რომელი თხის ჯიშებია საუკეთესო რძის წარმოებისთვის?

თხის რძე და მასზე დამზადებული პროდუქცია (ყველი, იოგურტი, მაწონი) ეფექტიანი და მომგებიანი ბიზნესია ძალიან ბევრ ქვეყანაში. სწორი ჯიშის შერჩევა არის საფუძველი როგორც რაოდენობრივი, ისე ხარისხობრივი წარმატებისთვის.

ქვემოთ გთავაზობთ საერთაშორისო დონეზე, რამდენიმე გამორჩეული მერძეული ჯიშის ჩამონათვალს, რომლებიც ფართოდ გამოიყენება როგორც მცირე ფერმებში, ისე ინდუსტრიაში.

ზაანენური ჯიშის თხა (Saanen)

მდგომარეობა: შვეიცარიის ალპებში წარმოშობილი, მსოფლიოს ყველაზე პოპულარული სარძევე ჯიშია.

გამოირრჩევა: მოკლე ბეწვით, დიდი სხეულით და მშვიდი ხასიათით, ადვილად კვებადია.

რძე: ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი პროდუქტიულობით გამოირჩევა — საშუალოდ მწიფე ლაქტაციისას ძლიერი მოცულობით რძე გამოიმუშავებს, რომელიც შესანარჩუნებლად და გადამუშავებისთვის ძალიან კარგია.

ჯიშის აღწერა და პროდუქტიულობა

• ზაანენური თხა მერძეული მიმართულებისაა;
• შეფერილობა უმეტესად თეთრი ან ღია კრემისფერი;
• ბოტის სიმაღლე: 85–90 სმ. წონა: 70–90 კგ;
• დედალი თხის სიმაღლე: 70–80 სმ. წონა: 50–70 კგ;
• ლაქტაციის პერიოდი საშუალოდ: 9–11 თვე;
• წელიწადში რძე: 800 – 1200 ლიტრი (კარგ პირობებში 1400 ლ-მდე);
• ცხიმიანობა: 3.0–4.0 %, ცილები: 2.8–3.2 %;

რძე გამოიყენება როგორც სუფთა მოხმარებისთვის, ასევე ყველისა და რძის პროდუქტების წარმოებაში. ხასიათდება მშვიდი ბუნებით და მაღალი ადაპტაციის უნარით.

ეს არის „ჰოლშტეინი“ თხების სამყაროში — მაღალი პროდუქტიულობა და ნაზი ხასიათი.

რატომ არის კარგი ფერმერული არჩევანი:

• მაღალი ღირებულებით რძის წარმოება;
• მარტივად მართვა და მომთმენობა სხვადასხვა გარემოში;
• შესანიშნავი რძე ყველის პროდუქტებისთვის.

ალპური თხა (Alpine)

მდგომარეობა: ფრანგული ალპების ტერიტორიიდან წარმოშობილი ჯიში, განთქმულია მაღალი რძის გამომუშავებითა და კარგი ხარისხით.

ხარისხი: ამ ჯიშის რძე ხშირად გამოიყენება ყველის, მაწვნისა და სხვა პროდუქტების წარმოებაში.

ჯიშის აღწერა და პროდუქტიულობა

• ალპიური თხა მერძეული მიმართულებისაა;
• სხვადასხვა შეფერილობისაა: თეთრიდან შავამდე, ღია რუხიდან მუქ ყავისფერამდე;
• ბოტის სიმაღლე: 80–82 სმ. წონა: 76–77 კგ;
• დედალი თხის სიმაღლე: 65–75 სმ. წონა: 60–63 კგ;
• ლაქტაციის პერიოდი საშუალოდ: 9–11 თვე;
• წელიწადში რძე: 1200 – 1600 ლიტრი;
• ცხიმიანობა: 3.5 %, ცილები: 3 %;

რძე ფართოდ გამოიყენება ყველის წარმოებაში. ხორცის თვალსაზრისითაც საკმაოდ პროდუქტიულია.

ადაპტირებულია სხვადასხვა კლიმატურ პირობებზე და კარგად უერთდება ფერმერულ სისტემებს.

რატომ არის კარგი ფერმერული არჩევანი:

• რძის მაღალი მოცულობა და სტაბილური წარმოება;
• კარგი ჯანმრთელობა და ადაპტაცია.

ტოგენბურგული თხა (Toggenburg)

მდგომარეობა: ერთ-ერთი ასაკით ერთ-ერთი უძველესი სარძევე ჯიში, წარმოშობილი შვეიცარიაში.

ჯიშის აღწერა და პროდუქტიულობა

• ტოგენბურგული თხა მერძეული მიმართულებისაა;
• შეფერილობა: ყავისფერი სხვადასხვა ტონით, თეთრი ზოლებით სახეზე;
• ბოტის სიმაღლე: 70–80 სმ. წონა: 60–75 კგ;
• დედალი თხის სიმაღლე: 65–70 სმ. წონა: 45–60 კგ;
• ლაქტაციის პერიოდი საშუალოდ: 8–10 თვე;
• წელიწადში რძე: 800 – 1000 ლიტრი;
• ცხიმიანობა: 3.2–4.0 %;

რძე სტაბილური ხარისხისაა და კარგია გადამუშავებისთვის. კარგად ეგუება ცივ და მთიან კლიმატს.

ეს ჯიში გამოირჩევა სტაბილური და საშუალო–უმაღლესი ტიპის რძის გამომუშავებით, განსაკუთრებით ცივ კლიმატებში.

რატომ არჩევენ ფერმერები:

• მუდმივი და სტაბილური წარმოება;
• კარგი ჯანსაღობა და ადაპტირებადობა.

ნუბიური თხა (Nubian / Anglo-Nubian)

მდგომარეობა: ეს ჯიში უნიკალური ფორმებით არის ცნობილი — დიდი ჩამოკიდებული ყურებით და მკვრივ სხეულით.

ჯიშის აღწერა და პროდუქტიულობა

• ნუბიური თხა მერძეული მიმართულებისაა;
• გამოირჩევა გრძელი ჩამოკიდებული ყურებითა და სხვადასხვაგვარი შეფერილობით;
• ბოტის სიმაღლე: 80–85 სმ. წონა: 60–75 კგ;
• დედალი თხის სიმაღლე: 70–75 სმ. წონა: 50–65 კგ;
• ლაქტაციის პერიოდი საშუალოდ: 8–9 თვე;
• წელიწადში რძე: 700 – 900 ლიტრი;
• ცხიმიანობა: 4.5–5.5 %, ცილები მაღალია: 3,7%.

რძე: უნიკალურია მაღალი ცხიმის შემცველობით — რძე იდეალურია ყველის, კარაქის, მაწვნის და ნაღების წარმოებისთვის.

უკეთ ეგუება თბილ კლიმატს.

რატომ არის კარგი:

• რძის დამუშავებისთვის შესაფერისი შენაერთებითა;
• თბილ კლიმატებზე განსაკუთრებულად კარგად არის მორგებული.

ლა-მანჩას თხა (LaMancha)

მდგომარეობა:

აშშ-ში ჩამოყალიბებული მერძეული ჯიშია, რომელიც ევროპული მერძეული თხების (ზაანენური, ალპიური და სხვ.) შერწყმით შეიქმნა. დღეს ფართოდ გამოიყენება ჩრდილოეთ ამერიკაში და თანდათან პოპულარული ხდება სხვა რეგიონებშიც.

ხასიათდება ძალიან მოკლე ყურებით (ჯიშის მთავარი ნიშანი), საშუალო-მსხვილი სხეულითა და მშვიდი, მეგობრული ხასიათით. შეფერილობა მრავალფეროვანია — თეთრი, ყავისფერი, შავი ან შერეული. ადვილად ეგუება სხვადასხვა კლიმატურ პირობებს და არ არის მომთხოვნი კვებაზე.

ჯიშის აღწერა და პროდუქტიულობა

• ლა-მანჩას თხა მერძეული მიმართულებისაა;
• დამახასიათებელია ძალიან მოკლე ყურები;
• შეფერილობა მრავალფეროვანია;
• ბოტის სიმაღლე: 75–80 სმ. წონა: 75–85 კგ;
• დედალი თხის სიმაღლე: 65–70 სმ. წონა: 60–65 კგ;
• ლაქტაციის პერიოდი საშუალოდ: 9–10 თვე;
• წელიწადში რძე: 900 – 1100 ლიტრი;
• ცხიმიანობა: 3.8–4.2 %;

რძე: სტაბილური და ხარისხიანი რძის მწარმოებელია. ლაქტაციის განმავლობაში გამოიმუშავებს საშუალო-მაღალი მოცულობის რძეს, რომელიც გამოირჩევა კარგ ცხიმიანობით და ცილოვანი შემადგენლობით, რაც მას იდეალურს ხდის გადამუშავებისა და ყველის წარმოებისთვის.

ლა-მანჩა შეიძლება ჩაითვალოს „ბალანსირებულ მერძეულ ჯიშად“ — სტაბილური რძე, კარგი ხარისხი და მარტივი მოვლა ერთიანდება ერთ ჯიშში.

გამოირჩევა მშვიდი ხასიათით და კარგი ჯანმრთელობით.

რატომ არის კარგი ფერმერული არჩევანი:

• სტაბილური და პროგნოზირებადი რძის წარმოება;
• კარგი ცხიმიანობა — განსაკუთრებით გამოსადეგი ყველისა და რძის პროდუქტებისთვის;
• მშვიდი ხასიათი და მარტივი მართვა;
• კარგად ეგუება როგორც მცირე, ისე ნახევრად ინდუსტრიულ ფერმებს.

როგორ ავირჩიოთ საუკეთესო ჯიში ფერმისთვის

პროდუქტიულობა: ზანენური და ალპიური ჯიშები, ისინი ყველაზე სტაბილური და მაღალი პროდუქტიულობით გამოირჩევიან.

რძის კომპონენტები: თუ გინდა რძე უფრო მაღალი ცხიმით და ყველისთვის უკეთესი საფუძველი — გაითვალისწინე ნუბიური ჯიში.

კლიმატი და ნიადაგის პირობები: ტოგენბერგული და ალპიური უკეთ ექვემდებარებიან ცივ ან ცვალებად ჰავას, ხოლო ნუბიური უფრო თბილ რეგიონებში გრძნობს კარგად თავს.

დასკვნა

თხის რძის წარმოებაში წარმატება დიდი წილად არის ჯიშის სწორ არჩევანზე დამოკიდებული — ამიტომ, როცა იღებთ გადაწყვეტილებას, გაითვალისწინეთ:

• კლიმატი და საძოვრები;
• რძის ხარისხი და პროდუქციის ტიპი (ყველი, იოგურტი, ნაღები);
• წარმოების მიზნები და ბაზრის მოთხოვნა;

მერძეული თხის მაღალპროდუქტიული ჯიშები საჭიროებენ სპეციფიკურ მოვლას, კვების სწორ ბალანსს და ვეტერინარულ კონტროლს. საქართველოში ამ მიმართულებით ჯერ კიდევ შეინიშნება სპეციალიზებული გამოცდილებისა და კვალიფიციური კონსულტანტების დეფიციტი, რაც ინვესტიციის დაგეგმვისას აუცილებლად გასათვალისწინებელია.

* სტატიას აქვს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი. ჩვენ ვერ გირჩევთ სად შეიძინოთ ესა თუ ის ჯიში.

გამოყენებული რესურსები:

FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations);
Encyclopaedia Britannica;
Wikipedia (Saanen, Alpine, LaMancha goat breeds);
Dairy Goat Association (ADGA);
IndexBox – Livestock & Dairy Market Data.

იხილეთ აგრეთვე: 

მეგრული თხა – ხალხური სელექციით გამოყვანილი უძველესი ჯიში