შესავალი — კაკლოვანი კულტურები აგრო-ბიზნესში
კაკლოვანი კულტურები მსოფლიო აგრო-ბაზრის ერთ-ერთ ყველაზე სტაბილურ და მაღალღირებულ სეგმენტს წარმოადგენს. მათი მთავარი უპირატესობაა:
- ხანგრძლივი შენახვის უნარი;
- მაღალი კვებითი ღირებულება;
- მზარდი მოთხოვნა ჯანსაღ კვებასა და მცენარეულ ცილებზე;
- ძლიერი საექსპორტო პოტენციალი.
ბოლო ათწლეულში კაკლოვანი კულტურების გლობალური ბაზარი სწრაფად გაფართოვდა, განსაკუთრებით EU-ს, ჩრდილოეთ ამერიკისა და აზიის მიმართულებით. ქვემოთ წარმოდგენილია TOP-5 კაკლოვანი კულტურა, რომლებიც დღეს განსაზღვრავს მსოფლიო ბაზრის ტენდენციებს.
ნუში (Almond)
მოკლე აღწერა
ნუში მსოფლიო კაკლოვან კულტურებს შორის ყველაზე მაღალშემოსავლიან პროდუქტად ითვლება. მისი გამოყენება ფართოა — ნედლი, მცენარეული რძე, ფქვილი, საკონდიტრო და ვეგანური პროდუქტები.
TOP მწარმოებლები (წარმოება)
- აშშ (კალიფორნია): 1.2–1.3 მლნ ტონა;
- ესპანეთი: 350 ათასი ტონა;
- ავსტრალია: 150 ათასი ტონა.
TOP ექსპორტიორები
- აშშ: 6–7 მლრდ აშშ დოლარი;
- ესპანეთი 1.2 მლრდ აშშ დოლარი;
- ავსტრალია 0.8 მლრდ აშშ დოლარი.
ფსტა, ფისტა (Pistachio)
მოკლე აღწერა
ფისტა პრემიუმ კაკლოვან კულტურად ითვლება, მაღალი ფასითა და ძლიერი საერთაშორისო მოთხოვნით. განსაკუთრებით პოპულარულია სნექ და საკონდიტრო სეგმენტში.
TOP მწარმოებლები
- აშშ: 500 ათასი ტონა;
- ირანი: 300 ათასი ტონა;
- თურქეთი: 250 ათასი ტონა.
TOP ექსპორტიორები
- აშშ: 2.5–3 მლრდ აშშ დოლარი;
- ირანი: 1.2 მლრდ აშშ დოლარი;
- თურქეთი 0.9 მლრდ აშშ დოლარი.
კაკალი (Walnut)
მოკლე აღწერა
კაკალი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ მოხმარებადი კაკლოვანი კულტურაა მსოფლიოში. მისი ბაზარი სტაბილურია როგორც ნედლი, ისე გადამუშავებულ სეგმენტში.
TOP მწარმოებლები
- ჩინეთი: 2.5 მლნ ტონა;
- აშშ: 700 ათასი ტონა;
- ირანი: 350 ათასი ტონა.
TOP ექსპორტიორები
- აშშ: 1.8–2.2 მლრდ აშშ დოლარი;
- ჩილე: 1.2 მლრდ აშშ დოლარი;
- უკრაინა 0.6 მლრდ აშშ დოლარი.
თხილი (Hazelnut)
მოკლე აღწერა
თხილი საკონდიტრო ინდუსტრიის სტრატეგიული ნედლეულია, განსაკუთრებით შოკოლადის წარმოებაში. მისი ბაზარი ძლიერ კონცენტრირებულია.
TOP მწარმოებლები
- თურქეთი: 650–700 ათასი ტონა;
- იტალია: 120 ათასი ტონა;
- აზერბაიჯანი: 75–80 ათასი ტონა.
TOP ექსპორტიორები
- თურქეთი: 2–2.5 მლრდ აშშ დოლარი;
- იტალია: 0.9 მლრდ აშშ დოლარი;
- აზერბაიჯანი (რეგიონულად): 0.1 მლრდ აშშ დოლარი.
კეშიუ (Cashew)
მოკლე აღწერა
კეშიუ გლობალური ვაჭრობის კლასიკური მაგალითია — წარმოება აფრიკაში, გადამუშავება აზიაში და მოხმარება დასავლურ ბაზრებზე.
TOP მწარმოებლები (ნედლი)
- სპილოს ძვლის სანაპირო: 1.0 მლნ ტონა;
- ინდოეთი: 900 ათასი ტონა;
- ვიეტნამი: 800 ათასი ტონა.
TOP ექსპორტიორები (გარჩეული)
- ვიეტნამი: 3.5–4 მლრდ აშშ დოლარი;
- ინდოეთი: 2.5 მლრდ აშშ დოლარი;
- ნიდერლანდები (რეექსპორტი) 1.2 მლრდ აშშ დოლარი.
საქართველო მსოფლიო კაკლოვან ბაზარზე
თხილი — ყველაზე მყარი პოზიცია რეგიონალურ საექსპორტო ბაზრებზე; წარმოება 70–80 ათასი ტონა, ექსპორტი 30–40 ათასი ტონა (25–30 მლნ აშშ დოლარი). კაკალი და ფისტა — პილოტური პროექტები, საშუალო პოტენციალი, მცირე ექსპორტი.
საქართველოში ნუშის ბაღები 5000 ჰექტარზეა გაშენებული, მოსავლიანობა ჯერჯერობით დაბალია: დაახლოებით 3500 -3800 ტონა.
საქართველოში, განსაკუთრებით კახეთში ვხვდებით 100 და მეტწლიან ნუშის ხეებს.
კეშიუ — არ იწარმოება კომერციულად.
საქართველოს პოზიცია განსაკუთრებით ძლიერია თხილში, საშუალოა კაკალში და ფისტაში, ნუში საჭიროებს შენდგომ განვითარებას. კეშიუს პერსპექტივა ჯერ არ ჩანს.
ზოგადი დასკვნა და პროგნოზი 2030 წლამდე
ბაზრის შეფასება
- კაკლოვანი კულტურები რჩება ერთ-ერთ ყველაზე დაცულ აგრო-სეგმენტად;
- მოთხოვნა იზრდება ჯანსაღ კვებასა და მცენარეულ ცილებზე;
- გადამუშავებული პროდუქტი ზრდის დამატებით ღირებულებას.
პროგნოზი 2030 წლამდე
- გლობალური ბაზრის ზრდა: +20–30%
- პრემიუმ და ორგანული სეგმენტი — მთავარი მამოძრავებელი;
- ექსპორტზე ორიენტირებული ქვეყნები გააძლიერებენ პოზიციებს.
აგრო-ბიზნესის თვალსაზრისით, კაკლოვანი კულტურები რჩება გრძელვადიან, სტაბილურ და საინვესტიციოდ მიმზიდველ მიმართულებად.
გამოყენებული რესურსები: FAO, ITC Trade Map, Eurostat, USDA
ფსტა (ფისტა – Pistacia) დარგვა – გამრავლება
