მაკადამია გამორჩეული გემოთი, მაღალი კვებითი ღირებულებითა და პრემიუმ საბაზრო სტატუსით ცნობილია, რის გამოც მას ხშირად „კაკლების მეფეს“ უწოდებენ.
მაკადამია (Macadamia) ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი და მოთხოვნადი კაკლოვანი კულტურაა მსოფლიოში. მისი ნაზი, კარაქისებრი ტექსტურა და მდიდარი არომატი განსაკუთრებულად ფასდება როგორც საკონდიტრო მრეწველობაში, ისე ჯანსაღი კვების მიმართულებით. მიუხედავად იმისა, რომ დღეს მაკადამია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში მოჰყავთ, მისი ისტორია ავსტრალიის ტროპიკულ ტყეებში იწყება.
წარმოშობა და გავრცელება
მაკადამიის სამშობლო ავსტრალიის აღმოსავლეთი სანაპიროა, კერძოდ კი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ქუინსლენდი და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ახალი სამხრეთი უელსი. მეცნიერების შეფასებით, ეს მცენარე ავსტრალიის ტროპიკულ ტყეებში დაახლოებით 60 მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ადგილობრივი აბორიგენული ტომები მის ნაყოფს საუკუნეების განმავლობაში აგროვებდნენ და განსაკუთრებულ დელიკატესად მიიჩნევდნენ.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მაკადამია ევროპელმა ბოტანიკოსებმა აღწერეს და კულტივირება დაიწყეს. მოგვიანებით ავსტრალიიდან შეტანილმა ნერგებმა საფუძველი ჩაუყარა ჰავაის მაკადამიის ინდუსტრიას, რომელმაც კულტურის მსოფლიო გავრცელებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. კომერციული წარმოება პირველად ფართო მასშტაბით სწორედ ჰავაიზე განვითარდა, ხოლო შემდეგ კვლავ ავსტრალიაში დაბრუნდა.
დღეს მაკადამია მოჰყავთ ავსტრალიაში, სამხრეთ აფრიკაში, კენიაში, ჩინეთში, აშშ-ში, გვატემალაში, ბრაზილიასა და სხვა ქვეყნებში. მსოფლიო ბაზარზე მოთხოვნა ყოველწლიურად იზრდება, რადგან მაკადამია პრემიუმ კატეგორიის პროდუქტად ითვლება.
ბოტანიკური თავისებურებები
მაკადამია პროტეასებრთა (Proteaceae) ოჯახს მიეკუთვნება. ბუნებრივ პირობებში ხე 10–15 მეტრამდე იზრდება, თუმცა კომერციულ ბაღებში მისი სიმაღლე ხშირად კონტროლდება, რათა მოსავლის აღება და მოვლა გამარტივდეს.
ყველაზე მნიშვნელოვანი კომერციული სახეობებია Macadamia integrifolia და Macadamia tetraphylla. თანამედროვე პლანტაციების უმეტესობაში სწორედ მათი სელექციური ჯიშები და ჰიბრიდები გამოიყენება.
მცენარეს აქვს მუქი მწვანე, პრიალა ფოთლები და გრძელი მტევნისებრი ყვავილედები. ყვავილობა საკმაოდ უხვია, ხოლო დამტვერვის შემდეგ ვითარდება მრგვალი ნაყოფი, რომლის შიგნით მოთავსებულია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მყარი ნაჭუჭით დაცული კაკალი.
მაკადამიის ხე მსხმოიარობას ჩვეულებრივ 5–7 წლის ასაკში იწყებს, თუმცა მაქსიმალურ პროდუქტიულობას 10–15 წლის შემდეგ აღწევს. კარგად მოვლილ ბაღს მაღალი მოსავლიანობის შენარჩუნება რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში შეუძლია.
კვებითი ღირებულება
მაკადამია ერთ-ერთი ყველაზე ცხიმოვანი კაკალია, თუმცა მისი ცხიმების დიდი ნაწილი მონოუჯერი ცხიმოვანი მჟავებისგან შედგება. სწორედ ამიტომ მას ხშირად ადარებენ ზეითუნის ზეთს.
კაკალი მდიდარია B1 ვიტამინით, მაგნიუმით, მანგანუმით, ფოსფორით, სპილენძითა და მცენარეული ბოჭკოებით. ასევე შეიცავს ანტიოქსიდანტურ ნაერთებს, რომლებიც პროდუქტის კვებით ღირებულებას ზრდის.
მაკადამიის გული განსაკუთრებულად მდიდარია ზეთით — მისი წილის შემცველობა ხშირად 70%-ზე მეტს აღწევს, რაც კაკლოვან კულტურებს შორის ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ მაჩვენებლად ითვლება.
მოყვანის პირობები
მაკადამია საუკეთესოდ ვითარდება თბილ სუბტროპიკულ კლიმატში. მცენარე ვერ იტანს ძლიერ ყინვებს, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ასაკში.
წარმატებული წარმოებისთვის საჭიროა კარგად დრენირებული, ნოყიერი ნიადაგი, საკმარისი ტენიანობა და მზიანი გარემო. მიუხედავად იმისა, რომ ზრდასრული ხეები გარკვეულ გვალვას უძლებენ, სტაბილური მოსავლიანობისთვის მორწყვა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.
მაკადამიის ბაღების შექმნა გრძელვადიანი ინვესტიციაა. პლანტაციის გაშენებიდან სრულ მოსავლიანობამდე შეიძლება 10 წელზე მეტი გავიდეს, თუმცა ამის შემდეგ ხეები ათწლეულების განმავლობაში იძლევა ხარისხიან მოსავალს.
გამოყენება
მაკადამიას ძირითადად საკვებად იყენებენ. მისი კაკალი პოპულარულია როგორც ნედლი, ისე მოხალული სახით. იგი ფართოდ გამოიყენება შოკოლადის, ნამცხვრების, ნაყინისა და პრემიუმ საკონდიტრო ნაწარმის წარმოებაში.
მაკადამიისგან მიიღება მაღალი ხარისხის ზეთიც, რომელიც ფასდება როგორც კვების, ისე კოსმეტიკურ ინდუსტრიაში. მისი შემადგენლობა ადამიანის კანის ბუნებრივ ცხიმებთან ახლოსაა, რის გამოც ხშირად გამოიყენება კრემებში, ლოსიონებსა და თმის მოვლის საშუალებებში.
წარმოების პერსპექტივა საქართველოში
საქართველოში მაკადამია ჯერ კიდევ იშვიათ კულტურად ითვლება, თუმცა დასავლეთ საქართველოს ზოგიერთ სუბტროპიკულ რეგიონში მისი საცდელი გაშენება თეორიულად შესაძლებელია. განსაკუთრებით საინტერესო შეიძლება იყოს აჭარისა და კოლხეთის დაბლობის თბილი მიკროზონები.
კულტურის დანერგვა დამატებით კვლევებსა და პრაქტიკულ გამოცდებს საჭიროებს, თუმცა მისი მაღალი საბაზრო ღირებულება და მზარდი მსოფლიო მოთხოვნა მაკადამიას ნიშური წარმოების საინტერესო კანდიდატად აქცევს.
საინტერესო ფაქტი
მაკადამიის ნაჭუჭი იმდენად მტკიცეა, რომ მისი გასატეხად სპეციალური მექანიკური მოწყობილობებია საჭირო. სწორედ ამიტომ მაკადამია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე რთულად გადასამუშავებელ კაკლად ითვლება. ამავე დროს, ის ერთადერთი ავსტრალიური ადგილობრივი მცენარეა, რომელიც საერთაშორისო მასშტაბით მნიშვნელოვან სასოფლო-სამეურნეო კულტურად ჩამოყალიბდა.
წყარო: Australian Macadamias
კაკალი – დარგვა, გამრავლება, მოვლა, ბაღის გაშენება
