აზიის მზარდი მოთხოვნა და ღვინის ბაზრის ტრანსფორმაცია მსოფლიო მევენახეობის ახალ რუკას ქმნის.
მსოფლიოში ყურძენი კვლავ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა, მაგრამ ბოლო წლებში მის გამოყენებაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მიმდინარეობს. თუ წარსულში მევენახეობის განვითარებას ძირითადად ღვინის ინდუსტრია განსაზღვრავდა, დღეს სულ უფრო მეტ გავლენას სასუფრე ყურძნის ბაზარი ახდენს.
მომხმარებელთა მოთხოვნა, კლიმატის ცვლილება და ახალი საექსპორტო ბაზრების გაჩენა მსოფლიო სექტორს ახალ მიმართულებას აძლევს. OIV-ის მონაცემებით, ყურძნის წარმოება სტაბილურია, თუმცა მისი დანიშნულება თანდათან იცვლება.
მსოფლიო ბაზარი ორ ნაწილად იყოფა
2024 წელს მსოფლიოში 77.7 მილიონი ტონა ყურძენი იწარმოებოდა. აქედან დაახლოებით 46% სასუფრე ყურძენზე მოდიოდა, 47% კი ღვინის, წვენისა და კონცენტრატების წარმოებისთვის გამოიყენებოდა. სხვაობა პრაქტიკულად აღარ არსებობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასუფრე ყურძენი პირველად უახლოვდება იმ მასშტაბს, რომელსაც ტრადიციულად ღვინის სექტორი ფლობდა.
ეს ცვლილება განსაკუთრებით თვალსაჩინოა აზიასა და ახლო აღმოსავლეთში, სადაც ახალი მომხმარებლების რაოდენობა სწრაფად იზრდება. სასუფრე ყურძენი აღარ არის სეზონური პროდუქტი — ის გლობალური სავაჭრო საქონელი გახდა.
ჩინეთი მსოფლიო ბაზრის მთავარ მოთამაშედ იქცა
თუ ღვინის ბაზარზე ლიდერებად კვლავ ევროპული ქვეყნები რჩებიან, სასუფრე ყურძნის სექტორში უდავო ლიდერი ჩინეთია. 2024 წელს ჩინეთში სასუფრე ყურძნის მოხმარებამ 13.7 მილიონ ტონას მიაღწია, რაც მსოფლიო მოხმარების 42%-ს შეადგენს. ინდოეთი და ეგვიპტე ასევე სწრაფად ზრდიან მოხმარებას და უკვე მსოფლიოს უმსხვილეს ბაზრებს შორის არიან.
ამ პროცესმა მნიშვნელოვნად შეცვალა წარმოების სტრუქტურაც. თუ ადრე მევენახეობის განვითარების ცენტრი ძირითადად ხმელთაშუა ზღვის რეგიონი იყო, დღეს მოთხოვნის მთავარი ძრავა აზიაა.
რატომ იზრდება სასუფრე ყურძნის პოპულარობა?
ბოლო ათწლეულში შეიცვალა როგორც მომხმარებლის ჩვევები, ისე საცალო ვაჭრობის სტრუქტურა.
მსხვილი სუპერმარკეტები და სავაჭრო ქსელები უპირატესობას ანიჭებენ თესლგარეშე, ერთგვაროვან და ხანგრძლივი შენახვის უნარის მქონე ჯიშებს. ასეთ პროდუქტზე მოთხოვნა მუდმივად იზრდება. ამავე დროს, სასუფრე ყურძნის ექსპორტი ხშირად უფრო სწრაფ შემოსავალს იძლევა, ვიდრე ღვინის წარმოება, სადაც ინვესტიციის დაბრუნებას წლები სჭირდება.
შედეგად, ისეთ ქვეყნებში, როგორებიცაა პერუ, ეგვიპტე, ინდოეთი და უზბეკეთი, ბოლო წლებში გაშენებული ვენახების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ სასუფრე მიმართულებაზეა ორიენტირებული.
ღვინის სექტორი ახალ რეალობას ერგება
მეორე მხარეს დგას ღვინის ინდუსტრია, რომელიც რამდენიმე გამოწვევის წინაშეა.
OIV აღნიშნავს, რომ კლიმატის ცვლილება, მაღალი ფასები, ინფლაციის ეფექტი და მომხმარებლის ქცევის ცვლილება ბევრ ტრადიციულ ბაზარზე ღვინის მოხმარებას ამცირებს. 2024 წელს მსოფლიო ღვინის მოხმარება კვლავ შემცირდა, ხოლო წარმოება ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთ ყველაზე დაბალ ნიშნულზე დაფიქსირდა.
თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ღვინის ბიზნესი სუსტდება. პირიქით, მოცულობის შემცირებას ნაწილობრივ ანაზღაურებს პროდუქციის მაღალი ღირებულება. ბევრი მწარმოებელი ახლა რაოდენობაზე ნაკლებად და პრემიუმ ხარისხზე მეტად აკეთებს აქცენტს.
კლიმატის გავლენა არჩევანს ცვლის
გვალვები, სიცხის ტალღები და წყლის რესურსების შემცირება მევენახეობის გეოგრაფიას ცვლის. ზოგი რეგიონი კვლავ ღვინის წარმოებაზე რჩება ორიენტირებული, მაგრამ სხვები უფრო მოქნილ მოდელზე გადადიან და სასუფრე ყურძნის მიმართულებას აძლიერებენ.
ეს განსაკუთრებით ეხება ქვეყნებს, სადაც საექსპორტო ბაზრები სწრაფად იზრდება და ახალი ჯიშების დანერგვა შედარებით ადვილია. კლიმატური რისკების ფონზე ბევრი ფერმერი ცდილობს იმ სეგმენტში გადავიდეს, სადაც კაპიტალის დაბრუნება უფრო სწრაფია.
რა მნიშვნელობა აქვს ამ ტენდენციას საქართველოსთვის?
საქართველო ისტორიულად ღვინის ქვეყანაა და მისი კონკურენტული უპირატესობაც სწორედ ამ მიმართულებაშია. თუმცა მსოფლიო სტატისტიკა აჩვენებს, რომ სასუფრე ყურძნის ბაზარი ბევრად სწრაფად ფართოვდება, ვიდრე ღვინის მოხმარება.
ეს არ ნიშნავს, რომ ქვეყანამ საღვინე მიმართულება უნდა შეცვალოს. პირიქით, საკითხი იმაში მდგომარეობს, შეძლებს თუ არა საქართველო მაღალი ღირებულების ღვინის სექტორის პარალელურად სასუფრე ყურძნის ექსპორტშიც საკუთარი ნიშის დაკავებას.
მსოფლიო მევენახეობის მომავალი, სავარაუდოდ, არც მხოლოდ ღვინოში იქნება და არც მხოლოდ სუფრის ყურძენში. მომგებიანი გახდებიან ის ქვეყნები, რომლებიც ორივე ბაზრის შესაძლებლობების გამოყენებას შეძლებენ.
წყარო: OIV (International Organisation of Vine and Wine)
