გამხმარი ხე ყოველთვის „უსარგებლო“ არ არის — ხშირად ის ასობით ცოცხალი ორგანიზმისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი თავშესაფარია.
მინდორში ან ტყის პირას მდგარი გამხმარი ხე ბევრისთვის მხოლოდ მოსაჭრელი შეშაა. თუმცა ეკოლოგები სულ სხვა თვალით უყურებენ. ასეთი ხეები ხშირად სიცოცხლით სავსეა და ბუნებაში ისეთ როლს ასრულებს, რომელსაც ახალგაზრდა, ჯანმრთელი ხეც კი ყოველთვის ვერ შეასრულებს. სწორედ ამიტომ ევროპის ბევრ ქვეყანაში ფერმერები და ტყის სპეციალისტები ზოგიერთ გამხმარ ხეს შეგნებულად ტოვებენ.
ერთი შეხედვით, გამხმარ ღეროში სიცოცხლის კვალი აღარ ჩანს. სინამდვილეში კი მისი ქერქის ქვეშ ასობით მწერი ცხოვრობს, ღრუებში ბუდობენ კოდალები, ბუები, ღამურები და სხვა ფრინველები, ხოლო ხის ქსოვილში სოკოები და მიკროორგანიზმები ორგანულ ნივთიერებებს ნელ-ნელა ნიადაგად გარდაქმნიან. სწორედ ამიტომ ასეთ ხეებს ეკოლოგები ხშირად „სიცოცხლის კოშკებს“ უწოდებენ.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გამხმარი ხეები სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტში, სადაც ბუნებრივი თავშესაფრები იშვიათია. ერთი ძველი ღეროც კი შეიძლება გახდეს მტაცებელი ფრინველების დასაჯდომი ადგილი, მწერიჭამია ფრინველების საბუდარი ან დამმტვერიანებლებისთვის უსაფრთხო გარემო. შედეგად, იზრდება იმ სახეობების რაოდენობა, რომლებიც ფერმერს მავნებლების ბუნებრივ კონტროლშიც ეხმარება.
რა თქმა უნდა, ყველა გამხმარი ხის დატოვება არ შეიძლება. თუ ხე გზასთან, სახლთან ან ელექტროგადამცემ ხაზებთან ახლოს დგას და დაცემის საფრთხეს ქმნის, მისი მოჭრა აუცილებელია. მაგრამ იქ, სადაც უსაფრთხოების პრობლემა არ არსებობს, ერთი ან რამდენიმე გამხმარი ხის შენარჩუნება ბუნებისთვის მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებაა.
ევროპაში უკვე მრავალი ფერმა და ბუნებრივი ტერიტორია სპეციალურად ინარჩუნებს ასეთ ხეებს. ზოგჯერ მათ გვერდით საინფორმაციო ნიშნებსაც დგამენ, რათა ადამიანებმა იცოდნენ, რომ ეს დაუდევრობა კი არა, გარემოს დაცვის გაცნობიერებული გადაწყვეტილებაა.
ბუნებაში სიკვდილი ხშირად ახალი სიცოცხლის დასაწყისია. ხე, რომელმაც ზრდა დაასრულა, კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში კვებავს ნიადაგს, აძლევს თავშესაფარს ცხოველებს და ინარჩუნებს იმ ეკოსისტემას, რომლის ნაწილიც მთელი სიცოცხლის განმავლობაში იყო.
ალბათ ამიტომაც ღირს ზოგჯერ გამხმარ ხეს სხვა თვალით შევხედოთ — შესაძლოა, გარედან უსიცოცხლოდ ჩანს, მაგრამ სინამდვილეში მის ირგვლივ სიცოცხლე არასოდეს წყდება.
