ხეები და აგროკულტურების წარმოება ყოველთვის ერთმანეთის კონკურენტები არ არიან — სწორად დაგეგმილ სისტემაში ისინი ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური პარტნიორები ხდებიან.
თანამედროვე სოფლის მეურნეობა სულ უფრო ხშირად ეძებს გზებს, რომლებიც ერთდროულად გაზრდის წარმოებას, დაიცავს ნიადაგს და გარემოს ნაკლებ ზიანს მიაყენებს. სწორედ ამ ძიების შედეგად იზრდება ინტერესი აგროტყის სისტემების მიმართ. ეს მიდგომა ახალი არ არის — მსოფლიოს მრავალ რეგიონში ფერმერები საუკუნეების განმავლობაში აერთიანებდნენ ხეებს, კულტურებსა და პირუტყვს ერთ სივრცეში. თუმცა დღეს აგროტყის სისტემები კვლავ აქტუალური გახდა, რადგან კლიმატის ცვლილების, ნიადაგის დეგრადაციისა და ბიომრავალფეროვნების შემცირების ფონზე მათი მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა.
აგროტყის სისტემა (Agroforestry) ნიშნავს მიწათსარგებლობის ისეთ მოდელს, სადაც ხეები და ბუჩქები შეგნებულად არის ინტეგრირებული სასოფლო-სამეურნეო კულტურებთან ან პირუტყვთან. ეს არ არის უბრალოდ მინდორში რამდენიმე ხის დატოვება. სისტემის მთავარი იდეა ისაა, რომ სხვადასხვა კომპონენტი ერთმანეთისთვის სასარგებლო იყოს და ერთობლივად უფრო მდგრადი ეკოსისტემა შექმნას.
მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებულია სამი ძირითადი მოდელი. პირველი არის ხეებისა და კულტურების კომბინაცია, მაგალითად, ხეხილის რიგებს შორის მარცვლეულის, ბოსტნეულის ან საკვები კულტურების მოყვანა. მეორეა ხეებისა და პირუტყვის გაერთიანება, როდესაც ცხოველები ხეების ქვეშ ძოვენ და ბუნებრივ ჩრდილს იღებენ. მესამე, ყველაზე კომპლექსური სისტემა კი ერთდროულად აერთიანებს ხეებს, კულტურებსა და მეცხოველეობას.
აგროტყის სისტემების მთავარი უპირატესობა ნიადაგის დაცვაა. ხეების ფესვები ამცირებს ეროზიას, აუმჯობესებს ნიადაგის სტრუქტურას და ხელს უწყობს წყლის უკეთ შეკავებას. ფოთლებისა და ორგანული ნარჩენების მუდმივი დაგროვება ზრდის ჰუმუსის რაოდენობას და ნიადაგის ბიოლოგიურ აქტივობას. შედეგად, ფერმა უფრო მდგრადი ხდება როგორც გვალვის, ისე ძლიერი წვიმების მიმართ.
არანაკლებ მნიშვნელოვანია ბიომრავალფეროვნების ზრდა. მონოკულტურული მინდვრებისგან განსხვავებით, აგროტყის სისტემები ქმნის გარემოს მწერებისთვის, დამმტვერიანებლებისთვის, ფრინველებისა და სხვა სასარგებლო ორგანიზმებისთვის. სწორედ ამიტომ, ბევრი სპეციალისტი აგროტყის სისტემებს ბუნებრივ „ეკოლოგიურ ინფრასტრუქტურას“ უწოდებს, რომელიც მავნებლების კონტროლსა და ეკოსისტემის სტაბილურობას უწყობს ხელს.
ეკონომიკური თვალსაზრისითაც სისტემა საინტერესოა. ფერმერი აღარ არის დამოკიდებული მხოლოდ ერთ კულტურაზე. მაგალითად, კაკლის ბაღში შესაძლებელია მარცვლეულის წარმოება, ხოლო მომავალში დამატებითი შემოსავლის მიღება თავად ხეებიდან. პროდუქციის მრავალფეროვნება ამცირებს რისკს, რომელიც ფასების ცვლილებას, დაავადებებს ან კლიმატურ მოვლენებს უკავშირდება.
დღეს აგროტყის სისტემები რეგენერაციული სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად მიიჩნევა. FAO-ს შეფასებით, ეს მიდგომა ერთდროულად აძლიერებს სასურსათო უსაფრთხოებას, ფერმის მდგრადობას და გარემოსდაცვით ფუნქციებს. სწორედ ამიტომ, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში იზრდება ინტერესი ისეთი მეურნეობების მიმართ, სადაც ტყისა და სოფლის მეურნეობის საზღვარი თანდათან ქრება და ერთიან, მრავალფუნქციურ სისტემად გარდაიქმნება.
წყარო: FAO
