ბოლო წლებში საერთაშორისო ვაჭრობაში სულ უფრო ხშირად ისმის ტერმინი შუა დერეფანი — სატრანსპორტო და სავაჭრო მარშრუტი, რომელიც აზიასა და ევროპას აკავშირებს შავი ზღვისა და კასპიის ზღვის გავლით.
ამ სისტემაში ერთ-ერთი მთავარი როლი ეკუთვნის ცენტრალური აზიის ქვეყნებს, რომლებიც ამ დერეფნის მნიშვნელოვან ტრანზიტულ რგოლებს ქმნიან.
შუა დერეფანი, რომელსაც ხშირად მოიხსენიებენ როგორც Trans-Caspian International Transport Route, წარმოადგენს ალტერნატიულ სავაჭრო გზას, რომელიც ჩინეთიდან იწყება, გადის ცენტრალურ აზიაზე, კასპიის ზღვაზე, სამხრეთ კავკასიაზე და საბოლოოდ ევროპულ ბაზრებზე გადის.
ცენტრალური აზია — დერეფნის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური სივრცე
ამ დერეფნის მნიშვნელოვან ნაწილს ქმნიან ცენტრალური აზიის ქვეყნები:
- ყაზახეთი;
- უზბეკეთი;
- ყირგიზეთი;
- ტაჯიკეთი.
განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს ყაზახეთს, რომელიც უზარმაზარი ტერიტორიისა და განვითარებული სარკინიგზო ქსელის წყალობით ცენტრალური აზიის სატრანზიტო ჰაბად ითვლება. სწორედ აქედან იწყება ბევრი სატვირთო ნაკადი, რომელიც შემდეგ კასპიის ზღვის გავლით სამხრეთ კავკასიაში გადადის.
უზბეკეთიც აქტიურად ცდილობს დერეფანში ჩართვას — ქვეყანა დიდ ყურადღებას უთმობს ინფრასტრუქტურის განვითარებას და ლოგისტიკურ პროექტებს.
კასპიის ზღვა — შუა დერეფნის „გადაკვეთის წერტილი“
ცენტრალური აზიის ქვეყნებიდან ტვირთი ძირითადად გადადის კასპიის ზღვის პორტებში — განსაკუთრებით აქტიურია ყაზახეთის აკტაუსა და კურიკის პორტები. აქედან სატვირთო ნაკადი ბორნებით გადადის სამხრეთ კავკასიაში.
შემდეგი ეტაპი უკვე სამხრეთ კავკასიაა — განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება:
- აზერბაიჯანი;
- საქართველო.
აზერბაიჯანში, ბაქოს საერთაშორისო პორტი გახდა ერთ-ერთი მთავარი ლოჯისტიკური ცენტრი, ხოლო საქართველოში შავი ზღვის პორტები ტვირთს ევროპისკენ გზას უხსნის.
რატომ იზრდება შუა დერეფნის მნიშვნელობა?
ბოლო წლებში რამდენიმე ფაქტორმა გაზარდა ამ მარშრუტის მნიშვნელობა:
პირველი — გლობალური ვაჭრობის დივერსიფიკაციის საჭიროება. კომპანიები ცდილობენ ერთ მარშრუტზე დამოკიდებულება შეამცირონ.
მეორე — ევროპასა და აზიას შორის ვაჭრობის ზრდა. ამ ტვირთის ნაწილს უფრო სწრაფი და უსაფრთხო ტრანზიტი სჭირდება.
მესამე — რეგიონული ინფრასტრუქტურის განვითარება. ცენტრალური აზიის ქვეყნები აქტიურად ინვესტირებენ რკინიგზაში, პორტებსა და ლოგისტიკურ ჰაბებში.
საქართველო — დერეფნის დასავლური კარიბჭე
შუა დერეფნის კონტექსტში საქართველოს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. ქვეყანა ფაქტობრივად წარმოადგენს კავშირს კასპიის ზღვისა და შავი ზღვის შორის.
საქართველოს გავლით ტვირთი გადადის ევროპულ ბაზრებზე — განსაკუთრებით:
- რკინიგზის მეშვეობით;
- შავი ზღვის პორტების გამოყენებით;
- სატრანსპორტო კორიდორების საშუალებით.
ამიტომ შუა დერეფნის განვითარება პირდაპირ უკავშირდება საქართველოს სატრანზიტო და ეკონომიკურ პოტენციალს.
დასკვნა
შუა დერეფანი დღეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სავაჭრო მარშრუტია ევრაზიის სივრცეში. ამ სისტემაში ცენტრალური აზიის ქვეყნები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ, რადგან სწორედ ისინი ქმნიან დერეფნის საწყის და ტრანზიტულ რგოლებს.
ინფრასტრუქტურის განვითარებასთან ერთად ამ მარშრუტის მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაიზრდება, ხოლო სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებისთვის — მათ შორის საქართველოსთვის — ეს ეკონომიკური შესაძლებლობების გაფართოებას ნიშნავს.
ავტორი: მალხაზ ხაზარბეგიშვილი
