ბაღის გაშენება – მცენარეთა სინათლისადმი მოთხოვნილება

ბაღის დაგეგმვის დროს აუცილებელია, მცენარეთა სინათლისადმი მოთხოვნილებაც გავითვალისწინოთ.

ბაღის გაშენება ხშირად იწყება ენთუზიაზმით — სად რა ხე დავრგოთ, სად ბოსტანი მოვაწყოთ, როგორ გამოვიყენოთ მიწის თითოეული მეტრი. მაგრამ პრაქტიკაში ყველაზე ხშირი შეცდომა სწორედ ამ ეტაპზე ხდება: მცენარეთა სინათლის მოთხოვნილება სათანადოდ არ არის გათვალისწინებული. შედეგად, რამდენიმე წელიწადში ბაღი გადაიქცევა ერთმანეთის დამჩრდილავ სივრცედ, სადაც არც ხე და ბუჩქი ვითარდება სრულფასოვნად და არც ბოსტნეული იძლევა მოსალოდნელ მოსავალს.

სინათლე მცენარისთვის იგივეა, რაც საკვები — მის გარეშე ზრდა ნელდება, ყვავილობა სუსტდება და ნაყოფი მცირდება. ამიტომ ბაღის დაგეგმვისას სინათლის საკითხი უნდა პირველ რიგში დადგეს.

სინათლე როგორც ბაღის „უხილავი საზომი“

საკარმიდამო ნაკვეთში სინათლე ყოველთვის თანაბრად არ ნაწილდება. არის ადგილები, სადაც მზე მთელი დღის განმავლობაში აღწევს ნიადაგს, და არის ზონები, რომლებიც დილით ან საღამოს უკვე ჩრდილში ექცევა. ხშირად ეს განსხვავება მხოლოდ სეზონის განმავლობაში იჩენს თავს, როცა ხეები გაიფოთლება და ჩრდილი მკვეთრად იზრდება.

გამოცდილ მებაღეებს კარგად ახსოვთ შემთხვევები, როცა თავდაპირველად კარგად განვითარებული ბოსტანი, მეორე ან მესამე წელს სუსტდება — მიზეზი კი ის არის, რომ ახლოს მდგომი ხეები გაიზარდა და სინათლე შეუზღუდა. ეს პროცესი ნელა მიმდინარეობს, მაგრამ შედეგი ყოველთვის ერთია: მცენარე კარგავს პოტენციალს.

რატომ არ უნდა დაჩრდილონ მცენარეებმა ერთმანეთი

ბაღისა და ბოსტნის სწორად განთავსება ნიშნავს, რომ თითოეულ კულტურას აქვს თავისი სივრცე და სინათლე. ხეები და ბუჩქები, რომლებიც დღეს პატარა ჩანს, რამდენიმე წელიწადში სერიოზულ ჩრდილს ქმნის. თუ ეს თავიდანვე არ არის გათვალისწინებული, მოგვიანებით პრობლემის გამოსწორება რთულია.

ხშირად გვხვდება ასეთი სურათი: ბაღის ერთ მხარეს დარგული ხეხილი თანდათან ფარავს ბოსტანს, ბოსტნეული წაგრძელებულ ღეროს ივითარებს, ფოთლები ღია ფერის ხდება და მოსავალი საგრძნობლად მცირდება. ამ დროს პრობლემა არც სასუქშია და არც მორწყვაში — მცენარეს უბრალოდ სინათლე აღარ ჰყოფნის.

ბაღის დაგეგმვა წინასწარი ხედვით

კარგი ბაღი იქმნება არა ერთი სეზონისთვის, არამედ წლებისთვის. დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია წარმოვიდგინოთ, როგორი იქნება ნაკვეთი 5–10 წლის შემდეგ, როცა ხეები სრულ ზომას მიაღწევს. სწორედ ამ ხედვამ უნდა განსაზღვროს, სად იქნება ხეხილი, სად — ბუჩქები და სად — ბოსტნეული კულტურები.

ბოსტანი ყოველთვის უკეთესია განთავსდეს იმ ნაწილში, სადაც მზის სხივები ყველაზე ხანგრძლივად აღწევს ნიადაგს. ხეები და მაღალი ბუჩქები კი ისე უნდა დაირგოს, რომ მათი ჩრდილი ბოსტანს მინიმალურად შეეხოს ან საერთოდ არ შეეხოს.

სინათლის მოთხოვნილება

სინათლე ყველა მცენარეს სჭირდება, მაგრამ არა ერთნაირი რაოდენობით. ზოგი კულტურა მზეზე მაქსიმალურ შედეგს იძლევა, ზოგი ნაწილობრივ ჩრდილსაც იტანს. შეცდომა სწორედ მაშინ ხდება, როცა ყველა მცენარეს ერთნაირ პირობებში ვათავსებთ.

ფერმერული გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ:

• მზის მოყვარული კულტურები ჩრდილში ყოველთვის ჩამორჩება;
• სინათლის ნაკლებობა უფრო აზიანებს მოსავალს, ვიდრე დროებითი გვალვა;
• ჩრდილში გაზრდილი მცენარეები უფრო მგრძნობიარეა დაავადებების მიმართ.

ეს ფაქტორები განსაკუთრებით თვალსაჩინო ხდება ბოსტნეულში, სადაც მოსავლის ხარისხი პირდაპირ დამოკიდებულია სინათლეზე.

პრაქტიკული რჩევები

ბაღისა და ბოსტნის დაგეგმვისას ერთ-ერთი ყველაზე პრაქტიკული და გამოცდილებით გამართლებული პრინციპია მცენარეთა სიმაღლის სწორად გადანაწილება ნაკვეთზე. სინათლის მოთხოვნილების გათვალისწინებით, მცენარეები ისე უნდა განვათავსოთ, რომ მათი სიმაღლე იზრდებოდეს სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ. ეს ნიშნავს, რომ დაბალი კულტურები სამხრეთის მხარეს უნდა განთავსდეს, ხოლო უფრო მაღალი — თანდათან ჩრდილოეთისკენ.

ეს მიდგომა ბუნებრივად უზრუნველყოფს იმას, რომ მცენარეებმა ერთმანეთი არ დაჩრდილონ. სამხრეთ მხარეს მზის სხივები დაბალი კუთხით ეცემა და თუ იქ მაღალი მცენარეები გვექნება დარგული, ისინი აუცილებლად გადაფარავს ნაკვეთის დანარჩენ ნაწილს. ამიტომ პრაქტიკაში საუკეთესო შედეგს იძლევა ის სქემა, როცა სამხრეთ ნაწილში ბოსტნეული კულტურებია განთავსებული, მათ უკან — კენკროვანი კულტურები და ბუჩქები, ხოლო ჩრდილოეთის მხარეს — ხეხილი.

ნაკვეთში სახლის მდებარეობასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს. ხშირად საცხოვრებელი სახლი თვითონ ქმნის ჩრდილს, განსაკუთრებით დილით ან საღამოს. ამ შემთხვევაში ხეხილის განთავსება უმჯობესია ჩრდილოეთის, ჩრდილო-დასავლეთის ან ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს, სადაც ისინი არც ბოსტანს დაჩრდილავენ და თავადაც მიიღებენ საკმარის სინათლეს დღის განმავლობაში.

უნდა გვახსოვდეს, რომ ყველა ხეხილი სინათლის მომთხოვნ მცენარეთა ჯგუფს მიეკუთვნება. მზის სინათლე მათთვის აუცილებელია არა მხოლოდ ზრდისთვის, არამედ ყვავილობისა და ნაყოფის ხარისხისთვისაც. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ხეხილი ერთნაირ განათებას მოითხოვს — პრაქტიკაში მათ შორის საკმაოდ მნიშვნელოვანი განსხვავებებია.

განათებისადმი მოთხოვნილების მიხედვით ხეხილის ჯიშები ქმნიან გარკვეულ დაღმავალ რიგს. ყველაზე მეტ სინათლეს მოითხოვენ გარგარი, ბალი და ნუში, მათ მოსდევს ატამი და კომში, შემდეგ კი მსხალი, ვაშლი, ალუბალი და ქლიავი. ამ ცოდნის გათვალისწინება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მცირე საკარმიდამო ნაკვეთებზე, სადაც განათებული სივრცე შეზღუდულია.

სწორედ ამიტომ, კარგად განათებულ ადგილებზე მიზანშეწონილია დავრგოთ ბალი, ატამი და კომში, რომლებიც ჩრდილში სწრაფად კარგავენ პროდუქტიულობას. შედარებით ნაკლებად განათებულ ადგილებს უკეთ ეგუება მსხალი, ვაშლი და ქლიავი, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მათ სინათლე არ სჭირდებათ — უბრალოდ ისინი უფრო ამტანია ნაწილობრივი ჩრდილის მიმართ.

გარგარსა და ნუშთან დაკავშირებით განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი სინათლისადმი მაღალი მოთხოვნილებით გამოირჩევიან, ძალიან ძლიერად განათებულ ადგილებში მათი დარგვა ყოველთვის გამართლებული არ არის. ასეთ პირობებში ისინი ადრე იწყებენ ვეგეტაციას, რაც გაზაფხულის ყინვების დროს ყვავილებისა და კვირტების მოყინვის სერიოზულ საფრთხეს ქმნის.

და ბოლოს, ბაღის დაგეგმვა მხოლოდ საკუთარი ნაკვეთის საკითხი არ არის. აუცილებელია გავითვალისწინოთ მეზობლებიც — ისე დავრგოთ ხეები და ბუჩქები, რომ მომავალში მათ მცენარეებს ჩრდილი არ შევუქმნათ. ეს არა მხოლოდ აგროტექნიკური, არამედ მეზობლური ურთიერთობის საკითხიცაა, რომელიც ხშირად უფრო დიდ პრობლემებს აჩენს, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს.

დასკვნა

ბაღის დაგეგმვისას სინათლის საკითხის იგნორირება ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული შეცდომაა. სწორად შერჩეული მდებარეობა, მცენარეთა ზომისა და ზრდის პერსპექტივის გათვალისწინება ქმნის იმ საფუძველს, რომელზეც ჯანმრთელი ბაღი და პროდუქტიული ბოსტანი დგას.