ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში მაროკომ შეძლო ის, რაც ბევრ განვითარებად ქვეყანას მხოლოდ მიზნად აქვს დასახული — იგი ევროპის სასურსათო ჯაჭვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რგოლად გადაიქცა.
დღეს მაროკო ევროკავშირის ბაზარზე პომიდვრის, წიწაკის, კიტრის, ბადრიჯნისა და სხვა სასათბურე ბოსტნეულის ერთ-ერთი უმსხვილესი მიმწოდებელია. ზოგიერთ კატეგორიაში კი მისი პოზიციები დომინანტურიც არის.
მაროკოს წარმატების საფუძველი პირველ რიგში გეოგრაფიაა. ქვეყნის სამხრეთ და ატლანტიკური რეგიონები მთელი წლის განმავლობაში მზიან ამინდს, რბილ ზამთარსა და ხანგრძლივ სავეგეტაციო სეზონს უზრუნველყოფს. სწორედ ეს პირობები აძლევს ფერმერებს საშუალებას, პროდუქცია იმ პერიოდში აწარმოონ, როდესაც ევროპის ბევრ ქვეყანაში ღია გრუნტში წარმოება შეუძლებელია.
მაროკოს ბოსტნეულის ექსპორტის გული სუს-მასას (Souss-Massa) რეგიონია, სადაც ათასობით ჰექტარი თანამედროვე სათბურია განთავსებული. აქ იწარმოება ქვეყნის საექსპორტო პომიდვრის უდიდესი ნაწილი. ბოლო წლებში სახელმწიფომ და კერძო სექტორმა მილიარდობით დოლარის ინვესტიცია განახორციელეს სარწყავ სისტემებში, შეფუთვის ცენტრებში, ლოგისტიკასა და ექსპორტის ინფრასტრუქტურაში.
სათბურების განვითარებამ მაროკოს საშუალება მისცა, მაღალი ხარისხის პროდუქცია დიდი მოცულობითა და კონკურენტულ ფასებში მიეწოდებინა ევროპული სუპერმარკეტებისთვის.
ევროპელი იმპორტიორებისთვის მაროკოს მთავარი უპირატესობა სიახლოვეა. პროდუქცია სატვირთო ავტომობილებით რამდენიმე დღეში აღწევს საფრანგეთის, ესპანეთის, ნიდერლანდების, გერმანიისა და ბრიტანეთის სადისტრიბუციო ცენტრებში. სწრაფი მიწოდება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მალფუჭებადი პროდუქციისთვის.
ამასთან, წარმოების ხარჯები მაროკოში ბევრად დაბალია, ვიდრე დასავლეთ ევროპაში. შედარებით იაფი მუშახელი, ხელსაყრელი კლიმატი და მასშტაბური წარმოება ქვეყანას კონკურენტულ უპირატესობას აძლევს. სწორედ ამიტომ მაროკოს ბოსტნეული სულ უფრო ხშირად ანაცვლებს ადგილობრივ წარმოებას ევროპის ზამთრის ბაზარზე.
თუ არსებობს პროდუქტი, რომელმაც მაროკოს მსოფლიო აგრობაზარზე სახელი გაუთქვა, ეს პომიდორია. 2024 წელს ქვეყნის პომიდვრის ექსპორტის ღირებულებამ 1.2 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა, ხოლო ექსპორტის მოცულობამ თითქმის 800 ათასი ტონა შეადგინა. მთავარი ბაზრები საფრანგეთი, გაერთიანებული სამეფო, ნიდერლანდები, გერმანია და ესპანეთია.
ბოლო ათწლეულში მაროკომ მნიშვნელოვნად გაზარდა ევროკავშირში სასათბურე ბოსტნეულის მიწოდება. მხოლოდ პომიდვრის სეგმენტში ქვეყანა ევროკავშირის არაწევრ მომწოდებლებს შორის ლიდერის პოზიციას ინარჩუნებს.
მაროკოს ზრდამ ყველაზე მეტად ესპანელი მწარმოებლები დააფიქრა. ესპანეთი წლების განმავლობაში ევროპის „ბოსტნეულის ბაღად“ ითვლებოდა, თუმცა დღეს მას სულ უფრო ძლიერი კონკურენციის გაწევა უწევს. ამავე დროს, თურქეთიც სწრაფად ზრდის ექსპორტს და ევროკავშირის ბაზარზე მაროკოს მთავარ მეტოქედ ყალიბდება.
შედეგად, ევროპული ბაზარი უფრო კონკურენტული ხდება და გამარჯვებული ის ქვეყანა იქნება, რომელიც ხარისხის, ფასისა და ლოგისტიკის საუკეთესო კომბინაციას შესთავაზებს მყიდველს.
თუმცა მაროკოს წარმატებას სერიოზული გამოწვევაც აქვს. ქვეყანა წყლის დეფიციტის პრობლემას სულ უფრო მწვავედ აწყდება. გვალვები, კლიმატის ცვლილება და მიწისქვეშა წყლების შემცირება ექსპორტზე ორიენტირებული სოფლის მეურნეობის მდგრადობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს.
სწორედ ამიტომ ბოლო წლებში იზრდება ინვესტიციები წყლის დაზოგვის ტექნოლოგიებში, წვეთოვან მორწყვაში, წყალსაცავებსა და ზღვის წყლის გამტკნარების პროექტებში. მაროკოსთვის მომავალი მხოლოდ ექსპორტის ზრდა აღარ არის — მთავარი ამოცანა ამ ზრდის შენარჩუნებაა.
მაროკოს მაგალითი აჩვენებს, რომ საერთაშორისო აგრობაზარზე წარმატებისთვის მხოლოდ ნაყოფიერი მიწა საკმარისი არ არის. აუცილებელია თანამედროვე სათბურები, ლოჯისტიკა, ხარისხის სტანდარტები, მარკეტინგი და საექსპორტო სტრატეგია.
ქვეყანამ, რომელიც რამდენიმე ათეული წლის წინ ევროპის ბაზარზე მეორეხარისხოვან მოთამაშედ ითვლებოდა, დღეს კონტინენტის სასურსათო უსაფრთხოების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პარტნიორად იქცა. სწორედ ამიტომ მაროკოს გამოცდილება საინტერესო მაგალითია ყველა იმ ქვეყნისთვის, რომელსაც აგროექსპორტის განვითარება სურს.
