მზესუმზირა ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი მცენარეა მსოფლიოში, თუმცა მისი მთავარი „ტრიუკი“ ბევრისთვის მაინც საიდუმლოდ რჩება — რატომ ბრუნავს ის მზის მიმართულებით?
ეს მოვლენა უბრალოდ ლამაზი სანახაობა კი არა, მცენარის გადარჩენის ზუსტი სტრატეგიაა.
მზესუმზირის ახალგაზრდა მცენარეები განიცდიან პროცესს, რომელსაც მეცნიერები ჰელიოტროპიზმს უწოდებენ. დილით მათი ყვავილის თავი აღმოსავლეთისკენაა მიბრუნებული, დღის განმავლობაში ნელ-ნელა მიჰყვება მზეს, საღამოს კი დასავლეთისკენ იყურება. ღამით კი, თითქოს „უხილავად“, ისევ საწყის პოზიციას უბრუნდება.
ამ მოძრაობის მთავარი მიზეზი სინათლის არათანაბარი განაწილებაა. მზის სხივები იწვევს მცენარის ჰორმონის — აუქსინის — არათანაბარ დაგროვებას ღეროს სხვადასხვა მხარეს. იმ მხარეს, სადაც სინათლე ნაკლებია, უჯრედები უფრო სწრაფად იზრდება, რის შედეგადაც ღერო მზისკენ იხრება.
რატომ სჭირდება ეს მზესუმზირას? პასუხი მარტივია — ენერგია. მზისკენ მიმართული ფოთლები და ყვავილები უფრო მეტ სინათლეს იღებს, რაც ზრდის ფოტოსინთეზის ეფექტიანობას. კვლევებმა აჩვენა, რომ მზის მიმართულებით მოძრავი მცენარეები უფრო სწრაფად იზრდებიან და უფრო ძლიერ ღეროს აყალიბებენ.
საინტერესო ფაქტია, რომ როდესაც მზესუმზირა სრულად აყვავდება, ის წყვეტს მოძრაობას და სამუდამოდ აღმოსავლეთისკენ ფიქსირდება. მეცნიერების აზრით, ეს ეხმარება ყვავილს დილით უფრო სწრაფად გათბობაში, რაც ფუტკრებსა და სხვა დამამტვერიანებლებს მეტად იზიდავს.
ამრიგად, მზესუმზირის „მზის მიყოლა“ არ არის შემთხვევითი ქცევა. ეს ბუნების მიერ შექმნილი ზუსტი მექანიზმია, რომელიც მცენარეს ზრდაში, გამრავლებასა და გადარჩენაში ეხმარება. ერთი შეხედვით უბრალო ყვავილი სინამდვილეში საკმაოდ ჭკვიან სტრატეგიას იყენებს.
