მსოფლიო ბაზარზე ახალი ვაშლის ექსპორტის მოცულობა მცირდება და ზოგიერთი ტრადიციული ექსპორტიორი ქვეყანა პოზიციებს კარგავს. ჩინეთმა, ჩილემ, საფრანგეთმა და პოლონეთმა ვაშლის ექსპორტი მნიშვნელოვნად შეამცირეს.
სეზონური რყევებისა და გრძელვადიანი ცვლილებების ერთმანეთისგან გასამიჯნად, შედარებულია 2016–2018 და 2023–2025 წლების საშუალო წლიური ექსპორტის მაჩვენებლები. შედეგების მიხედვით, ამ ოთხი ქვეყნიდან საზღვარგარეთ ყოველწლიურად ჯამურად 896 ათასი ტონით ნაკლები ვაშლი გადის.
- ჩინეთი: ექსპორტი დაახლოებით 346 ათასი ტონით შემცირდა;
- ჩილე: კლება 222 ათას ტონას შეადგენს;
- საფრანგეთი: ექსპორტი 180 ათასი ტონით შემცირდა;
- პოლონეთი: კლება 148 ათასი ტონაა.
ჯამში ეს 896 ათასი ტონაა.
მიუხედავად მსგავსი შედეგისა, თითოეული ქვეყნის უკან განსხვავებული მიზეზები და გამოწვევები დგას.
ჩინეთი — მზარდი ხარჯები და ძლიერი შიდა ბაზარი
ჩინეთი მსოფლიოში ვაშლის უმსხვილესი მწარმოებელია. ქვეყანაში ყოველწლიურად 47–49 მილიონი ტონა ვაშლი იწარმოება, რაც მსოფლიო მოსავლის ნახევარზე მეტს შეადგენს. მიუხედავად ამისა, მისი საექსპორტო მაჩვენებლები შემცირდა.
- ექსპორტის მოცულობა: საშუალო წლიური ექსპორტი 2016–2018 წლებში არსებული 1,26 მილიონი ტონიდან 2023–2025 წლებში 913 ათას ტონამდე შემცირდა, რაც 27,5%-იანი კლებაა. მსოფლიო ექსპორტში ჩინეთის წილიც 14,2%-დან 12,3%-მდე დაეცა.
- შემცირების მიზეზები: მუშახელის დეფიციტი, წარმოების ხარჯების ზრდა და საერთაშორისო ბაზრების მკაცრი მოთხოვნები, მათ შორის ახალი ჯიშების, პროდუქციის ხარისხისა და შენახვის ვადის მიმართ. დაბალი რენტაბელობის გამო, ზოგიერთი ფერმერი ბაღებს ჩეხავს, ხოლო მსხვილი შიდა ბაზარი მწარმოებლებისთვის პროდუქციის რეალიზაციის უფრო მიმზიდველ შესაძლებლობად რჩება.
ჩილე — ვაშლის ბაღების ნაწილის უფრო მომგებიანი კულტურებით ჩანაცვლება
ჩილეს ვაშლის ექსპორტი დაახლოებით 753 ათასი ტონიდან 532 ათას ტონამდე შემცირდა, რაც 29,4%-იან კლებას ნიშნავს. ამავე პერიოდში ვაშლის ბაღების ფართობი 2015–2016 წლების 36,2 ათასი ჰექტრიდან 2024–2025 წლებისთვის დაახლოებით 25 ათას ჰექტრამდე შემცირდა — 31%-ით.
- შემცირების მიზეზები: ფერმერები მიწასა და კაპიტალს უფრო მომგებიანი კულტურებისკენ მიმართავენ. მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბალი, რომელიც აზიის ბაზრებზე დიდი მოთხოვნით სარგებლობს. ამასთან, სამხრეთ ნახევარსფეროს ბაზრებზე ჩილეს კონკურენცია გაუწია სამხრეთ აფრიკამ, რომელმაც ვაშლის ექსპორტი 149 ათასი ტონით გაზარდა.
საფრანგეთი — წარმოების მაღალი ხარჯები და ექსპორტის გრძელვადიანი კლება
საფრანგეთის ვაშლის საშუალო წლიური ექსპორტი 514 ათასი ტონიდან 334 ათას ტონამდე შემცირდა, რაც დაახლოებით 35%-იანი კლებაა. გრძელვადიანი ტენდენციაც კლებაზე მიუთითებს: 2003 წელს ექსპორტი 800 ათას ტონას შეადგენდა, 2023 წელს კი 314 ათას ტონამდე შემცირდა — დაახლოებით 61%-ით.
- შემცირების მიზეზები: შრომის მაღალი ღირებულება და მკაცრი რეგულაციები ფრანგული პროდუქციის თვითღირებულებას ზრდის. შედეგად, ქვეყანამ პოზიციები დაკარგა დიდი ბრიტანეთის, ესპანეთის, გერმანიისა და აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის ბაზრებზე. პარალელურად, შემცირდა შიდა მოხმარებაც — ერთ სულ მოსახლეზე წლიური მოხმარება 20 კილოგრამიდან 13 კილოგრამამდე დაეცა.
პოლონეთი — რუსეთის ბაზრის დაკარგვის გრძელვადიანი შედეგები
პოლონეთის ვაშლის საშუალო წლიური ექსპორტი 915 ათასი ტონიდან 767 ათას ტონამდე შემცირდა, რაც 16,2%-იან კლებას შეადგენს. თუმცა, ჩინეთისა და საფრანგეთისგან განსხვავებით, პოლონეთმა მსოფლიო ექსპორტში თავისი წილი, დაახლოებით 10,3%, თითქმის შეინარჩუნა.
- შემცირების მიზეზები: 2014 წლამდე პოლონური ვაშლის ექსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილი — დაახლოებით 600 ათასი ტონა — რუსეთის ბაზარზე იყიდებოდა. ამ ბაზრის დაკარგვამ და აფრიკის ბაზრებზე, მათ შორის ეგვიპტეში, არსებულმა სირთულეებმა საექსპორტო მიმართულებებისა და პროდუქციის რეალიზაციის სტრუქტურა შეცვალა. დღეს პოლონეთში მოყვანილი ვაშლის მოსავლის 60–70% გადამუშავებისთვის, ძირითადად წვენების წარმოებისთვის, გამოიყენება, რადგან მთელი მოსავალი ახალი ხილის ბაზრის მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს.
ვაშლის გლობალური ექსპორტის შემცირება მხოლოდ მოთხოვნის კლებით არ აიხსნება. ეს პროცესი წარმოების გეოგრაფიის ცვლილებას, ალტერნატიული კულტურების, განსაკუთრებით ბლის, მოყვანის მომგებიანობას, წარმოების ხარჯების ზრდასა და ხარისხის მიმართ გამკაცრებულ მოთხოვნებს უკავშირდება.
ბაზარზე წარმატებისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ცვლილებებთან დროული ადაპტაცია, წარმოების ეფექტიანობის გაუმჯობესება და ისეთი საექსპორტო სტრატეგიის შემუშავება, რომელიც მწარმოებლებს კონკურენტუნარიანობის შენარჩუნებაში დაეხმარება.
ფოტო: აგროკავკასია / AI
წყარო: EastFruit
