ევროკავშირმა, მოსავლიანობისა და კლიმატის ცვლილებისადმი მდგრადობის გასაძლიერებლად, პომიდვრის მასშტაბური გენეტიკური კოლექცია შექმნა.
ევროპაში პომიდვრის წარმოება უკვე წლებია ერთდროულად ორი გამოწვევის წინაშეა — კლიმატის სწრაფი ცვლილება და ბაზრის მზარდი მოთხოვნა სტაბილურ, მაღალი ხარისხის პროდუქტზე. სწორედ ამ ფონზე ევროკავშირში შეიქმნა პომიდვრის ფართომასშტაბიანი გენეტიკური კოლექცია, რომლის მიზანია მომავალი თაობის ჯიშების განვითარება: უფრო მოსავლიანი, გვალვისადმი და მაღალი ტემპერატურისადმი გამძლე, დაავადებებისადმი მდგრადი.
პროექტი კოორდინირებულია ევროკავშირის კვლევითი პროგრამის — Horizon Europe — ფარგლებში და აერთიანებს რამდენიმე ქვეყნის სამეცნიერო ინსტიტუტებსა და აგრობიოტექნოლოგიურ ლაბორატორიებს. კოლექცია მოიცავს როგორც თანამედროვე კომერციულ ჰიბრიდებს, ასევე ტრადიციულ (heirloom) და ველურ სახეობებს, რომლებიც გენეტიკური მრავალფეროვნების უნიკალურ წყაროს წარმოადგენენ.
რა არის ამ კოლექციის მთავარი ამოცანა?
დღეს ევროპაში პომიდვრის წარმოება განსაკუთრებით მოწყვლადია:
- ხანგრძლივი გვალვები სამხრეთ ევროპაში;
- მოულოდნელი სიცხის ტალღები;
- ახალი სოკოვანი და ვირუსული დაავადებები;
- წყლის რესურსების დეფიციტი.
გენეტიკური ბანკი მეცნიერებს აძლევს საშუალებას შეისწავლონ ათასობით ნიმუში და გამოავლინონ ისეთი გენები, რომლებიც პასუხისმგებელია:
გვალვისადმი მდგრადობაზე;
- მარილიან ნიადაგთან ადაპტაციაზე;
- სითბოს სტრესისადმი ტოლერანტობაზე;
- ფიტოპათოგენებისადმი რეზისტენტობაზე;
- უკეთეს გემოსა და შენახვისუნარიანობაზე.
მნიშვნელოვანია, რომ პროექტი ფოკუსირებულია არა მხოლოდ ლაბორატორიულ კვლევებზე, არამედ რეალურ საველე ტესტირებაზეც — სხვადასხვა კლიმატურ ზონაში.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი ფერმერებისთვის?
ევროპაში პომიდორი ერთ-ერთი ყველაზე კომერციული ბოსტნეულია — როგორც სათბურში, ისე ღია გრუნტში. კლიმატის ცვლილების პირობებში სტაბილური მოსავლის მიღება სულ უფრო რთულდება.
ახალი გენეტიკური ბაზა ნიშნავს:
- ნაკლებ დანახარჯს წყალსა და ქიმიურ საშუალებებზე;
- სტაბილურ მოსავალს ექსტრემალურ პირობებში;
- უფრო კონკურენტუნარიან ჯიშებს ექსპორტისთვის.
ეს განსაკუთრებით აქტუალურია ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებისთვის, თუმცა შედეგები გავრცელდება მთელ ევროკავშირში.
რას ნიშნავს ეს საქართველოსთვის?
ჩვენი რეგიონისთვის ეს თემა სტრატეგიულია. საქართველო ევროკავშირის ბაზარზე ინტეგრაციის პროცესშია, ხოლო კლიმატის ცვლილება უკვე საგრძნობია.
ევროკავშირში შექმნილი გენეტიკური რესურსი ნიშნავს, რომ:
- მომავალ წლებში ხელმისაწვდომი გახდება ახალი, უფრო გამძლე ჰიბრიდები;
- შემცირდება გვალვით გამოწვეული დანაკარგები;
- გაჩნდება შესაძლებლობა ნაკლები სარწყავი წყლის პირობებში სტაბილური წარმოებისთვის.
თუ ამ მიმართულებით ქართული კვლევითი ცენტრები და კერძო სექტორი ჩაერთვება თანამშრომლობაში, შესაძლებელია ადაპტირებული ჯიშების შემოტანა და ლოკალური სელექციის გაძლიერება.
სტრატეგიული მნიშვნელობა
გენეტიკური მრავალფეროვნების დაცვა დღეს უკვე არა მხოლოდ მეცნიერული, არამედ ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური საკითხია. საკვების უსაფრთხოება პირდაპირ კავშირშია კლიმატურ მდგრადობასთან.
ევროკავშირის ეს ნაბიჯი ნიშნავს, რომ პომიდვრის მომავალი — როგორც ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ბოსტნეული მსოფლიოში — აღარ იქნება დამოკიდებული მხოლოდ რამდენიმე კომერციულ ჰიბრიდზე, არამედ მრავალფეროვან, მდგრად გენეტიკურ ბაზაზე.
პომიდორი – მოვლა-მოყვანის ტექნოლოგია და ჯიშები
