თაფლი კაცობრიობისთვის უძველესი დროიდან არის ცნობილი არა მხოლოდ როგორც გამორჩეული გემოს მქონე საკვები პროდუქტი, არამედ როგორც ბუნებრივი წარმოშობის ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების წყარო.
თაფლი რთული ბიოქიმიური სისტემაა, რომელსაც ფუტკარი ყვავილოვანი ნექტარის ფერმენტული დამუშავებისა და გარდაქმნის შედეგად ქმნის.
თაფლის ქიმიური შემადგენლობა მდიდარი და მრავალფეროვანია. იგი 200-ზე მეტ სხვადასხვა ქიმიურ კომპონენტს აერთიანებს. თუმცა, მცენარეული წარმოშობისა და გეოგრაფიული მდებარეობის მიხედვით, მისი შემადგენლობა და კომპონენტების თანაფარდობა შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს.
თაფლის ქიმიური შემადგენლობის ძირითადი კომპონენტები
ნახშირწყლები (ძირითადი მასა — 80–85%)
თაფლის მშრალი ნივთიერების უდიდეს ნაწილს ნახშირწყლები შეადგენს, რომლებიც ძირითადად მარტივი შაქრებისგან შედგება. სწორედ ისინი განაპირობებს თაფლის მაღალ ენერგეტიკულ ღირებულებასა და ორგანიზმის მიერ მის სწრაფ ათვისებას.
- ფრუქტოზა (ლევულოზა): თაფლში არსებული შაქრების ყველაზე დიდ ნაწილს შეადგენს — დაახლოებით 38–42%-ს. სწორედ ფრუქტოზა განაპირობებს თაფლის ინტენსიურ ტკბილ გემოს.
- გლუკოზა (დექსტროზა): დაახლოებით 31–35%-ს შეადგენს. გლუკოზა თაფლის დაკრისტალების (დაშაქრების) პროცესზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. რაც უფრო მაღალია გლუკოზის შეფარდება ფრუქტოზასთან, მით უფრო სწრაფად შეიძლება დაკრისტალდეს თაფლი.
- რთული შაქრები (ოლიგოსაქარიდები და დისაქარიდები): თაფლი მცირე რაოდენობით შეიცავს საქაროზას, მალტოზას, იზომალტოზასა და ტრეჰალოზას. მათი ნაწილი ნექტარში არსებული შაქრების გარდაქმნისა და ფუტკრის ფერმენტების მოქმედების შედეგად წარმოიქმნება.
წყალი (15–20%)
წყლის შემცველობა თაფლის ხარისხის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია. სრულად დამწიფებულ თაფლში ტენიანობა, როგორც წესი, 18–20%-ის ფარგლებშია. წყლის მაღალი შემცველობა ზრდის დუღილისა და ამჟავების რისკს.
ფერმენტები (ბიოლოგიური კატალიზატორები)
ფერმენტები თაფლში ძირითადად ფუტკრის ორგანიზმიდან ხვდება და მასში მიმდინარე ბიოქიმიურ პროცესებში მონაწილეობს.
- ინვერტაზა: შლის საქაროზას და წარმოქმნის მარტივ შაქრებს — გლუკოზასა და ფრუქტოზას.
- დიასტაზა (ამილაზა): მონაწილეობს სახამებლის დაშლაში. დიასტაზის აქტივობა თაფლის ხარისხის შეფასების ერთ-ერთი ლაბორატორიული მაჩვენებელია.
- გლუკოზოქსიდაზა: გლუკოზის გარდაქმნისას მცირე რაოდენობით წყალბადის ზეჟანგს წარმოქმნის. ეს ნივთიერება თაფლის ანტიმიკრობულ მოქმედებაში მონაწილეობს.
მინერალური ნივთიერებები და მიკროელემენტები (0.1–0.5%)
მიუხედავად მცირე რაოდენობისა, თაფლი სხვადასხვა მინერალურ ნივთიერებას შეიცავს. მათ შორისაა კალიუმი, კალციუმი, მაგნიუმი, ნატრიუმი, რკინა, ფოსფორი, სპილენძი და თუთია. თაფლის მინერალური შემადგენლობა მის მცენარეულ წარმომავლობასა და სხვა ფაქტორებზეა დამოკიდებული. ზოგადად, მუქი ფერის თაფლი, მაგალითად, წაბლისა და ტყის თაფლი, უფრო მეტ მინერალურ ნივთიერებას შეიცავს, ვიდრე ღია ფერის თაფლი, მათ შორის აკაციის თაფლი.
ვიტამინები და ორგანული მჟავები
- ვიტამინები: თაფლი მცირე რაოდენობით შეიცავს B ჯგუფის ვიტამინებს (B1, B2, B3, B5, B6), ასევე C ვიტამინსა და ფოლატს.
- ორგანული მჟავები: თაფლში გვხვდება ვაშლის, ლიმონის, ქარვის, ღვინისა და სხვა ორგანული მჟავები. მათი საერთო შემცველობა და თანაფარდობა თაფლის სახეობის მიხედვით იცვლება. ისინი გავლენას ახდენს თაფლის გემოსა და მჟავიანობაზე.
თაფლის საშუალო შემადგენლობა — კვებითი ღირებულება 100 გრამზე
- ნახშირწყლები: 82,4 გ
- ფრუქტოზა: 38,5 გ
- გლუკოზა: 31 გ
- საქაროზა: 1 გ
- სხვა შაქრები: 11,7 გ
- საკვები ბოჭკო: 0,2 გ
- ცხიმები: 0 გ
- ცილა: 0,3 გ
- წყალი: 17,1 გ
- რიბოფლავინი (ვიტამინი B2): 0,038 მგ
- ნიაცინი (ვიტამინი B3): 0,121 მგ
- პანტოთენის მჟავა (ვიტამინი B5): 0,068 მგ
- პირიდოქსინი (ვიტამინი B6): 0,024 მგ
- ფოლატი (ვიტამინი B9): 0,002 მგ
- ვიტამინი C: 0,5 მგ
- კალციუმი (Ca): 6 მგ
- რკინა (Fe): 0,42 მგ
ენერგეტიკული ღირებულება: დაახლოებით 304 კკალ (1272 კჯ) 100 გრამ თაფლზე. ეს მაჩვენებელი შეიძლება ოდნავ განსხვავდებოდეს თაფლის შემადგენლობისა და ტენიანობის მიხედვით.
გამოყენებული რესურსები: USDA-ARS; COLOSS

