ნუში (Prunus dulcis) ერთ-ერთ ყველაზე სტაბილურ და მაღალმოთხოვნად ბაღის კულტურად ითვლება მსოფლიოში.
ბოლო ათწლეულში მისი მოხმარება მკვეთრად გაიზარდა როგორც საკვებში, ისე საკონდიტრო, ფარმაცევტულ და ჯანსაღი კვების სეგმენტებში.
მაღალი კვებითი ღირებულება, შენახვის სიმარტივე და საერთაშორისო ბაზარზე მუდმივი მოთხოვნა ნუშს საინვესტიციოდ მიმზიდველ კულტურად აქცევს.
ბაზრის მოთხოვნა და ტენდენციები
გლობალური სურათი
- ძირითადი მწარმოებლები: აშშ (კალიფორნია — მსოფლიო ლიდერი), ესპანეთი, ავსტრალია, ირანი;
- ძირითადი ბაზრები: ევროკავშირი, აშშ, ჩინეთი, ახლო აღმოსავლეთი.
გამოყენების სფეროები
- ნუშის ნაყოფი-გარჩეული ნუში (საკვები, საკონდიტრო);
- ნუშის ფქვილი, პასტა;
- ნუშის რძე და მცენარეული სასმელები;
- კოსმეტიკა და დიეტური პროდუქტები.
მოთხოვნის ტენდენციები
- მცენარეულ ცილებზე და ლაქტოზის ალტერნატივებზე მზარდი მოთხოვნა;
- ჯანსაღი კვების პოპულარობის ზრდა;
- პრემიუმ კლასის და ორგანული ნუშის სეგმენტის გაფართოება.
ფასები (საშუალო)
- ნუშის ნაყოფი-გარჩეული ნუში (ჩვეულებრივი): 5–8 €/კგ;
- მაღალი ხარისხის / ორგანული: 9–14 €/კგ;
- გადამუშავებული პროდუქტი (ფქვილი, პასტა) — უფრო მაღალი ღირებულება.
წარმოება და აგროტექნოლოგიური თავისებურებები
ნუში კარგად ეგუება მშრალ და ნახევრადმშრალ კლიმატს. სწორად შერჩეული ჯიშებისა და სარწყავი რეჟიმის შემთხვევაში მოსავლიანობა სტაბილურია. განსაკუთრებული ყურადღება საჭიროა ყვავილობის პერიოდში, რადგან გვიანი ყინვები რისკს ქმნის.
მოსავლიანობა
- საშუალო მოსავალი სრულმსხმოიარობაში: 2.0–3.5 ტონა/ჰა (გარჩეული ნუში);
- ინტენსიურ ბაღებში: 4 ტონა/ჰა-მდე.
ტექნოლოგიური თავისებურებები
- ბაღის გაშენება შესაძლებელია ნახევრად ინტენსიური და ინტენსიური სქემით;
- მოსავლის აღება ნაწილობრივ მექანიზებულია;
- ძირითადი ხარჯი მოდის პირველ წლებში (ნერგები, სარწყავი სისტემა).
ეკონომიკა და მომგებიანობა
ROI (შეფასებითი, 1 ჰა)
- მაჩვენებელი მნიშვნელობა;
- ინვესტიცია (გაშენება) 7 000–12 000 €;
- წლიური შემოსავალი 10 000–25 000 €;
- წმინდა მოგება 6 000–15 000 €;
- ინვესტიციის ამოღება 4–6 წელი.
მონაცემები ეხება სრულმსხმოიარე ბაღებს.
პრაქტიკაში
ნუშის ბაღში ინვესტიცია შედარებით გრძელვადიანია, თუმცა სრულმსხმოიარობის შემდეგ კულტურა უზრუნველყოფს სტაბილურ და პროგნოზირებად შემოსავალს მრავალი წლის განმავლობაში.
სრულმსხმოიარობის ეტაპები
- 3–4 წელი — პირველი, მცირე მოსავალი (ეკონომიკურად არასრული);
- 5–6 წელი — მოსავალი იზრდება, იწყება ნაწილობრივი ანაზღაურება;
- 6–8 წელი — სრულმსხმოიარობა (სტაბილური მოსავალი);
- 8–12 წელი და შემდეგ — პიკური პროდუქტიულობა.
საქართველო — ნუშის განვითარების პოტენციალი
საქართველოში ნუში განსაკუთრებით პერსპექტიულია აღმოსავლეთ რეგიონებში: კახეთი, შიდა ქართლი, ქვემო ქართლი.
უპირატესობები:
- მშრალი კლიმატი;
- ექსპორტზე ორიენტაციის შესაძლებლობა;
- ნიშური და ორგანული ნუშის განვითარების პოტენციალი.
პერსპექტიული მიმართულებები:
- საოჯახო და საშუალო მეურნეობები;
- კოოპერატიული ბაღები;
- გადამუშავება (ფქვილი, პასტა).
პროგნოზი (2025–2030)
- გლობალური მოთხოვნის ზრდა: +5–7% წელიწადში;
- მცენარეული პროდუქტების ბაზრის გაფართოება;
- პრემიუმ კლასის და ორგანული ნუშის ფასების შენარჩუნება;
- სტაბილური ექსპორტის შესაძლებლობები ევროკავშირის მიმართულებით.
დასკვნა:
ნუში წარმოადგენს საშუალო და გრძელვადიან ინვესტიციას, რომელიც სრულმსხმოიარობის შემდეგ უზრუნველყოფს მაღალ და სტაბილურ მოგებას. სწორად დაგეგმილი ბაღი ნუშს აქცევს ერთ-ერთ ყველაზე საიმედო ბაღის კულტურად ფერმერისთვის.
ნუში – გამრავლება, ბაღის გაშენება, ტექნოლოგიური რუკა
