ნონი (Morinda citrifolia) ტროპიკული მცენარეა, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში იზრდებოდა წყნარი ოკეანის კუნძულებზე, სამხრეთ–აღმოსავლეთ აზიაში და ინდონეზიის რეგიონში.
დღეს მას ხშირად შეხვდებით სახელით „ყველის ხე“ — არა იმიტომ, რომ ყველს იძლევა, არამედ მისი ნაყოფის მძაფრი სუნის გამო, რომელიც ბევრს დამწიფებულ ყველს აგონებს.
ნონი მარადმწვანე მცენარეა და ბუნებრივ პირობებში 4–8 მეტრამდე სიმაღლეს აღწევს. მას აქვს დიდი, მუქი მწვანე, პრიალა ფოთლები და თეთრი, მცირე ზომის ყვავილები, რომლებიც თითქმის მთელი წლის განმავლობაში ჩნდება. ნაყოფი არასტანდარტული ფორმისაა — კარტოფილის ზომის, არათანაბარი ზედაპირით და მოყვითალო-თეთრი შეფერილობით.
რაც ნონს გამორჩეულს ხდის, მისი გამძლეობაა. ეს მცენარე იზრდება იქ, სადაც სხვა კულტურებს უჭირთ — ღარიბ ნიადაგზე, მარილიან გარემოში, ძლიერი სიცხისა და მაღალი ტენიანობის პირობებში. სწორედ ამიტომ ნონი ხშირად გვხვდება სანაპირო ზონებსა და ვულკანურ კუნძულებზე.
ისტორიულად ნონი მნიშვნელოვანი იყო ადგილობრივი მოსახლეობისთვის. პოლინეზიაში, ტაიტიში და ჰავაიზე მის ნაყოფს, ფოთლებსა და ფესვებს იყენებდნენ საკვებად, საღებავად და ტრადიციულ მედიცინაში. ნაყოფი უმად იშვიათად იჭმება სუნისა და მწარე გემოს გამო, თუმცა მას ამუშავებდნენ წვენად ან ახმობდნენ.
ნონი განსაკუთრებით პოპულარული გახდა წვენის სახით, რომელსაც ხშირად უკავშირებენ ანტიოქსიდანტურ და მატონიზებელ თვისებებს. თუმცა მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ მიუხედავად ტრადიციული გამოყენებისა, მისი სამკურნალო ეფექტების ნაწილი ჯერ კიდევ კვლევის ეტაპზეა და ნონი არ უნდა აღიქმებოდეს უნივერსალურ სამკურნალო საშუალებად.
ბოტანიკური თვალსაზრისით ნონი საინტერესოა იმითაც, რომ ნაყოფი მრავალი პატარა ნაყოფის შერწყმით ყალიბდება — სწორედ ამიტომ აქვს მას ასეთი არათანაბარი, „მუწუკოვანი“ ზედაპირი. ეს სტრუქტურა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს, რამდენად განსხვავებულია ტროპიკული მცენარეების ევოლუციური გზები.
დღეს ნონი კულტივირებულია არა მხოლოდ ტროპიკებში, არამედ სათბურებსა და ბოტანიკურ ბაღებში მთელ მსოფლიოში.
