FAO: მსოფლიო ნიადაგების დეგრადაცია გრძელდება — რატომ ვერ ხერხდება არსებული პრობლემების მოგვარება?

ნიადაგის, ეროზია, FAO

ნიადაგის ეროზია, ნაყოფიერების შემცირება და არამდგრადი სასოფლო-სამეურნეო პრაქტიკა მსოფლიო მიწის რესურსებს სულ უფრო მეტად აზიანებს. FAO-ის ახალი გლობალური შეფასება აჩვენებს, რომ პრობლემის გადასაჭრელად საჭირო ცოდნა უკვე არსებობს, თუმცა ნიადაგის დაცვისა და აღდგენის ეფექტიანი მეთოდები ჯერ კიდევ სათანადოდ არ გამოიყენება.

გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციამ (FAO) 2026 წლის 27 აგვისტოს, მონღოლეთის დედაქალაქ ულან-ბატორში გამართული გაუდაბნოებასთან ბრძოლის გაეროს კონვენციის მხარეთა მე-17 კონფერენციის (COP17) ფარგლებში, მსოფლიოს ნიადაგური რესურსების მდგომარეობის ახალი გლობალური შეფასება წარადგინა.

ანგარიში Status of the World’s Soil Resources 2026 აფასებს ნიადაგის მდგომარეობას, ძირითად საფრთხეებსა და იმ ღონისძიებებს, რომლებიც მიწის დეგრადაციის თავიდან აცილებასა და დაზიანებული ტერიტორიების აღდგენას ემსახურება. კვლევა ეფუძნება 2015–2025 წლებში გამოქვეყნებულ სამეცნიერო ლიტერატურასა და 75 ქვეყნის სპეციალისტების გამოცდილებას.

ანგარიშის ერთ-ერთი მთავარი დასკვნაა, რომ ნიადაგის დაცვისა და მდგრადი მართვის უკვე ცნობილი მეთოდები საჭირო მასშტაბით ჯერ კიდევ არ გამოიყენება. განხილული რეგიონული და სუბრეგიონული შეფასებების ნახევარზე მეტი ამ პრაქტიკის დანერგვის დაბალ ან ძალიან დაბალ დონეზე მიუთითებს. ამასთან, შეფასებების 58% 2015 წლის შემდეგ მდგომარეობის გაუარესებას აფიქსირებს, გაუმჯობესება კი მხოლოდ დაახლოებით 10%-ში შეინიშნება.

ნიადაგის ეროზია — ყველაზე სერიოზული საფრთხე

FAO-ის ახალი შეფასების მიხედვით, ნიადაგის ეროზია ნიადაგის ჯანმრთელობისთვის ყველაზე მძიმე და სხვა პრობლემებთან მჭიდროდ დაკავშირებული საფრთხეა.

შეფასებული შვიდი რეგიონის მონაცემებით, შემთხვევების 81%-ში ეროზიის მართვის მდგომარეობა ცუდად ან ძალიან ცუდად არის შეფასებული. ამასთან, შეფასებების 65% 2015 წლის შემდეგ ვითარების გაუარესებაზე მიუთითებს.

ეროზია განსაკუთრებით პრობლემურია სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებზე, რადგან ნიადაგის ზედა, ორგანული ნივთიერებებითა და საკვები ელემენტებით მდიდარი ფენა იკარგება. შედეგად მცირდება მიწის პროდუქტიულობა, უარესდება წყლის შეკავების უნარი და იზრდება სასოფლო-სამეურნეო წარმოების მოწყვლადობა.

პრობლემას ამძიმებს ნიადაგის არასწორი დამუშავება, მცენარეული საფარის დაკარგვა, ტყეების გაჩეხვა და მიწის რესურსების არამდგრადი გამოყენება.

ნიადაგის ნაყოფიერება და საკვები ელემენტების ბალანსი

ანგარიში ყურადღებას ამახვილებს ნიადაგში საკვები ელემენტების მართვის პრობლემაზეც. სხვადასხვა რეგიონში ვითარება განსხვავებულია: ზოგან სასუქებისა და სხვა საკვები ნივთიერებების ჭარბი გამოყენება იწვევს პრობლემებს, სხვაგან კი ნიადაგი საკვები ელემენტების ნაკლებობას განიცდის.

ორივე შემთხვევა უარყოფითად მოქმედებს სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტიულობაზე. ამიტომ FAO ხაზს უსვამს, რომ ნიადაგის მართვის მიდგომები ადგილობრივ პირობებს უნდა შეესაბამებოდეს და უნივერსალური რეკომენდაციებით არ შემოიფარგლებოდეს.

რა მეთოდები ეხმარება ნიადაგის აღდგენას?

FAO-ის შეფასება რამდენიმე უკვე აპრობირებულ პრაქტიკას გამოყოფს, რომელთა ფართოდ დანერგვა ნიადაგის დეგრადაციის შემცირებასა და პროდუქტიულობის შენარჩუნებას უწყობს ხელს:

  • ნიადაგის მინიმალური დამუშავება — ამცირებს ნიადაგის სტრუქტურის დარღვევასა და ეროზიის რისკს;
  • საკვები ელემენტების ინტეგრირებული მართვა — ხელს უწყობს სასუქებისა და ორგანული რესურსების დაბალანსებულ გამოყენებას;
  • კულტურათა მრავალფეროვნება და თესლბრუნვა — ამცირებს ერთსა და იმავე კულტურაზე ხანგრძლივი დამოკიდებულებით გამოწვეულ რისკებს;
  • საფარი კულტურები — იცავს ნიადაგის ზედაპირს და ხელს უწყობს მისი სტრუქტურის შენარჩუნებას;
  • ორგანული დანამატები — აუმჯობესებს ნიადაგის ორგანული ნივთიერებებით გამდიდრებას;
  • აგროტყის სისტემები — აერთიანებს ხეებსა და სასოფლო-სამეურნეო წარმოებას, რაც მიწის დაცვასა და რესურსების მდგრად გამოყენებას უწყობს ხელს.

FAO-ის შეფასებით, ამ მეთოდების ეფექტიანობა უკვე დადასტურებულია, თუმცა მთავარი გამოწვევა მათი გამოყენების მასშტაბის გაზრდაა.

ნიადაგის დაცვა — მხოლოდ ფერმერის პასუხისმგებლობა არ არის

FAO-ის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ნიადაგის მდგომარეობა პირდაპირ უკავშირდება სასურსათო უსაფრთხოებას. მსოფლიოში მოხმარებული საკვების 95%-ზე მეტი ნიადაგთან დაკავშირებული წარმოებიდან მოდის. ნიადაგი ასევე ინახავს და ფილტრავს წყალს, არეგულირებს კლიმატურ პროცესებს, უზრუნველყოფს ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას და მილიონობით ადამიანის საარსებო წყაროს წარმოადგენს.

ანგარიში გამოყოფს ხუთ პრიორიტეტს, რომელთა განხორციელებაც ნიადაგის დაცვის პროცესს დააჩქარებს: მიწის მართვის კანონმდებლობის გაუმჯობესება, ცოდნისა და განათლების გავრცელება, ნიადაგის მონიტორინგის განვითარება, მდგრადი პრაქტიკის დანერგვის წახალისება და გადაწყვეტილებების მიღებაში სხვადასხვა სექტორის ჩართულობა.

ამავე ღონისძიებაზე FAO-მ და გაეროს გაუდაბნოებასთან ბრძოლის კონვენციამ (UNCCD) ერთობლივი პრაქტიკული სახელმძღვანელოც წარადგინეს — Living Soils, Productive Lands, Resilient Landscapes. ის ყურადღებას ამახვილებს არა მხოლოდ უკვე დაზიანებული მიწების აღდგენაზე, არამედ დეგრადაციის თავიდან აცილებასა და არსებული პრობლემების შემცირებაზეც.

FAO-ის ახალი შეფასება კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ნიადაგის დაცვა მხოლოდ ეკოლოგიური საკითხი არ არის. ეს პირდაპირ უკავშირდება მოსავლიანობას, ფერმერულ შემოსავლებსა და მომავალი თაობებისთვის სასოფლო-სამეურნეო რესურსების შენარჩუნებას. პრობლემის გადასაჭრელად საჭირო ცოდნა და პრაქტიკული მეთოდები უკვე არსებობს — მთავარი გამოწვევა მათი ფართოდ დანერგვაა.

წყარო: FAO
ფოტო: აგროკავკასია / AI

თქვენი რეკლამა