ტიმორის მწვანე მტრედი ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი ფრინველია მსოფლიოში და მეცნიერები შიშობენ, რომ მისი გადარჩენისთვის დრო სწრაფად იწურება.
ტროპიკული ტყის მწვანე ფოთლებში მიმალული ფრინველის დანახვა ადვილი არ არის. სწორედ ამიტომ ტიმორის მწვანე მტრედი (Treron psittaceus) ათწლეულების განმავლობაში ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ და ნაკლებად შესწავლილ სახეობად რჩებოდა. მისი ზურმუხტისფერი ბუმბული გარემოს ისე ერწყმის, რომ ხის ტოტებზე მჯდომი ფრინველი ხშირად გამოცდილი ორნითოლოგების თვალსაც კი ეპარება.
ეს უჩვეულო მტრედი მხოლოდ ტიმორის კუნძულზე, როტესა და რამდენიმე პატარა მეზობელ კუნძულზე ბინადრობს. სწორედ ასეთი შეზღუდული გავრცელება აქცევს მას ენდემურ სახეობად, რომლის ბედი მთლიანად ერთი რეგიონის ეკოსისტემებზეა დამოკიდებული.
მიუხედავად იმისა, რომ ტიმორის მწვანე მტრედი უკვე ათწლეულებია საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება, 2026 წელს გამოქვეყნებულმა კვლევამ გაცილებით უფრო საგანგაშო სურათი აჩვენა. მეცნიერებმა 2002-2025 წლებში ჩატარებული ფართომასშტაბიანი საველე დაკვირვებების შედეგები შეაჯამეს და დაასკვნეს, რომ მსოფლიოში შესაძლოა მხოლოდ 100-500 ინდივიდი იყოს დარჩენილი. მკვლევართა შეფასებით, რეალური რაოდენობა ამ დიაპაზონის ქვედა ზღვართან შეიძლება იყოს ახლოს.
ტიმორის მწვანე მტრედის მდგომარეობა განსაკუთრებით მძიმეა ინდონეზიის დასავლეთ ტიმორში, სადაც იგი თითქმის გაქრა. დღეს სახეობის ძირითადი და, სავარაუდოდ, ერთადერთი სიცოცხლისუნარიანი პოპულაცია ტიმორ-ლესტეშია შემორჩენილი, ძირითადად ნინო კონის სანტანას ეროვნული პარკის ტყეებში.
საინტერესოა, რომ ამ ფრინველის გაქრობის მთავარი მიზეზი მხოლოდ ტყეების განადგურება არ არის. მკვლევრები განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ ნადირობაზე. ადგილობრივ მოსახლეობაში მისი ხორცი დელიკატესად ითვლებოდა, რის გამოც ათწლეულების განმავლობაში უკონტროლო ნადირობამ პოპულაციას მძიმე დარტყმა მიაყენა. ამას დაემატა ტყეების გაჩეხვა და ბუნებრივი ჰაბიტატების შემცირება.
ტიმორის მწვანე მტრედი ძირითადად ხილისმჭამელი ფრინველია. განსაკუთრებით უყვარს ლეღვისა და სხვა ტროპიკული ხეების ნაყოფი. ამით იგი მნიშვნელოვან ეკოლოგიურ როლსაც ასრულებს — ტყეში თესლების გავრცელებას უწყობს ხელს და მცენარეთა ბუნებრივ განახლებაში მონაწილეობს. როდესაც ასეთი სახეობები ქრებიან, ზიანი მხოლოდ ერთ ფრინველს არ ადგება; იცვლება მთელი ეკოსისტემის ბალანსი.
ბუნების დაცვის სპეციალისტები ახლა მისი სტატუსის „გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფიდან“ „კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ მყოფამდე“ ამაღლებას ითხოვენ. მათი აზრით, თუ უახლოეს წლებში ეფექტური დაცვის ღონისძიებები არ განხორციელდა, ტიმორის მწვანე მტრედი შეიძლება იმ მრავალ კუნძულურ სახეობას შეუერთდეს, რომლებიც ადამიანის საქმიანობის გამო სამუდამოდ გაქრნენ.
ტიმორის მწვანე მტრედის ისტორია კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რამდენად სწრაფად შეიძლება გაქრეს ისეთი ცხოველიც კი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ბუნების განუყოფელი ნაწილი იყო. დღეს ეს ფრინველი ჯერ კიდევ არსებობს, თუმცა მისი მომავალი იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად სწრაფად და ეფექტიანად შეძლებს ადამიანი მის დაცვას.
წყარო: Oryx (Cambridge University Press)
