ბროწეული – ბიზნეს ანალიზი, ბაზრის ტენდენციები და პროგნოზი

ბროწეული (Punica granatum) ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად სუპერ-ხილად ყალიბდება გლობალურ აგრო-ბაზარზე.

მისი მაღალი ანტიოქსიდანტური ღირებულება, ფართო გამოყენება ახალი პროდუქტების ბაზარზე და გადამუშავებაში (წვენი, კონცენტრატი, ექსტრაქტი) ბროწეულს მაღალმარჟიან და საექსპორტო პოტენციალის მქონე კულტურად აქცევს.

ბოლო წლებში ბროწეულის ბაზარზე გამოიკვეთა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ტენდენცია:

• ჯანსაღ კვებაზე მოთხოვნის მკვეთრი ზრდა;
• ბროწეულის გადამუშავებული პროდუქციის მოთხოვნის სტაბილური ზრდა;
• ახალი მწარმოებელი რეგიონების ჩართვა გლობალურ ბაზარში.

გლობალური ბაზარი

• მსოფლიო წარმოება: დაახლოებით 4.5–5.0 მლნ ტონა/წელიწადში;
• მსოფლიო ბაზრის ღირებულება (ახალი + გადამუშავება): 9–10 მლრდ აშშ დოლარი;
• ბაზრის ზრდის ტემპი: 5–7% წელიწადში.

ბროწეულის მწარმოებელი TOP ქვეყნები (წარმოება + ექსპორტი)

გლობალურ ბაზარზე ბროწეულის წარმოება კონცენტრირებულია ქვეყნებში, სადაც კულტურა ისტორიულადაა გავრცელებული და ინტენსიურად ვითარდება ექსპორტი.

• ინდოეთი
  წარმოება: 3.0 მლნ ტონა;
  ფართობები: >250 000 ჰა;
  ექსპორტი: 80–120 ათასი ტონა;
  ექსპორტის ღირებულება: 90–140 მლნ აშშ დოლარი;
  ბაზრები: ახლო აღმოსავლეთი, ბანგლადეში, EU;
  მსოფლიო წარმოების აბსოლუტური ლიდერი, მაგრამ ექსპორტზე ნაწილობრივ; ორიენტირებული.
• ირანი
  წარმოება: 1.0 მლნ ტონა;
  ფართობები: 90 000 ჰა;
  ექსპორტი: 150–200 ათასი ტონა;
  ექსპორტის ღირებულება: 200–250 მლნ აშშ დოლარი;
  ბაზრები: რუსეთი, GCC, ცენტრალური აზია;
  ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ექსპორტიორი რეგიონულ ბაზრებზე.
• თურქეთი
  წარმოება: 600–700 ათასი ტონა;
  ფართობები: 50 000 ჰა;
  ექსპორტი: 250–300 ათასი ტონა;
  ექსპორტის ღირებულება: 300–400 მლნ აშშ დოლარი;
  ბაზრები: EU, რუსეთი, ახლო აღმოსავლეთი;
  მაღალი ხარისხი და ძლიერი ლოჯისტიკა.
• ესპანეთი
  წარმოება: 100–120 ათასი ტონა;
  ფართობები: 8 000 ჰა;
  ექსპორტი: 70–90 ათასი ტონა;
  ექსპორტის ღირებულება: 120–150 მლნ აშშ დოლარი;
  ბაზრები: EU;
  პრემიუმ და ბიო სეგმენტის ლიდერი ევროპაში.
• აზერბაიჯანი
  წარმოება: 180–200 ათასი ტონა/წელიწადში;
  ფართობები: 25 000–30 000 ჰა;
  ექსპორტი: 20–25 ათასი ტონა;
  ექსპორტის ღირებულება: 18–25 მლნ აშშ დოლარი;
  ძირითადი ბაზრები: რუსეთი, უკრაინა, საქართველო, ყაზახეთი, ბელარუსი
  სეზონური უპირატესობა: სექტემბერი–ნოემბერი;
  რეგიონული ექსპორტის ლიდერი კავკასიასა და პოსტსაბჭოთა სივრცეში, ძლიერი პოზიციებით რუსულ ბაზარზე.

აზერბაიჯანი ბროწეულის ერთ-ერთ სტრატეგიულ მწარმოებელ და ექსპორტზე ორიენტირებულ ქვეყანად ჩამოყალიბდა, განსაკუთრებით ბოლო ათწლეულში; ქვეყანა ცნობილია როგორც მაღალი შაქრიანობის, ისე ექსპორტზე მორგებული ჯიშებით.

მოსავლიანობა და ხარისხი

• საშუალო მოსავლიანობა: 20–30 ტონა/ჰა;
• კომერციული მოსავლის დაწყება: 3 წელი;
• სრულმოსავლინობის პერიოდი: 5–6 წელი;
• ხარისხის კრიტერიუმები: ზომა, ფერი, შაქრიანობა, მარცვლის სიმკვრივე.

ფასები და ტენდენციები

• საშუალო საერთაშორისო საბითუმო ფასი: 1.2–2.5 აშშ დოლარი/კგ;
• პრემიუმ სეგმენტი (ბიო): 3.0 აშშ დოლარი/კგ და მეტი;
• ფასების ტენდენცია: ზრდის მიმართულებით.

ბროწეულის იმპორტიორი TOP ქვეყნები (გლობალური მოთხოვნის ცენტრები)

ბროწეულის საერთაშორისო ვაჭრობაში იმპორტი კონცენტრირებულია იმ ქვეყნებში, სადაც შიდა წარმოება ვერ აკმაყოფილებს მოთხოვნას, ხოლო მოხმარება სწრაფად იზრდება ჯანსაღი კვებისა და ჰორეკა სექტორის გამო.

• აშშ
  იმპორტი: 200–250 ათასი ტონა/წელიწადში;
  იმპორტის ღირებულება: 450–600 მლნ აშშ დოლარი;
  აშშ მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი იმპორტიორია როგორც fresh ბროწეულის, ასევე გადამუშავებული პროდუქციის (წვენი, კონცენტრატი);
  ძირითადი მომწოდებლები: თურქეთი, პერუ, ინდოეთი;
  პრემიუმ და ბიო სეგმენტი განსაკუთრებით სწრაფად იზრდება.
• გერმანია
  იმპორტი: 120–150 ათასი ტონა;
  იმპორტის ღირებულება: 220–300 მლნ აშშ დოლარი;
  ევროპის მთავარი ჰაბი ბროწეულისთვის, საიდანაც პროდუქცია რეექსპორტდება EU-ის სხვა ქვეყნებში;
  ძირითადი მომწოდებლები: ესპანეთი, თურქეთი, ირანი;
  მაღალი მოთხოვნა ხარისხსა და სერტიფიკაციაზე;
• რუსეთი
  იმპორტი: 100–130 ათასი ტონა;
  იმპორტის ღირებულება: 150–220 მლნ აშშ დოლარი;
  რუსეთი ბროწეულის ერთ-ერთი ტრადიციული და სტაბილური იმპორტიორია;
  ძირითადი მომწოდებლები: აზერბაიჯანი, თურქეთი, ირანი, საქართველო;
  სეზონურად მაღალი ფასები ზამთარში.
• საფრანგეთი
  იმპორტი: 60–80 ათასი ტონა;
  იმპორტის ღირებულება: 120–160 მლნ აშშ დოლარი;
  მოთხოვნა იზრდება ახალი ბროწეულის ბაზარზე და საკონდიტრო/წვენის ინდუსტრიაში;
  ძირითადი მომწოდებლები: ესპანეთი, თურქეთი;
  პრემიუმ და ბიო პროდუქციაზე ორიენტირებული ბაზარი.
• ნიდერლანდები
  იმპორტი: 50–70 ათასი ტონა;
  იმპორტის ღირებულება: 90–130 მლნ აშშ დოლარი;
  ევროპის ერთ-ერთი მთავარი ლოგისტიკური ჰაბი ბროწეულისთვის;
  როლი: იმპორტი + რეექსპორტი EU-ის შიგნით;
  სტრატეგიული ბაზარი მწარმოებელი ქვეყნებისთვის.

ეკონომიკური მნიშვნელობა

ფერმერის ეკონომიკა (ROI) — 1 ჰა

• საწყისი ინვესტიცია: 15 000–22 000 ლარი;
• საშუალო წლიური შემოსავალი (სრულმოსავლინობის პერიოდში): 35 000–50 000 ლარი;
• წმინდა მოგება: 15 000–25 000 ლარი;
• შეფასებითი ROI: 25–40% (გრძელვადიანი მაჩვენებელი);
• შენიშვნა: მაჩვენებლები ეხება მომწიფებულ ბაღს და სტაბილურ საექსპორტო ფასებს.

ბროწეული საქართველოში

• ძირითადი რეგიონები: კახეთი, ქვემო ქართლი, შიდა ქართლი;
• საშუალო მოსავლიანობა: 18–25 ტონა/ჰა;
• წლიური წარმოება: 20–30 ათასი ტონა;
• წარმოების ტენდენცია: ზრდადი;
• ექსპორტის მოცულობა: 5–8 ათასი ტონა;
• ძირითადი ბაზრები: რუსეთი, სომხეთი, უკრაინა;

ქართული ბროწეული ფასდება გემოვნური თვისებებითა და შაქრიანობით.

ბაზრის პროგნოზი

პროგნოზი 2030 წლამდე

• მსოფლიო მოთხოვნა: +25–30%;
• ფასები: საშუალო და მაღალი დიაპაზონის შენარჩუნება;
• გადამუშავებული პროდუქციის წილის ზრდა.

დასკვნა

ბროწეული წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე პერსპექტიულ მრავალწლიან კულტურას, რომელიც აერთიანებს მაღალ საექსპორტო პოტენციალს, სტაბილურ ფასებსა და მზარდ გლობალურ მოთხოვნას. საქართველოს კლიმატური პირობები და გეოგრაფიული მდებარეობა ქმნის რეალურ შესაძლებლობას, რომ ბროწეული მომავალში გახდეს მნიშვნელოვანი საექსპორტო პროდუქტი.

წყარო: FAO, ITC Trade Map, Eurostat, Geostat.

ბროწეული – აგროეკოლოგიური პირობები