გვალვის პირველი ნიშნები ყოველთვის ნიადაგზე ან მცენარის ფოთლებზე არ ჩანს. ზოგჯერ კულტურები სტრესის შესახებ გაცილებით ადრე „გვაფრთხილებენ“, თუმცა ეს სიგნალი ადამიანის თვალისთვის უხილავია.
NASA-ს მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ თანამგზავრებს შეუძლიათ დააფიქსირონ მცენარეების მიერ გამოყოფილი სუსტი სინათლე და ნიადაგის ტენიანობის ცვლილებები, რაც „ფარული გვალვის“ განვითარებაზე რამდენიმე კვირით, ზოგჯერ კი რამდენიმე თვით ადრე მიუთითებს. ეს ტექნოლოგია ფერმერებს საშუალებას აძლევს მოსალოდნელი რისკები დროულად შეაფასონ და საჭირო გადაწყვეტილებები მანამდე მიიღონ, ვიდრე გვალვა ნათესებზე თვალსაჩინო გავლენას მოახდენს.
გვალვა ხშირად ნელა ვითარდება, თუმცა არსებობს კიდევ ერთი, გაცილებით საშიში მოვლენა — ე.წ. „ფარული“ ან „მყისიერი გვალვა“ (Flash Drought), რომელიც რამდენიმე კვირაში შეიძლება ჩამოყალიბდეს და სერიოზული ზიანი მიაყენოს ნათესებს. სწორედ ასეთი მოვლენების ადრეული გამოვლენა გახდა NASA-ს მეცნიერების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება.
ტრადიციულად ფერმერები და სპეციალისტები გვალვას ნალექების რაოდენობით ან ნიადაგის მდგომარეობით აფასებდნენ. თუმცა NASA-ს კვლევებმა აჩვენა, რომ მცენარეები მოსალოდნელი პრობლემის შესახებ ბევრად ადრე გვაძლევენ სიგნალს. ეს სიგნალი ადამიანის თვალისთვის უხილავია, მაგრამ მისი დაფიქსირება თანამგზავრებით შესაძლებელია.
NASA-ს OCO-2 და OCO-3 თანამგზავრები აკვირდებიან მცენარეთა მიერ გამოყოფილ ძალიან სუსტ სინათლეს, რომელსაც მეცნიერები Solar-Induced Fluorescence (SIF)-ს უწოდებენ. მცენარეები აქტიური ზრდის პერიოდში უფრო ძლიერ სიგნალს გამოყოფენ. კვლევებმა აჩვენა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში სწორედ ასეთი უჩვეულოდ მაღალი აქტივობა შეიძლება იყოს მომავალი „ფარული გვალვის“ ერთ-ერთი პირველი ნიშანი. მცენარეები ინტენსიურად მოიხმარენ ნიადაგში არსებულ ტენს, რის შედეგადაც წყლის მარაგი სწრაფად იკლებს და ძლიერი სიცხის შემთხვევაში გვალვა ძალიან მოკლე დროში ვითარდება.
ამ მონაცემებს NASA-ს მეცნიერები SMAP-ის თანამგზავრიდან მიღებულ ნიადაგის ტენიანობის ინფორმაციასაც ადარებენ. შედეგად შესაძლებელია იმ რეგიონების გამოვლენა, სადაც ტენის შემცირება უკვე დაწყებულია, მიუხედავად იმისა, რომ ნათესები ჯერ კიდევ ჯანმრთელად გამოიყურება. კვლევების მიხედვით, ასეთი სიგნალები ზოგჯერ გვალვის დაწყებამდე 6–12 კვირით ადრე ფიქსირდება.
NASA-სა და პარტნიორი ორგანიზაციების მიერ შექმნილი ინდიკატორები, მათ შორის Evaporative Stress Index (ESI), მცენარეთა წყლის სტრესს რეალურ დროში აფასებს და სოფლის მეურნეობის სექტორს მოსალოდნელი რისკების შესახებ უფრო ადრე აფრთხილებს. სპეციალისტების შეფასებით, ასეთი სისტემები ფერმერებს საშუალებას აძლევს დროულად დაგეგმონ მორწყვა, შეამცირონ მოსავლის დანაკარგები და უკეთ მოემზადონ ექსტრემალური ამინდის პირობებისთვის.
კლიმატის ცვლილების ფონზე, როდესაც სიცხის ტალღები და გვალვები სულ უფრო ხშირი ხდება, კოსმოსიდან მიღებული მონაცემები თანამედროვე სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად ყალიბდება. NASA-ს თანამგზავრები დღეს უკვე არა მხოლოდ მიმდინარე მდგომარეობას აკვირდებიან, არამედ ფერმერებს მომავალი პრობლემების შესახებ წინასწარ აფრთხილებენ.
წყარო: NASA
