა, თუმცა მალევე მიიპყრო ავსტრალიელი ბოტანიკოსის, ენტონი ბინის ყურადღება. მან მცენარე მაშინვე ამოიცნო. საინტერესოა, რომ სწორედ ეს მეცნიერი იყო ის ადამიანი, რომელმაც სახეობა რამდენიმე წლით ადრე ოფიციალურად აღწერა. დამატებითი საველე კვლევების შემდეგ დადასტურდა, რომ ფოტო ნამდვილად ფტილოტუს სენარიუსს ასახავდა. აღმოჩენის ადგილზე დაახლოებით 15 მცენარე იპოვეს.
ეს ისტორია კიდევ ერთი მაგალითია იმისა, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია მოქალაქეთა მონაწილეობა მეცნიერებაში. დღეს ბუნების მოყვარულების მიერ გადაღებული ფოტოები და მობილური აპლიკაციები მეცნიერებს ეხმარება იშვიათი სახეობების აღმოჩენაში, გავრცელების რუკების განახლებასა და ზოგჯერ ისეთი ორგანიზმების პოვნაშიც კი, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში დაკარგულად ითვლებოდა.
მიუხედავად წარმატებული აღმოჩენისა, მეცნიერები ფრთხილ ოპტიმიზმს ინარჩუნებენ. სახეობა კვლავ უკიდურესად იშვიათია და მისი ბუნებრივი პოპულაცია ძალიან მცირეა. თუმცა ფაქტი, რომ მცენარე ჯერ კიდევ არსებობს, ბუნების დაცვისთვის მნიშვნელოვანი იმედის მომცემ სიგნალს წარმოადგენს. ზოგჯერ მეცნიერებას გრანდიოზული ლაბორატორიები კი არა, მინდორში გადაღებული ერთი ფოტო ცვლის. ფტილოტუს სენარიუსს ისტორია სწორედ ასეთი შემთხვევაა — მცენარე, რომელიც თითქმის ექვსი ათწლეულის განმავლობაში დაკარგულად ითვლებოდა, კვლავ დაბრუნდა მეცნიერების ყურადღების ცენტრში.
წყარო: Australian Journal of Botany
