პატისონი (Cucurbita pepo) გოგრისებრთა (Cucurbitaceae) ოჯახის ერთწლოვანი ბოსტნეული კულტურაა, რომელიც გამოირჩევა დისკოსებრი, დაკბილული ფორმის ნაყოფით, ნაზი რბილობითა და მრავალმხრივი კულინარიული დანიშნულებით.
მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში მას „თეფშისებრ გოგრას“ (Pattypan squash) ან „იმპერატორის გვირგვინს“ (Emperor’s Crown) უწოდებენ. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ფართოდ გავრცელებული არ არის, პატისონი ერთ-ერთი პერსპექტიული კულტურაა როგორც საოჯახო მეურნეობებისთვის, ისე კომერციული წარმოებისთვის.
პატისონი წარმოშობით ამერიკის კონტინენტიდანაა, სადაც გოგრის გვარის სხვა წარმომადგენლებთან ერთად ათასობით წლის წინ მოიშინაურეს. ევროპაში იგი XVI საუკუნიდან გავრცელდა, ხოლო მოგვიანებით პოპულარული გახდა საფრანგეთში, იტალიაში, უნგრეთში, რუსეთსა და სხვა ქვეყნებში. დღეს პატისონი მოჰყავთ ზომიერი და თბილი კლიმატის მრავალ რეგიონში, როგორც ღია გრუნტში, ისე მცირე ფართობის ბოსტნებში.
მცენარე ბუჩქოვანი ფორმისაა და, სხვა გოგრებთან შედარებით, შედარებით კომპაქტურად იზრდება. ფოთლები მსხვილი და ფართოა, ყვავილები – დიდი, ყვითელი ფერის, ხოლო ნაყოფი შეიძლება იყოს თეთრი, კრემისფერი, ღია მწვანე, მუქი მწვანე ან ყვითელი. ფორმისა და შეფერილობის მრავალფეროვნება პატისონს დეკორატიულ იერსაც ანიჭებს, რის გამოც იგი ხშირად სამოყვარულო ბაღებშიც გვხვდება.
საუკეთესო სამომხმარებლო თვისებებით გამოირჩევა ახალგაზრდა, 5–10 სანტიმეტრის დიამეტრის ნაყოფი. ამ პერიოდში რბილობი განსაკუთრებით ნაზი და წვნიანია, კანი – თხელი, ხოლო თესლი – ჯერ კიდევ განუვითარებელი. გადაზრდილი ნაყოფი მკვრივდება, კანი უხეშდება და კულინარიული ღირებულებაც ნაწილობრივ იკლებს.
პატისონი დაბალკალორიული ბოსტნეულია და მდიდარია C ვიტამინით, A ვიტამინის წინამორბედი კაროტინოიდებით, B ჯგუფის ვიტამინებით, კალიუმით, მაგნიუმითა და საკვები ბოჭკოებით. მისი რეგულარული მოხმარება ხელს უწყობს საჭმლის მონელების გაუმჯობესებას, ორგანიზმის წყალ-მარილოვანი ბალანსის შენარჩუნებასა და ჯანსაღი კვების რაციონის გამრავალფეროვნებას.
კულტურა სითბოსა და სინათლის მოყვარულია. კარგად ვითარდება ნაყოფიერ, ფხვიერ და ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ნიადაგზე. თესვა ხორციელდება მაშინ, როდესაც ნიადაგის ტემპერატურა საკმარისად გათბება და გვიანი გაზაფხულის ყინვების საფრთხე აღარ არსებობს. პატისონი საჭიროებს რეგულარულ მორწყვას, ნიადაგის გაფხვიერებას, სარეველების კონტროლსა და დაბალანსებულ კვებას. ნაყოფის ხშირი კრეფა მცენარეს ახალი ნაყოფების წარმოქმნას უწყობს ხელს და მოსავლიანობას ზრდის.
პატისონი ფართოდ გამოიყენება კულინარიაში. ახალგაზრდა ნაყოფს ამზადებენ მოხარშულ, შემწვარ, ჩაშუშულ და გამომცხვარ სახით, იყენებენ სალათებში, მარინადებსა და კონსერვებში. მისი რბილობი კარგად ეხამება ხორცს, ყველს, ბოსტნეულსა და სხვადასხვა სანელებელს, რის გამოც პატისონი მრავალ ქვეყანაში დელიკატეს ბოსტნეულად ითვლება.
საქართველოში პატისონის წარმოება ჯერ კიდევ შეზღუდულია, თუმცა კულტურა კარგად ეგუება ქვეყნის მრავალი რეგიონის კლიმატურ პირობებს. ჯანსაღი კვების პოპულარობის ზრდა, ფერმერული ბაზრების განვითარება და მომხმარებელთა ინტერესი ნაკლებად გავრცელებული ბოსტნეულის მიმართ პატისონის წარმოების პერსპექტივას კიდევ უფრო ზრდის. სწორი აგროტექნოლოგიისა და ხარისხიანი სათესლე მასალის გამოყენების შემთხვევაში, ამ კულტურას შეუძლია გახდეს როგორც საოჯახო მეურნეობის, ისე მცირე კომერციული წარმოების საინტერესო მიმართულება.
