ევროპა მსოფლიოს მსხლის მწარმოებელი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რეგიონია. თუ ვაშლის ბაზარი მრავალფეროვანი ჯიშებითა და ფართო გეოგრაფიით გამოირჩევა, მსხლის სექტორი უფრო კონცენტრირებული და სპეციფიკურია. რამდენიმე ჯიში და რამდენიმე ქვეყანა ფაქტობრივად განსაზღვრავს მთელი კონტინენტის ბაზარს.
ბოლო ათწლეულში ევროპული მსხლის სექტორი მნიშვნელოვანი ცვლილებების წინაშე აღმოჩნდა. კლიმატის ცვლილებამ, გაზაფხულის ყინვებმა, გვალვებმა, მავნებლების გავრცელებამ და წარმოების მზარდმა ხარჯებმა ტრადიციული ბალანსი შეცვალა. შედეგად, ზოგი ქვეყანა პოზიციებს კარგავს, ზოგი კი ევროპის მსხლის ახალ ცენტრად ყალიბდება.
დღეს ევროკავშირში მსხლის წლიური წარმოება საშუალოდ 1.7–2.1 მილიონ ტონას შეადგენს, თუმცა მოსავლიანობა წლიდან წლამდე მნიშვნელოვნად მერყეობს. ბაზრის დაახლოებით 80–85% ახალი პროდუქტის სახით იყიდება, ხოლო დანარჩენი ნაწილი გადამუშავებაში — კონსერვებში, წვენებში, ჩირში და მსხლის სიდრის (Perry) წარმოებაში გამოიყენება.
კონფერენსი — ევროპის უპირობო ლიდერი
ევროპის მსხლის ბაზარზე ერთ ჯიშს განსაკუთრებული ადგილი უკავია — კონფერენსი (Conference).
ბელგიასა და ნიდერლანდებში გაშენებული ამ ჯიშის ბაღები ევროპის მსხლის სექტორის საფუძველს წარმოადგენს. საერთო ევროპულ წარმოებაში მისი წილი ხშირად 40%-ს აჭარბებს.
კონფერენსის პოპულარობის მიზეზებია:
- მაღალი მოსავლიანობა;
- კარგი შენახვისუნარიანობა;
- ტრანსპორტირებისადმი გამძლეობა;
- მომხმარებლისთვის ნაცნობი გემო.
ამ ჯიშმა განსაკუთრებით გააძლიერა ბელგიისა და ნიდერლანდების პოზიციები, რომლებიც დღეს ევროპის მსხლის ვაჭრობის მთავარ მოთამაშეებად ითვლებიან.
ევროპის მთავარი კომერციული ჯიშები
ტოპ 10 ჯიში ევროპულ ბაზარზე და მადეტალური აღწერა
კონფერენსი (Conference)
ევროპული ბაზრის უპირობო ლიდერი ჯიში, რომელსაც მთლიანი წარმოების 45%-ზე მეტი უკავია. ნაყოფი წაგრძელებული ფორმისაა, მწვანე-ყავისფერი შეფერილობითა და დამახასიათებელი ჟანგისფერი ლაქებით (Russeting). აქვს ძალიან ტკბილი, წვნიანი და ნაზი რბილობი. კონფერენსი გამოირჩევა ხანგრძლივი შენახვისუნარიანობითა და მაღალი მოსავლიანობით. იგი განსაკუთრებით პოპულარულია ჩრდილოეთ და დასავლეთ ევროპაში (ბელგია, ნიდერლანდები, დიდი ბრიტანეთი) და წარმოადგენს ევროპული მსხლის საექსპორტო სექტორის საფუძველს.
აბატ ფეტელი (Abate Fetel)
იტალიური წარმოშობის პრემიუმ ჯიში, რომელიც სამხრეთ ევროპის ერთ-ერთ სიმბოლოდ ითვლება. ნაყოფი გამოირჩევა ძალიან წაგრძელებული, ელეგანტური ფორმით, მოყვითალო-მოყავისფრო კანითა და არომატული, წვნიანი, ტკბილი რბილობით. აბატ ფეტელი მაღალ ფასობრივ სეგმენტს მიეკუთვნება და განსაკუთრებით პოპულარულია იტალიაში, გერმანიასა და საფრანგეთში. თუმცა, იგი საკმაოდ პრეტენზიულია კლიმატური პირობებისადმი და შენახვის შედარებით მოკლე ვადა აქვს.
უილიამსი / ბარტლეტი (Williams / Bartlett)
მსოფლიოში ცნობილი კლასიკური საზაფხულო ჯიში, რომელიც ევროპაში ფართოდაა გავრცელებული (იტალია, საფრანგეთი, ესპანეთი). ნაყოფი საშუალო ან მსხვილია, მომრგვალო-მსხლისებრი ფორმის, მკვეთრი ყვითელი კანითა და ძალიან არომატული, ტკბილი, ნაზი რბილობით. უილიამსი უნივერსალური ჯიშია — იგი თანაბრად გამოიყენება როგორც სასუფრე ბაზარზე, ისე საკონსერვო მრეწველობასა და ალკოჰოლური სასმელების (ბრენდი, დისტილატები) წარმოებაში.
როშა (Rocha)
პორტუგალიის ეროვნული სიამაყე და ევროპის ერთ-ერთი წამყვანი საექსპორტო ჯიში. ნაყოფი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, მოყვითალო-მწვანე კანითა და დამახასიათებელი ყავისფერი დაწინწკლვით ყუნწის გარშემო. რბილობი ძალიან მკვრივი, ხრაშუნა, წვნიანი და ტკბილია. როშა გამოირჩევა ტრანსპორტირებისადმი მაღალი გამძლეობითა და ხანგრძლივი შენახვის უნარით, რის გამოც აქტიურად ექსპორტირდება დიდ ბრიტანეთში, ბრაზილიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში.
კაიზერი / ბოსკი (Kaiser / Bosc)
ტრადიციული შემოდგომის ჯიში, რომელიც გამოირჩევა ოქროსფერ-ყავისფერი კანითა და წაგრძელებული ფორმით. მისი რბილობი მკვრივი, ტკბილ-მჟავე, არომატული და ოდნავ სანელებლიანი ნოტების მატარებელია. კაიზერი განსაკუთრებით პოპულარულია იტალიასა და საფრანგეთში. იგი ფართოდ გამოიყენება კულინარიაში (ცხობა, დესერტები, ღვინოში მოხარშვა), რადგან თერმული დამუშავებისას კარგად ინარჩუნებს ფორმასა და სტრუქტურას.
ერკოლინი / კოსჩია (Ercolini / Coscia)
ადრეული საზაფხულო ჯიში, რომელიც ძირითადად ესპანეთსა და იტალიაში მოჰყავთ. ნაყოფი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ნათელი ყვითელი კანითა და მზის მხარეს განვითარებული წითელი „ლოყით“. რბილობი ძალიან წვნიანი, ტკბილი, არომატული და ნაზია. ერკოლინი ბაზარზე ადრეული გამოჩენით (ივლისი–აგვისტო) გამოირჩევა, თუმცა შენახვის მოკლე ვადა აქვს.
გიოტი (Guyot / Dr. Jules Guyot)
საზაფხულო ჯიში, რომელიც გარეგნულად ძალიან ჰგავს უილიამსს. ფართოდ არის გავრცელებული ესპანეთსა და საფრანგეთში. ნაყოფი მსხვილია, მოყვითალო-მწვანე კანით, წვნიანი და ოდნავ მომჟავო-მოტკბო რბილობით. გიოტი ევროპულ სუპერმარკეტებში ზაფხულის პერიოდში ერთ-ერთი მთავარი საბიუჯეტო არჩევანია, თუმცა კრეფის შემდეგ სწრაფად რბილდება, რაც სწრაფ რეალიზაციასა და ლოგისტიკას მოითხოვს.
სანტა მარია (Santa Maria)
უილიამსისა და კოსჩიას ჰიბრიდი, რომელიც განსაკუთრებით პოპულარულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში (იტალია, საბერძნეთი, თურქეთი). ნაყოფი საშუალო ან მსხვილია, გლუვი მოყვითალო-მწვანე კანითა და მსუბუქი წითელი შეფერილობით. რბილობი ძალიან წვნიანი, ტკბილი და თეთრია. ჯიში გამოირჩევა კარგი მოსავლიანობითა და ადრეული სიმწიფით, რის გამოც ზაფხულის ბოლოს აქტიურად იყიდება ევროპულ ბაზრებზე.
ქსენია (Xenia® / Oksana)
თანამედროვე პრემიუმ-კლასის კლუბური ჯიში, რომელიც სწრაფად იკავებს ადგილს ევროპულ ბაღებში (ნიდერლანდები, გერმანია, პოლონეთი). ნაყოფი ძალიან მსხვილია, მწვანე შეფერილობის, განსაკუთრებული სიმკვრივით, ხრაშუნა ტექსტურითა და მაღალი შაქრიანობით. ქსენიას მთავარი უპირატესობა ის არის, რომ მისი მოხმარება შესაძლებელია როგორც მკვრივ, ხრაშუნა მდგომარეობაში, ისე სრულად დამწიფების შემდეგ. იგი შესანიშნავად ინახება და მაღალ საბაზრო ფასს ინარჩუნებს.
სვიტ სენსაცია / რედ კონფერენსი (Sweet Sensation® / Red Conference)
კონფერენსის წითელნაყოფიანი ფორმა, რომელიც ინოვაციურ კლუბურ ჯიშებს მიეკუთვნება. ნაყოფი გამოირჩევა კაშკაშა წითელი შეფერილობით და ამავე დროს ინარჩუნებს კონფერენციისთვის დამახასიათებელ მაღალ შაქრიანობასა და არომატს. Pink Lady-ს მსგავსად, Sweet Sensation მკაცრად კონტროლირებადი ბრენდირებული ჯიშია, იყიდება პრემიუმ სეგმენტში და მწარმოებლებს მაღალი რენტაბელობით იზიდავს.
ბოლო წლების მონაცემებით, ევროკავშირში მსხლის წარმოების ლიდერები არიან:
- ნიდერლანდები: 350–400 ათასი ტონა;
- ბელგია: 300–380 ათასი ტონა;
- იტალია: 250–500 ათასი ტონა;
- ესპანეთი: 220–300 ათასი ტონა;
- პორტუგალია: 130–180 ათასი ტონა.
აღსანიშნავია, რომ 2019 წლის შემდეგ იტალიამ კლიმატური პრობლემებისა და მავნებლების ზეწოლის გამო მნიშვნელოვნად დაკარგა პოზიციები, მაშინ როდესაც ბელგიამ და ნიდერლანდებმა წარმოება შეინარჩუნეს ან გაზარდეს.
ევროკავშირის საგარეო ვაჭრობა
ევროკავშირი მსხლით თითქმის თვითუზრუნველყოფილია, თუმცა სეზონურობის გამო გარკვეული მოცულობის იმპორტს მაინც ახორციელებს.
ექსპორტი
ევროკავშირის მსხლის ექსპორტი ჩვეულებრივ 250–350 ათას ტონას შეადგენს.
მთავარი საექსპორტო ბაზრებია:
- დიდი ბრიტანეთი;
- ნორვეგია;
- შვეიცარია;
- ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები;
- ჩრდილოეთ აფრიკა.
იმპორტი
იმპორტის მოცულობა საშუალოდ 180–250 ათასი ტონის ფარგლებში მერყეობს.
იმპორტი ძირითადად მარტიდან ივლისამდე აქტიურდება, როდესაც ევროპული მარაგები მცირდება და ბაზარზე სამხრეთ ნახევარსფეროს ახალი მოსავალი ჩნდება.
ევროკავშირის მთავარი მომწოდებლები:
- სამხრეთ აფრიკა – ევროპის უმსხვილესი არასეზონური მომწოდებელი. ყოველწლიურად ევროკავშირში ათიათასობით ტონა მსხალს გზავნის;
- არგენტინა – ცნობილია უილიამსისა და D’Anjou-ს ტიპის მსხლით. მნიშვნელოვანი პარტნიორია გაზაფხულის პერიოდში;
- ჩილე – ევროპას აწვდის პრემიუმ ხარისხის მსხალს და განსაკუთრებულ როლს ასრულებს სეზონურ დეფიციტის შევსებაში;
- ჩინეთი – ძირითადად აზიური ტიპის მსხლით (ნაში) არის წარმოდგენილი და ნიშურ ბაზრებს ამარაგებს;
- თურქეთი – ბოლო წლებში ექსპორტს ზრდის და ევროკავშირის სამხრეთ და ცენტრალურ ბაზრებზე პოზიციებს იმყარებს.
რა ელოდება ევროპულ მსხლის სექტორს 2030 წლამდე?
კლუბური ჯიშების ზრდა
ევროპაში იზრდება ინტერესი კლუბური და პრემიუმ ჯიშების მიმართ. საცალო ქსელები სულ უფრო მეტად ითხოვენ ერთგვაროვან, ვიზუალურად მიმზიდველ და ხანგრძლივი შენახვის უნარის მქონე პროდუქტს.
კლიმატის ცვლილების გავლენა
ჩრდილოეთ იტალიაში გვალვების, სიცხეების და აზიური ფაროსანას გავრცელების გამო მსხლის ბაღების ნაწილი უკვე გაუქმდა. ამ ფონზე წარმოების ცენტრი თანდათან ჩრდილოეთისკენ — ბელგიასა და ნიდერლანდებისკენ ინაცვლებს.
ტექნოლოგიური ინვესტიციები
ფერმერები სულ უფრო აქტიურად იყენებენ:
- სეტყვის საწინააღმდეგო ბადეებს;
- წვეთოვან სარწყავ სისტემებს;
- ყინვის საწინააღმდეგო ტექნოლოგიებს;
- ზუსტი სოფლის მეურნეობის სისტემებს.
შენახვის ახალი ტექნოლოგიები
DCA (Dynamic Controlled Atmosphere) და SmartFresh ტექნოლოგიები მნიშვნელოვნად ზრდის მსხლის შენახვის ვადას. ზოგი ჯიში კომერციულ ხარისხს 10 თვემდე ინარჩუნებს, რაც ბაზარზე მიწოდების სეზონის გახანგრძლივებას უწყობს ხელს.
დასკვნა
ევროპის მსხლის ბაზარი დღეს გარდამავალ ეტაპზე იმყოფება. თუ წარსულში სექტორს ძირითადად იტალია განსაზღვრავდა, დღეს ლიდერობა ბელგიასა და ნიდერლანდებს ეკუთვნით. კონფერენცია კვლავ დომინანტ ჯიშად რჩება, თუმცა პრემიუმ და კლუბური ჯიშების წილი სწრაფად იზრდება.
მომდევნო წლებში ბაზრის განვითარებას ყველაზე მეტად კლიმატის ცვლილება, ახალი ტექნოლოგიები და მომხმარებლის მოთხოვნების ტრანსფორმაცია განსაზღვრავს. სწორედ ეს ფაქტორები გადაწყვეტს, თუ რომელი ქვეყნები და რომელი ჯიშები გახდებიან ევროპის მსხლის სექტორის მომავალი ლიდერები.
წყაროები: WAPA; USDA FAS, Eurostat.
