ოდესღაც უდაბნოები მხოლოდ წყლის დეფიციტთან და შეზღუდულ მიწათმოქმედებასთან ასოცირდებოდა, თუმცა დღეს სურათი სწრაფად იცვლება.
ახლო აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთ აფრიკისა და სხვა მშრალი რეგიონების ფერმერები თანამედროვე სარწყავი ტექნოლოგიების დახმარებით წარმატებით აწარმოებენ საზამთროსა და სხვა ბაღჩეულ კულტურებს, თანაც გაცილებით ნაკლები წყლის გამოყენებით.
ამ ცვლილების საფუძველი წვეთოვანი მორწყვის სისტემებია, რომლებიც წყალს პირდაპირ მცენარის ფესვებთან აწვდის. ტრადიციულ მორწყვასთან შედარებით, ასეთი მეთოდი მნიშვნელოვნად ამცირებს წყლის დანაკარგს აორთქლებისა და ნიადაგის ზედაპირული ჩამორეცხვის შედეგად. თანამედროვე სისტემებში ხშირად გამოიყენება ტენიანობის სენსორებიც, რომლებიც მორწყვას მხოლოდ საჭირო დროს რთავენ.
მეცნიერული კვლევები აჩვენებს, რომ სწორად დაგეგმილი წვეთოვანი მორწყვა არა მხოლოდ წყალს ზოგავს, არამედ საზამთროს მოსავლიანობასა და ნაყოფის ხარისხსაც აუმჯობესებს. განსაკუთრებით ეფექტიანად მიიჩნევა ე.წ. დეფიციტური მორწყვა (Deficit Irrigation), როდესაც მცენარე განვითარების გარკვეულ ეტაპებზე საჭირო რაოდენობაზე ოდნავ ნაკლებ წყალს იღებს. ამ მეთოდით შესაძლებელია წყლის მნიშვნელოვანი ეკონომია მოსავლიანობის სერიოზული შემცირების გარეშე.
უდაბნოს პირობებში კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევა ნიადაგის დამლაშებაა. ამიტომ თანამედროვე მეურნეობებში წვეთოვანი მორწყვა ხშირად სასუქების ზუსტ მიწოდებასთან (ფერტიგაცია) და ნიადაგის მუდმივ მონიტორინგთან არის შერწყმული. ეს ტექნოლოგიები მცენარეს საშუალებას აძლევს, მაქსიმალურად ეფექტიანად გამოიყენოს როგორც წყალი, ისე საკვები ელემენტები.
დღეს ასეთი პროექტები აქტიურად ვითარდება საუდის არაბეთში, ჩინეთში, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში, ეგვიპტეში, მაროკოსა და სხვა არიდულ რეგიონებში. მათი მთავარი მიზანია, შეზღუდული წყლის რესურსების პირობებშიც შესაძლებელი გახდეს ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო წარმოების ზრდა და სურსათზე იმპორტდამოკიდებულების შემცირება.
ამის კარგი მაგალითია ჩინეთის ჰექსის ოაზისი (Hexi Oasis), რომელიც გობის უდაბნოს კიდეზე მდებარეობს. სწორედ აქ მეცნიერებმა რამდენიმე წლის განმავლობაში შეისწავლეს საზამთროს წარმოება თანამედროვე წვეთოვანი მორწყვის პირობებში. კვლევამ აჩვენა, რომ სწორად დაგეგმილი მორწყვით შესაძლებელი გახდა წყლის ხარჯის შემცირება, ხოლო მოსავლიანობა და ნაყოფის ხარისხი მაღალი დარჩა. სპეციალისტების შეფასებით, მორწყვის ოპტიმიზაციამ წყლის გამოყენების ეფექტიანობა კიდევ უფრო გაზარდა, რაც უდაბნოს პირობებში საზამთროს წარმოებას ეკონომიკურად მიმზიდველს ხდის.
მსგავსი პროექტები აქტიურად ვითარდება საუდის არაბეთშიც. ქვეყნის არიდულ რეგიონებში ფერმერები თანამედროვე სარწყავ სისტემებსა და წყლის მართვის ტექნოლოგიებს იყენებენ, რათა შეზღუდული რესურსებით ბოსტნეული და ბაღჩეული კულტურები მოიყვანონ. FAO-ს მხარდაჭერით მიმდინარე პროგრამები მიზნად ისახავს წყლის მოხმარების შემცირებასა და თითოეული წვეთის მაქსიმალურად ეფექტიან გამოყენებას, რაც უდაბნოს სოფლის მეურნეობის მდგრადობას მნიშვნელოვნად ზრდის.
კლიმატის ცვლილებისა და წყლის რესურსებზე მზარდი ზეწოლის ფონზე, ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ წყლის დამზოგავი ტექნოლოგიები უახლოეს წლებში კიდევ უფრო ფართოდ გავრცელდება. სწორედ ამიტომ, უდაბნოში მოყვანილი საზამთრო უკვე აღარ აღიქმება იშვიათ მოვლენად — ის თანამედროვე აგროტექნოლოგიების ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითად იქცა.
წყარო: ScienceDirect
