ვიეტნამური ღორი (Vietnamese pot-bellied pig) აზიური წარმოშობის შინაური ღორია, რომელიც კომპაქტური აგებულებით, შედარებით მშვიდი ხასიათითა და გამრავლების კარგი უნარით გამოირჩევა.
მისი მოშენება შესაძლებელია როგორც მცირე საოჯახო მეურნეობაში, ისე სპეციალიზებულ ფერმაში. კარგი შედეგის მისაღებად აუცილებელია სათანადო კვება, სუფთა სადგომი და ცხოველის ბიოლოგიურ თავისებურებებზე მორგებული მოვლა.
წარმოშობა და გავრცელება
ვიეტნამური ღორის სამშობლო ვიეტნამია. გასული საუკუნის 80-იანი წლების შუა პერიოდში ჯიში კანადასა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში შეიყვანეს. მოგვიანებით მისი მოშენება დაიწყეს აშშ-ში, საფრანგეთში, უნგრეთსა და პოლონეთში.
ჯიშის გაუმჯობესებაზე სელექციური მუშაობა უნგრეთსა და კანადაშიც მიმდინარეობდა. სელექციონერების მიზანი იყო მისი პროდუქტიულობის გაზრდა, სხეულის ზომისა და კუნთოვანი მასის გაუმჯობესება.
გარეგნული ნიშნები და ბიოლოგიური თავისებურებები
ვიეტნამურ ღორს ახასიათებს ფართო, დაბალი ტანი, მოკლე ფეხები და განიერი, გამობერილი გულმკერდი. ზურგი სწორი და განიერია, თავი — შედარებით პატარა, დინგის მიდამო კი ნაოჭებით აქვს დაფარული. ყურები მცირე ზომისაა და ზემოთ არის მიმართული.
კანი უმეტესად შავი ან თეთრია, გვხვდება შავ-თეთრი, ჭრელი შეფერილობის ცხოველებიც. სხეული დაფარულია მოკლე ჯაგრით.
ამ ჯიშის ღორის საშუალო ცოცხალი მასა 70-80 კგ-ის ფარგლებში მერყეობს. ინტენსიური კვებისა და სრული ზრდის პირობებში, მაქსიმალური წონა კერატებში დაახლოებით 150 კგ-ს, ხოლო ნეზვებში 120 კგ-ს აღწევს.
ჯიშის უპირატესობები და თავისებურებები
ვიეტნამური ღორის პოპულარობას ხელს უწყობს მისი შედარებით მცირე ზომა, ადრეული სქესობრივი მომწიფება და სხვადასხვა პირობებთან შეგუების უნარი. ჯიში ცნობილია ნაყოფიერებითაც, თუმცა ნეზვის გამრავლებისთვის შერჩევისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ასაკი, არამედ ცოცხალი მასა, ჯანმრთელობა და სხეულის განვითარება.
მოვლისას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს პარაზიტების, მათ შორის ჰელმინთების, საწინააღმდეგო პროფილაქტიკურ ღონისძიებებს. აუცილებელია სადგომის სისუფთავე, საკვების ხარისხის კონტროლი და ვეტერინარული მეთვალყურეობა.
სადგომის მოწყობა და შენახვის პირობები
ვიეტნამური ღორის ჯანმრთელობა და პროდუქტიულობა დიდწილად დამოკიდებულია შენახვის პირობებზე. სადგომი უნდა იყოს მშრალი, სუფთა და კარგად განიავებული. ჭერის თბოიზოლაცია ხელს უწყობს შენობაში ტემპერატურის შენარჩუნებას.
სადგომში ზრდასრული ღორებისთვის ჰაერის სასურველ ტემპერატურად 10–16°C არის მითითებული, ხოლო დედის რძით გამოკვებილი გოჭებისთვის უფრო მაღალი ტემპერატურაა საჭირო — დაახლოებით 20–22°C. ცხოველებს სიცხეზე მეტად გრილი გარემო შეეფერებათ, თუმცა ტემპერატურის მკვეთრი ცვლილება და გადაციება მათთვის საზიანოა.
იატაკი არ უნდა იყოს ცივი. დასაგებად შეიძლება ხის იატაკის გამოყენება, რომელზეც ჩალა ან ნახერხი დაიყრება. საფენი დაბინძურებისთანავე უნდა შეიცვალოს. იატაკს უნდა ჰქონდეს მცირე დახრა და სადრენაჟო არხები, რათა შარდი და სითხე გუბეებად არ დაგროვდეს.
ღორები უმჯობესია ჯგუფებად, ცალკეულ სადგომებში განთავსდნენ. კერატები, მაკე ნეზვები და მეძუძური ნეზვები ერთმანეთისგან განცალკევებით უნდა ინახებოდნენ. მოგებისთვის განკუთვნილ სადგომში სასურველია მოეწყოს ცალკე, მყუდრო ადგილი, სადაც ნეზვი და გოჭები დაცულები იქნებიან.
საკვებური და საწყურებელი სადგომის წინა ნაწილში უნდა განთავსდეს ისე, რომ ცხოველებს მათთან თავისუფლად მისვლა შეეძლოთ. სასმელი წყალი მუდმივად ხელმისაწვდომი უნდა იყოს.
გასასეირნებელი ადგილი და ვენტილაცია
სადგომთან სასურველია მოეწყოს შემოღობილი გასასეირნებელი ეზო. მისი ზედაპირი მშრალი და სუფთა უნდა იყოს, რათა ღორები ტალახსა და ნესტში მუდმივად არ იმყოფებოდნენ.
ღორებს უყვართ სხეულის ხახუნი მყარ საგნებზე. ამიტომ ეზოში შეიძლება დამონტაჟდეს ხის ბოძები, რომლებსაც ზემოდან მტკიცე ძელი ექნება გადებული. ასეთი მოწყობილობა ცხოველებს ქავილის მოშორებაში დაეხმარება.
სადგომი რეგულარულად უნდა ნიავდებოდეს. მცირე მეურნეობაში, სადაც ღორების რაოდენობა მცირეა, შეიძლება ბუნებრივი განიავება საკმარისი იყოს. დიდ ფერმაში კი საჭიროა იძულებითი ვენტილაციის მოწყობა, რათა ჰაერის ცვლა სათანადოდ რეგულირდებოდეს.
ვიეტნამური ღორის შენახვის სისტემები
ღორების შენახვის სისტემა მეურნეობის ფართობისა და შესაძლებლობების მიხედვით შეირჩევა. გამოიყენება რამდენიმე ძირითადი მეთოდი.
ღორების სადგომში შენახვა (ბაგური სისტემა) გულისხმობს ცხოველების მუდმივად დახურულ შენობაში ყოფნას. ეს მეთოდი განსაკუთრებით მაშინ გამოიყენება, როდესაც ეზოში გასასეირნებელი ადგილის მოწყობა შეუძლებელია. ბაგური შენახვისას მნიშვნელოვანია სადგომის ფართობი, სისუფთავე და ჰაერის სათანადო ცვლა.
ბაგური სისტემა შეიძლება იყოს ინდივიდუალური ან ჯგუფური. ცხოველების განთავსება შესაძლებელია მყარ იატაკზე, საფენით ან სპეციალურად მოწყობილ სადგომებში.
ღორების სადგომში შენახვა და გასეირნება (ბაგურ-სასეირნო სისტემა) გულისხმობს სადგომთან შემოღობილი ეზოს მოწყობას. გასეირნება შეიძლება განსაზღვრულ საათებში ან თავისუფალი წვდომის პრინციპით ხდებოდეს. ამ შემთხვევაში ღორებს შენობაში დაბრუნება და გარეთ გასვლა საკუთარი სურვილითაც შეუძლიათ.
ბაგურ-საძოვრული შენახვის სისტემა თბილ სეზონზე ღორების დღის განმავლობაში ან მთელი დღე-ღამის განმავლობაში შემოღობილ ტერიტორიაზე ყოფნას ითვალისწინებს. ასეთი ტერიტორია შეიძლება იყოს მუდმივი ან საჭიროებისამებრ გადაადგილებადი. ცხოველები შეიძლება განთავსდნენ ჯგუფებად ან ინდივიდუალურად, მაგალითად, ნეზვი გოჭებთან ერთად.
კვება და საკვების შერჩევა
ღორი ყოვლისმჭამელი ცხოველია, თუმცა მისი კვება მხოლოდ სხვადასხვა სახის საკვების მიწოდებას არ ნიშნავს. ზრდისა და ხარისხიანი პროდუქციის მისაღებად საჭიროა სწორად შედგენილი რაციონი, რომელშიც საკვები კომპონენტები ერთმანეთს ავსებს.
ვიეტნამური ღორის რაციონში შეიძლება შედიოდეს მარცვლეული, პარკოსნები, ძირეული კულტურები, ბოსტნეული, მწვანე და უხეში საკვები. მარცვლეულიდან გამოიყენება ქერი, ფეტვი, ხორბალი და სიმინდი; პარკოსნებიდან — ბარდა. ძირეული კულტურებიდან და ბოსტნეულიდან — შაქრისა და საკვები ჭარხალი, სტაფილო, კარტოფილი და გოგრა.
მწვანე საკვებად გამოიყენება ჭინჭარი, სამყურა, ესპარცეტი და იონჯა. უხეში საკვების სახით რაციონში შეიძლება შევიდეს სამყურას, იონჯის, მდელოსა და ტყის თივა. წყაროში ასევე ნახსენებია რძის პროდუქტები და ხორცის წარმოების ზოგიერთი ნარჩენი.
საკვების შემადგენლობა დამოკიდებულია იმაზე, რა მიზნით ზრდიან ღორს — ხორცის, ბეკონის თუ ქონის მისაღებად. თითოეულ შემთხვევაში რაციონის შედგენისას გასათვალისწინებელია ცხოველის ასაკი, ცოცხალი მასა და საკვების კვებითი ღირებულება.
ხორბლისა და ჭვავის ქატო, სიმინდი და წიწიბურა შეიძლება რაციონის შემადგენლობაში გამოიყენებოდეს, თუმცა მათი რაოდენობა დაბალანსებული უნდა იყოს სხვა საკვებ კომპონენტებთან. მხოლოდ ერთი ან ორი სახის მარცვლეულის გამოყენება სრულფასოვან კვებას ვერ უზრუნველყოფს.
კვების რეჟიმები
ღორის ასაკის, სხეულის მდგომარეობისა და მოშენების მიზნის მიხედვით გამოიყენება კვების სამი ძირითადი რეჟიმი.
თავისუფალი კვება გულისხმობს საკვების მუდმივად ხელმისაწვდომობას. ამ მეთოდს ხშირად იყენებენ დედისგან ახლად მოცილებული გოჭების გაზრდისას. საკვები საკვებურში მუდმივად უნდა იყოს, თუმცა საჭიროა მისი სისუფთავისა და მოხმარების კონტროლი.
ნორმირებული კვებისას საკვები დღეში რამდენჯერმე, განსაზღვრული რაოდენობით მიეწოდება. ეს საშუალებას აძლევს მეურნეს დააკვირდეს ცხოველის მადას, შეაფასოს საკვების მოხმარება და საჭიროების შემთხვევაში შეცვალოს რაციონი.
შეზღუდული კვება ძირითადად გამოიყენება მაკე ნეზვების მოვლისას და ქონის მისაღებად ღორების გასაზრდელად. ამ დროს საკვების რაოდენობა და შემადგენლობა ცხოველის მდგომარეობის მიხედვით განისაზღვრება. შეზღუდვა არ უნდა იწვევდეს შიმშილს ან საკვები ნივთიერებების ნაკლებობას.
კვების ტიპები
ღორების კვებაში გამოიყენება მშრალი, თხევადი და ნოტიო საკვები.
მშრალი კვებისას გამოიყენება სპეციალურად დამზადებული კომბინირებული საკვები, რომელშიც ცხოველისთვის საჭირო ვიტამინები და მინერალური ნივთიერებებია გათვალისწინებული. ასეთი საკვები კვების პროცესს ამარტივებს, თუმცა მისი შეძენა მეურნეობისთვის დამატებით ხარჯს წარმოადგენს.
მეურნეობაში საკვების დამოუკიდებლად მომზადების შემთხვევაშიც აუცილებელია მისი შემადგენლობის დაბალანსება. საჭიროების მიხედვით გამოიყენება ვიტამინურ-მინერალური დანამატები და პრემიქსები.
თხევადი კვებისას საკვები თხევად კომპონენტებთან ერთად მზადდება. ამ მიზნით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მაწონი და სხვა შესაბამისი რძის პროდუქტები.
ნოტიო კვებისას მზადდება სხვადასხვა საკვები პროდუქტის ნარევი. მაგალითად, მოხარშულ ან დაქუცმაცებულ კარტოფილს შეიძლება შეერიოს მწვანე საკვები, ბოსტნეული და სხვა კომპონენტები. ასეთი ნარევი სწრაფად მჟავდება, ამიტომ საკვებურში დარჩენილი ნარჩენები რეგულარულად უნდა გაიწმინდოს.
გოჭების კვება და მოვლა
გოჭებისთვის სიცოცხლის პირველ დღეებში ყველაზე მნიშვნელოვანი საკვები დედის რძეა. ის უზრუნველყოფს მათ ზრდისა და განვითარებისათვის საჭირო საკვები ნივთიერებებით.
მეხუთე დღიდან გოჭებს თანდათან აჩვევენ დამატებით საკვებს. თავდაპირველად მცირე რაოდენობით შეიძლება მიეწოდოთ დაქუცმაცებული მარცვლეული — სიმინდი, ქერი და ხორბალი. დაახლოებით ათი დღის ასაკიდან რაციონში შეიძლება დაემატოს წვნიანი საკვებიც.
დედისგან გოჭების მოცილება დაახლოებით 45 დღის ასაკშია შესაძლებელი. ამის შემდეგ ისინი დამოუკიდებელ კვებაზე გადადიან. ამ პერიოდში საკვების შეცვლა თანდათან უნდა მოხდეს, რათა გოჭებს ახალ რაციონთან შეგუება გაუადვილდეთ.
როდესაც მოზარდი ღორის ცოცხალი მასა 20–25 კგ-ს მიაღწევს, მისი კვება ზრდის მოთხოვნილებებს უნდა მოერგოს. ამ ეტაპზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ცილებით, ვიტამინებითა და მინერალური ნივთიერებებით მდიდარ საკვებს, რადგან ინტენსიურად ვითარდება ძვლოვანი სისტემა და კუნთები. რაციონში შეიძლება შევიდეს კონცენტრირებული საკვები, დაქუცმაცებული მწვანილი, ძირეული კულტურები და ბოსტნეული.
კერატის კვება
სანაშენე კერატი ნორმალური სხეულის კონდიციის უნდა იყოს — არც ზედმეტად მსუქანი და არც გამხდარი. მისი ფიზიკური მდგომარეობა გავლენას ახდენს სქესობრივ აქტივობასა და გამრავლების უნარზე.
კერატის რაციონში შეიძლება შედიოდეს მარცვლეული, ცილოვანი საკვები, ბარდა და ცხოველური წარმოშობის საკვები კომპონენტები. კვებისას აუცილებელია საკვების ხარისხისა და რაოდენობის კონტროლი, რათა ცხოველმა შეინარჩუნოს კარგი ფიზიკური მდგომარეობა.
ნეზვის კვება
ნეზვის კვების რაციონი მის ასაკზე, ცოცხალ მასასა და ფიზიოლოგიურ მდგომარეობაზეა დამოკიდებული. განსხვავებული მოთხოვნილებები აქვს შეწყვილებისთვის შერჩეულ, მაკე და გოჭების გამომკვებ ნეზვს.
მაკეობის პერიოდში ნეზვი საშუალო სიმსუქნის უნდა იყოს. დაუშვებელია როგორც გამოფიტვა, ისე ჭარბი გასუქება. რაციონი უნდა შეიცავდეს საკმარისი რაოდენობით ენერგიას, ცილას, ვიტამინებსა და მინერალურ ნივთიერებებს.
მოგების შემდეგ ნეზვს სუფთა სასმელი წყალი უნდა ჰქონდეს. საკვების მიწოდება კი თანდათან უნდა განახლდეს და გაიზარდოს. ლაქტაციის პერიოდში სრულფასოვანი კვება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ნეზვს გოჭების გამოსაკვებად საკმარისი რძის წარმოქმნა სჭირდება.
გამრავლება და სანაშენე შერჩევა
ვიეტნამური ღორის მოშენებისას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს სანაშენე წყვილის შერჩევას. გამრავლებისთვის უნდა შეირჩეს ჯანმრთელი, კარგად განვითარებული ცხოველები, რომლებიც ერთმანეთის ახლო ნათესავები არ არიან. ახლონათესაური შეწყვილების შედეგად იზრდება სუსტი და განვითარების შეფერხების მქონე შთამომავლობის მიღების რისკი.
სანაშენე ნეზვის შეწყვილებისთვის შერჩევისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მის ასაკსა და ფიზიკურ განვითარებას. ჯანმრთელი და მრავალრიცხოვანი ნამატის მისაღებად, ოპტიმალურია სანაშენე სიმწიფის ასაკის — 210–240 დღის (7–8 თვის), ფიზიოლოგიურად მომწიფებული ნეზვის გამოყენება, ამასთან, ცხოველი არ უნდა იყოს ზედმეტად გასუქებული.
ნეზვის შეწყვილებისთვის მზადყოფნის მთავარი ფიზიოლოგიური ნიშანი ახურებაა, რომელიც 3–5 დღეს გრძელდება. ამ პერიოდში ცხოველს აღენიშნება მადის დაქვეითება, მოუსვენრობა, ხშირი შარდვა, ხმამაღალი ღრუტუნი და სხვა ინდივიდებზე შეხტომის მცდელობა; ამასთან, გარეთა სასქესო ორგანოები წითლდება და შუპდება. ოპტიმალური შედეგისთვის შეწყვილება რეკომენდებულია ახურების დაწყებიდან დაახლოებით 12 საათის შემდეგ. განაყოფიერების შემთხვევაში მაკეობა საშუალოდ 114–115 დღეს გრძელდება, ხოლო თუ დამაკება არ მოხდა, სქესობრივი ციკლი დაახლოებით სამი კვირის შემდეგ კვლავ მეორდება.
შეწყვილებისთვის კერატი და ნეზვი ცალკე უნდა განთავსდნენ მშვიდ გარემოში. უმჯობესია შეწყვილება კერატისთვის ნაცნობ სადგომში ან ეზოში მოხდეს. ამ დროს უნდა გამოირიცხოს ხმაური, შეწყვილების პროცესში ცხოველების შეწუხება და სხვა ისეთი გარემოებები, რომლებიც მათ აფრთხობს.
შეწყვილების შემდეგ ნეზვზე დაკვირვება აუცილებელია. თუ 21–23 დღის შემდეგ ახურების ნიშნები კვლავ გამოვლინდა, სავარაუდოდ, განაყოფიერება არ მომხდარა.
სანაშენე საქმიანობისას ყურადღება უნდა მიექცეს არა მხოლოდ გოჭების რაოდენობას, არამედ მათ ჯანმრთელობას, სიცოცხლისუნარიანობასა და ზრდას. ასევე მნიშვნელოვანია ნეზვის დედობრივი თვისებები და კერატის ჯანმრთელობა.
ვიეტნამური ღორის მოშენების პერსპექტივა საქართველოში
ვიეტნამური ღორის მოშენება შეიძლება საინტერესო იყოს საქართველოს მცირე საოჯახო მეურნეობებისთვის. მისი შენახვის დაწყებამდე საჭიროა სადგომის სათანადოდ მოწყობა, საკვების რესურსების შეფასება და სანაშენე ცხოველების შერჩევა.
მეურნემ წინასწარ უნდა განსაზღვროს, რა მიზნით აპირებს ღორის მოშენებას — ხორცის მისაღებად, სანაშენედ თუ ორივე მიმართულებით. ამაზეა დამოკიდებული ცხოველების შერჩევა, კვების რეჟიმი და შენახვის პირობები.
მნიშვნელოვანია ცხოველების ჯანმრთელობის კონტროლი, ჰელმინთების საწინააღმდეგო პროფილაქტიკა და ვეტერინარული მომსახურება. სწორად ორგანიზებული მოვლა და დაბალანსებული კვება ხელს უწყობს ცხოველების ჯანმრთელობასა და მეურნეობის პროდუქტიულობას.
საინტერესო ფაქტი
ვიეტნამური ღორი სამშობლოს ფარგლებს გასული საუკუნის 80-იანი წლების შუა პერიოდში გასცდა. თავდაპირველად ის კანადასა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში გავრცელდა, შემდეგ კი პოპულარული გახდა აშშ-სა და ევროპის სხვა ქვეყნებშიც.
წყარო: 1vet.by
* სტატიას აქვს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი და არ წარმოადგენს ყიდვა-გაყიდვის, ინვესტირების ან ბიზნესგადაწყვეტილების რეკომენდაციას. აგროკავკასია არ ფლობს ინფორმაციას აღნიშნული ჯიშის ცხოველების გაყიდვის, შეძენის ან ხელმისაწვდომობის შესახებ.
