რევაილდინგი (ველური ბუნების აღდგენა) ეკოლოგიის თანამედროვე მიმართულებაა, რომელიც ბუნებრივ პროცესებსა და ეკოსისტემების თვითაღდგენაზეა დაფუძნებული. როგორ მუშაობს ეს მიდგომა და რატომ იზრდება მისი მნიშვნელობა მსოფლიოში?
ბუნებას ხშირად აღდგენის უნარი თავად აქვს, თუმცა ამისთვის სივრცე, დრო და ბუნებრივი პროცესების თავისუფლად მოქმედებაა საჭირო.
ბოლო ათწლეულებში ეკოლოგიაში სულ უფრო ხშირად გვხვდება ტერმინი რევაილდინგი (ველური ბუნების აღდგენა). ეს მიდგომა ეფუძნება იდეას, რომ დაზიანებული ეკოსისტემების აღდგენა ყოველთვის არ საჭიროებს ადამიანის მუდმივ ჩარევას. ზოგჯერ საუკეთესო შედეგს სწორედ ბუნებისთვის მეტი თავისუფლების მინიჭება იძლევა.
რევაილდინგის მთავარი მიზანი ბუნებრივი პროცესების აღდგენაა. თუ ტრადიციული ეკოლოგიური აღდგენა ხშირად ხეების დარგვას, ნიადაგის გაუმჯობესებას ან კონკრეტული სახეობების ხელოვნურად გამრავლებას გულისხმობს, რევაილდინგი ცდილობს ეკოსისტემა ისეთ მდგომარეობამდე მიიყვანოს, სადაც ის საკუთარი ძალებით, თვითრეგულაციის პრინციპით ფუნქციონირებს.
ამ მიდგომის საფუძველი მარტივ კითხვას ეყრდნობა: რა მოხდება, თუ ბუნებას საშუალებას მივცემთ, თავად აღადგინოს ის, რაც ადამიანის საქმიანობამ დააზიანა?
ბუნებაში ყველაფერი ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. მდინარე, ტყე, ბალახეული, მწერები, ფრინველები და ძუძუმწოვრები ერთიან სისტემას ქმნიან. როდესაც ამ ჯაჭვის რომელიმე ნაწილი ქრება, ცვლილებები მთელ ეკოსისტემაზე ვრცელდება. სწორედ ამიტომ რევაილდინგი განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს არა მხოლოდ ცალკეულ სახეობებს, არამედ ბუნებრივ პროცესებსა და ეკოლოგიურ კავშირებს.
რევაილდინგის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია მდინარეებისთვის ბუნებრივი კალაპოტის დაბრუნება. მრავალი ევროპული ქვეყანა დღეს ცდილობს წარსულში გასწორებული ან ხელოვნურად შეცვლილი მდინარეების აღდგენას. როდესაც წყალს ბუნებრივი დინების შესაძლებლობა ეძლევა, იქმნება ჭალები, ბრუნდება თევზი, იზრდება ბიომრავალფეროვნება და ეკოსისტემა უფრო მდგრადი ხდება როგორც გვალვების, ისე წყალდიდობების მიმართ.
რევაილდინგი ხშირად დაკავშირებულია ცხოველთა დაბრუნებასთანაც. გარკვეულ შემთხვევებში ეკოსისტემისთვის მნიშვნელოვანი სახეობების აღდგენა ხელს უწყობს ბუნებრივი ბალანსის დაბრუნებას. მეცნიერები ასეთ სახეობებს „საკვანძო სახეობებს“ უწოდებენ, რადგან მათ გარემოზე არაპროპორციულად დიდი გავლენა აქვთ.
თუმცა რევაილდინგი არ ნიშნავს ადამიანის სრულად გაქრობას ბუნებიდან. თანამედროვე მიდგომა ხაზს უსვამს, რომ ადამიანისა და ბუნების ინტერესები ერთმანეთის საწინააღმდეგო არ უნდა იყოს. წარმატებული პროექტები ადგილობრივი მოსახლეობის მონაწილეობით ხორციელდება და ხშირად ახალ შესაძლებლობებს ქმნის ეკოტურიზმის, მდგრადი სოფლის მეურნეობისა და ბუნებაზე დაფუძნებული ეკონომიკისთვის.
რევაილდინგის მიმართ ინტერესი მთელ მსოფლიოში იზრდება. ამის მიზეზი მხოლოდ ბიომრავალფეროვნების დაცვა არ არის. მეცნიერები მას კლიმატის ცვლილებასთან ადაპტაციის, წყლის რესურსების დაცვისა და ეკოსისტემების მდგრადობის გაძლიერების ერთ-ერთ პერსპექტიულ ინსტრუმენტადაც განიხილავენ.
საბოლოოდ, რევაილდინგი გვთავაზობს განსხვავებულ ხედვას: შესაძლოა ბუნების აღდგენის საუკეთესო გზა ყოველთვის მეტი ჩარევა კი არა, ზოგჯერ ნაკლები ჩარევა და ბუნებრივი პროცესებისთვის მეტი თავისუფლების მინიჭება იყოს. იქ, სადაც ეკოსისტემას ჯერ კიდევ შემორჩა აღდგენის პოტენციალი, ბუნებას ხშირად თავად შეუძლია დაკარგული ბალანსის დაბრუნება.
ავტორი: მალხაზ ხაზარბეგიშვილი
გამოყენებული რესურსები: Rewilding Britain, IUCN
