შორტჰორნი მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი ჯიშია, რომელმაც თანამედროვე მეცხოველეობის განვითარებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა.
შორტჰორნი (Shorthorn) მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და ცნობილი ჯიშია. სწორედ მისი გენეტიკური რესურსი გამოიყენეს მრავალი სხვა ჯიშის შექმნისას. შორთჰორნის სამშობლოდ დიდი ბრიტანეთი მიიჩნევა, სადაც ჯიში ოფიციალურად 1882 წელს დაარეგისტრირეს.
არსებული ცნობების მიხედვით, შორტჰორნი ტისვარის ტიპის ძროხებისგან ჩამოყალიბდა, რომლებიც თავდაპირველად ხორცისა და რძის ერთდროული წარმოებისთვის გამოიყვანეს. მოგვიანებით სელექციონერებმა მათ ჰოლანდიური პირუტყვის სისხლიც შეურიეს, რის შედეგადაც ცხოველების ზომები და პროდუქტიულობა გაიზარდა.
ჯიშის განვითარებაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა მიზანმიმართულ სელექციას და მოვლის განსაკუთრებულ მეთოდებს. ისტორიული წყაროების მიხედვით, ახალგაზრდა ხბოებს ხშირად ერთდროულად ორი მეძუძური ფურის რძით ზრდიდნენ, რაც მათ სწრაფ განვითარებას უწყობდა ხელს.
დროთა განმავლობაში შორტჰორნის ჯიშში ჩამოყალიბდა ორი ძირითადი ტიპი — სახორცე და სახორცე-სარძეო. სახორცე ტიპი გამოირჩევა უკეთესი ხორცპროდუქტიულობითა და სწრაფი ზრდით, ხოლო სახორცე-სარძეო ტიპი, ხორცთან ერთად, შედარებით მაღალი რძის წარმოების უნარითაც ხასიათდება.
ჯიშის სახელწოდება ინგლისური სიტყვებიდან — short (მოკლე) და horns (რქები) — წარმოიშვა, რაც მისთვის დამახასიათებელ მოკლე რქებზე მიუთითებს.
ჯიშის მახასიათებლები
ცხოველს აქვს მომრგვალებული და კარგად დაკუნთული სხეული. თავი პატარაა, კისერი — მოკლე და ძლიერი. კიდურები სწორადაა განვითარებული, ხოლო ცური მომრგვალებული ფორმისაა. შეფერილობა უმეტესად წითელი ან წითელ-ჭრელია, თუმცა ზოგჯერ მოყავისფრო შეფერილობის ცხოველებიც გვხვდება.
ჯიშისთვის დამახასიათებელია:
- ხორცის გამოსავლიანობა დაკვლისას — 65-75%;
- რძის ცხიმიანობა — 3,7-3,9%;
- წლიური მონაწველი — 2000-2700 ლიტრი;
- სიმაღლე მინდაოზე — დაახლოებით 129 სმ;
- ხარის ცოცხალი მასა — 800-940 კგ;
- ფურის ცოცხალი მასა — 750 კგ-მდე.
უპირატესობები და ნაკლოვანებები
შორტჰორნი მსოფლიოში ფართოდ გავრცელებული ჯიშია და პოპულარობას რამდენიმე მნიშვნელოვანი თვისებით ინარჩუნებს.
მის მთავარ უპირატესობებს შორისაა:
- ფართო გავრცელება სხვადასხვა ქვეყანაში;
- სწრაფი ზრდა და ადრეული მომწიფება;
- მაღალი პროდუქტიულობა;
- ხორცის კარგი გემოვნური თვისებები.
თუმცა, ჯიშს გარკვეული ნაკლოვანებებიც ახასიათებს:
- მომთხოვნია კვებისა და შენახვის პირობების მიმართ;
- ფურებში მოგების პროცენტი შედარებით დაბალია;
- შედარებით სუსტი იმუნიტეტი აქვს.
მოვლა და შენახვა
ამ ჯიშის ძროხის პროდუქტიულობაზე პირდაპირ გავლენას ახდენს მისი შენახვის პირობები. სპეციალისტები რამდენიმე ძირითად სისტემას გამოყოფენ: ბაგურ, ბაგურ-საძოვრულ, მიბმულ და თავისუფალ შენახვას.
ბაგურ-საძოვრული სისტემა ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტიან მეთოდად მიიჩნევა, რადგან ცხოველები ბუნებრივ საძოვრებზე იღებენ საკვებს, მოძრაობენ და საჭირო ვიტამინებსა და მინერალებს ბუნებრივი გზით ითვისებენ. ხშირად სწორედ საძოვრულ პერიოდში უმჯობესდება მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და პროდუქტიულობა.
ნებისმიერი სისტემის შემთხვევაში აუცილებელია სადგომის სწორად მოწყობა. შენობა უნდა იყოს ფართო, ნათელი, კარგად განიავებადი და ზომიერად თბილი. ზედმეტად მაღალი ტემპერატურა უარყოფითად მოქმედებს როგორც რძის წარმოებაზე, ისე ცხოველის საერთო მდგომარეობაზე.
სადგომში ფართოდ გამოიყენება ბეტონის იატაკი, ხოლო საფენად — ჩალა ან ნახერხი. მნიშვნელოვანია ასევე საკვებისა და წყლის მიმწოდებელი მოწყობილობების რეგულარული წმენდა.
კვება და ზრდა
პროდუქტიულობის შენარჩუნების მთავარი პირობა სრულფასოვანი კვებაა. რაციონი უნდა იყოს დაბალანსებული და შეიცავდეს ყველა აუცილებელ საკვებ ნივთიერებას.
ძირითადად გამოიყენება:
- უხეში საკვები — თივა, ჩალა, ტოტები და სენაჟი;
- წვნიანი საკვები — სილოსი, ძირეული და ტუბერული კულტურები;
- მწვანე საკვები — საძოვრის ბალახი;
- კონცენტრირებული საკვები — მარცვლეული და მისი გადამუშავების პროდუქტები;
- მინერალური და ვიტამინური დანამატები.
ზრდასრული ძროხა დღე-ღამეში დაახლოებით 20 კგ თივას მოიხმარს. წვნიანი საკვები ცხოველებისთვის ადვილად მოსანელებელია, ხოლო მწვანე ბალახი ბუნებრივი ვიტამინებისა და საკვები ნივთიერებების საუკეთესო წყაროდ ითვლება.
ძროხების კვების სტანდარტები სხეულის წონის მიხედვით
კვების ნორმები დამოკიდებულია ცხოველის ცოცხალ მასაზე და მოიცავს ენერგიის, ცილის, შაქრის, მინერალური ნივთიერებებისა და ვიტამინების საჭირო რაოდენობას.
- 350 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 6,5 საკვები ერთეული, 780 გ ცილა, 40 გ შაქარი, 65 გ კალციუმი, 35 გ ფოსფორი და 325 მგ ვიტამინი A;
- 400 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 7,0 საკვები ერთეული, 840 გ ცილა, 45 გ შაქარი, 70 გ კალციუმი, 40 გ ფოსფორი და 350 მგ ვიტამინი A;
- 450 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 7,5 საკვები ერთეული, 900 გ ცილა, 50 გ შაქარი, 80 გ კალციუმი, 45 გ ფოსფორი და 370 მგ ვიტამინი A;
- 500 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 8,0 საკვები ერთეული, 960 გ ცილა, 55 გ შაქარი, 90 გ კალციუმი, 55 გ ფოსფორი და 420 მგ ვიტამინი A;
- 550 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 8,4 საკვები ერთეული, 1010 გ ცილა, 60 გ შაქარი, 95 გ კალციუმი, 55 გ ფოსფორი და 420 მგ ვიტამინი A;
- 600 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 8,7 საკვები ერთეული, 1050 გ ცილა, 65 გ შაქარი, 100 გ კალციუმი, 60 გ ფოსფორი და 440 მგ ვიტამინი A;
- 650 კგ ცოცხალი მასის ძროხა — 9,0 საკვები ერთეული, 1080 გ ცილა, 70 გ შაქარი, 110 გ კალციუმი, 65 გ ფოსფორი და 450 მგ ვიტამინი A;
გარდა სხეულის მასისა, კვების ნორმებზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს რძის პროდუქტიულობაც. საშუალოდ, თითოეული ლიტრი რძის წარმოსაქმნელად ძროხის ორგანიზმი მოიხმარს დაახლოებით 120 გ ცილას, 7 გ კალციუმსა და 5 გ ფოსფორს, ამიტომ მაღალპროდუქტიული ფურების რაციონი დამატებით გამდიდრებული უნდა იყოს საკვები და მინერალური ნივთიერებებით.
გამრავლება
ჯანსაღი შთამომავლობის მიღება სწორად დაგეგმილ გამრავლებაზეა დამოკიდებული. სპეციალისტების რეკომენდაციით, ხარები გამრავლებისთვის დაახლოებით 8 თვის ასაკიდან მზადდებიან, ხოლო ფურები — 10-12 თვის ასაკიდან. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ შეწყვილება დაუყოვნებლივ უნდა განხორციელდეს, რადგან ცხოველის ორგანიზმი ამ პერიოდში ჯერ კიდევ განვითარებას აგრძელებს.
მეურნეობებში გამოიყენება როგორც ხელით კონტროლირებადი, ისე თავისუფალი და ჯგუფური შეწყვილების მეთოდები. თითოეულ მათგანს საკუთარი უპირატესობები და ნაკლოვანებები აქვს, თუმცა ყველა შემთხვევაში აუცილებელია ცხოველების ჯანმრთელობის მდგომარეობის კონტროლი და ინფექციური დაავადებების პრევენცია.
ხბოს მოგებამდე დაახლოებით ორი თვით ადრე რეკომენდებულია ფურის მოწველის შეწყვეტა. ამ პერიოდში ნაყოფი ინტენსიურად იზრდება და ორგანიზმს დამატებითი რესურსები სჭირდება. სათანადო მოვლისა და კვების პირობებში ხბოები უფრო სიცოცხლისუნარიანები იბადებიან და უკეთესი განვითარებით გამოირჩევიან.
საინტერესო ფაქტი
შორტჰორნის ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი სახეობაა თეთრი შორტჰორნი. დღეს იგი გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ ცხოველად მიიჩნევა და მსოფლიოში მისი მხოლოდ დაახლოებით 750 სულია შემორჩენილი.
ფოტო: აგროკავკასია / AI
წყარო: 1vet.by
* სტატიას აქვს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი და არ წარმოადგენს ყიდვა-გაყიდვის, ინვესტირების ან ბიზნესგადაწყვეტილების რეკომენდაციას. აგროკავკასია არ ფლობს ინფორმაციას აღნიშნული ჯიშის ცხოველების გაყიდვის, შეძენის ან ხელმისაწვდომობის შესახებ.
