მსოფლიოში ყავის, კაკაოსა და ჩაის ფასების მკვეთრი რყევები უკვე დროებით მოვლენად აღარ მიიჩნევა.
FAO-ის ახალი ანალიტიკური ანგარიში აჩვენებს, რომ ამ პროდუქტების ბაზრები სტრუქტურულად უფრო მოწყვლადი გახდა და კლიმატური, ეკონომიკური თუ გეოპოლიტიკური შოკები ფასებზე გაცილებით ძლიერ გავლენას ახდენს, ვიდრე რამდენიმე წლის წინ.
ანგარიშის მიხედვით, საერთაშორისო ბაზრებზე ფასების მოკლევადიანი ცვლილებების 90%-ზე მეტი მიწოდებისა და მოთხოვნის შოკებით არის გამოწვეული. განსაკუთრებით დიდი გავლენა აქვს ექსტრემალურ ამინდს, გვალვას, უჩვეულო ნალექებს, მცენარეთა დაავადებებს, ლოგისტიკურ შეფერხებებსა და საერთაშორისო ვაჭრობის პრობლემებს. სწორედ ამ ფაქტორებმა ბოლო წლებში არაერთხელ გამოიწვია ყავის, კაკაოსა და ჩაის ფასების მკვეთრი ზრდა.
FAO აღნიშნავს, რომ ყველაზე დიდი რისკი წარმოების გეოგრაფიულ კონცენტრაციაშია. მაგალითად, კაკაოს მსოფლიო წარმოების უდიდესი ნაწილი მხოლოდ რამდენიმე დასავლეთ აფრიკულ ქვეყანაზე მოდის, ხოლო ყავის ბაზარიც მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ბრაზილიასა და ვიეტნამზე. როდესაც ასეთ ქვეყნებში კლიმატური პრობლემები ან სხვა შეფერხებები წარმოიშობა, მათი გავლენა თითქმის მყისიერად ვრცელდება მსოფლიო ბაზარზე და ფასებიც სწრაფად იცვლება.
ორგანიზაცია ხაზს უსვამს, რომ ფასების ზრდით ყველაზე ნაკლებ სარგებელს ხშირად თავად მწარმოებლები იღებენ. მიწოდების ჯაჭვში დამატებული ღირებულების დიდი ნაწილი გადამამუშავებელ და სავაჭრო კომპანიებზე მოდის, მაშინ როდესაც ფერმერები კლიმატურ და საბაზრო რისკებს თითქმის მთლიანად საკუთარ თავზე იღებენ.
FAO მიიჩნევს, რომ მდგომარეობის გამოსასწორებლად მხოლოდ წარმოების გაზრდა საკმარისი აღარ არის. საჭიროა კლიმატისადმი უფრო მდგრადი სასოფლო-სამეურნეო სისტემების განვითარება, ბაზრის მეტი გამჭვირვალობა, მიწოდების წყაროების დივერსიფიკაცია და ისეთი პოლიტიკა, რომელიც ფერმერებს ბაზრის შოკებისგან უკეთ დაიცავს. ანგარიშში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ინვესტიციებს თანამედროვე ტექნოლოგიებში, ადრეული გაფრთხილების სისტემებსა და კლიმატურ ადაპტაციაში.
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ყავისა და კაკაოს მსხვილი მწარმოებელი არ არის, მსოფლიო ბაზარზე მიმდინარე პროცესები ადგილობრივ მომხმარებლებსაც ეხება. ნედლეულის საერთაშორისო ფასების ზრდა დროთა განმავლობაში აისახება იმპორტირებულ ყავაზე, კაკაოს პროდუქტებსა და ჩაიზეც, რაც საცალო ფასების ცვლილების ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია.
FAO-ის შეფასებით, მომდევნო წლებში სასოფლო-სამეურნეო სასაქონლო ბაზრების მდგრადობა სულ უფრო მეტად იქნება დამოკიდებული იმაზე, რამდენად სწრაფად შეძლებენ ქვეყნები კლიმატურ და ეკონომიკურ შოკებთან ადაპტაციას. ყავის, კაკაოსა და ჩაის ბაზარი კი ამ ცვლილებების ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითად უკვე იქცა.
ილუსტრაცია: ChatGPT (AI) | აგროკავკასია
წყარო: FAO
