მსოფლიოში ქიშმიშის წარმოების შემცირება საერთაშორისო ბაზარზე მიწოდების პერსპექტივას ცვლის. თურქეთში, ინდოეთსა და ირანში მოსავლის კლება ჩინეთისა და სამხრეთ აფრიკის წარმოების ზრდამ სრულად ვერ დააბალანსა.
ქიშმიში ჩირის მსოფლიო ბაზრის მნიშვნელოვანი პროდუქტია, რომელსაც ფართოდ იყენებენ საკონდიტრო წარმოებაში, საცხობებში, საუზმის პროდუქტებსა და ყოველდღიურ საკვებში. მისი წარმოება მჭიდროდ არის დაკავშირებული ყურძნის მოსავალთან, ამინდის პირობებთან და იმასთან, თუ რა ნაწილი მიემართება ახალი სახით გასაყიდად და რა ნაწილი — გასაშრობად.
თხილეულისა და ჩირის საერთაშორისო საბჭოს (INC) 2026 წლის მარტის ანგარიშის მიხედვით, 2025/2026 მარკეტინგულ სეზონზე მსოფლიოში ქიშმიშის, სულთანასა და კორინთული ქიშმიშის ერთობლივი წარმოება დაახლოებით 1,16 მილიონ ტონას შეადგენს. წინა სეზონზე ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 1,35 მილიონი ტონა იყო. შესაბამისად, მოსალოდნელი კლება დაახლოებით 14%-ს აღწევს.
წარმოების შემცირება რამდენიმე მსხვილ მწარმოებელ ქვეყანაში მოსავლის გაუარესებას უკავშირდება. ამასთან, ბაზრის მდგომარეობას მხოლოდ წარმოების მოცულობა არ განსაზღვრავს — მნიშვნელოვანია საწყისი მარაგები, შიდა მოხმარება, საექსპორტო შესაძლებლობები და საბოლოო მარაგების დონეც.
რომელი ქვეყნები აწარმოებენ ყველაზე მეტ ქიშმიშს?
ქიშმიშის საერთაშორისო ბაზარზე მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თურქეთს, ინდოეთს, ირანსა და აშშ-ს. ჩინეთი და სამხრეთ აფრიკაც მნიშვნელოვანი მწარმოებლები არიან, ხოლო ჩილე და უზბეკეთი მსოფლიო მიწოდებაში დამატებით როლს ასრულებენ.
INC-ის 2026 წლის მარტის შეფასებით, 2025/2026 სეზონზე თურქეთში წარმოება დაახლოებით 165 ათას ტონამდე შემცირდება, ინდოეთში — 160 ათას ტონამდე, ირანში კი — 140 ათას ტონამდე. აშშ-ში მოსალოდნელი წარმოება 157 ათასი ტონაა.
ჩინეთში, საპირისპიროდ, წარმოების ზრდაა ნავარაუდევი — დაახლოებით 190 ათას ტონამდე. სამხრეთ აფრიკაში კი წარმოება 101 ათას ტონას უნდა მიუახლოვდეს. ამ განსხვავებული ტენდენციების მიუხედავად, წამყვან ქვეყნებში მოსავლის კლება მსოფლიო წარმოების საერთო შემცირებას განაპირობებს.
თურქეთი — მნიშვნელოვანი ექსპორტიორი
თურქეთი ქიშმიშის საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი მთავარი ქვეყანაა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უთესლო ქიშმიშის წარმოება, რომელსაც ევროპაში საკონდიტრო და საცხობი მრეწველობა აქტიურად იყენებს.
ქვეყნის წარმოებაზე გავლენას ახდენს ამინდი, ყურძნის ხარისხი და მოსავლის გადამუშავებისთვის საჭირო პირობები. როდესაც მოსავალი მცირდება, ექსპორტიორებს ნაკლები პროდუქტი აქვთ საერთაშორისო ბაზრისთვის, რაც მიწოდების მოცულობასა და ფასებზე ზეწოლას ქმნის.
თურქეთის წარმოების შემცირება განსაკუთრებით საყურადღებოა იმპორტიორი ქვეყნებისთვის, რომლებიც ამ მომწოდებელზე არიან დამოკიდებული. თუმცა ფასების საბოლოო მიმართულება სხვა ქვეყნებში მიღებულ მოსავალსა და მომხმარებელთა მოთხოვნაზეც არის დამოკიდებული.
ჩინეთი — წარმოების აღდგენა
ჩინეთი ქიშმიშის ერთ-ერთი მსხვილი მწარმოებელია. წარმოება განსაკუთრებით კონცენტრირებულია სინძიანის რეგიონში, მათ შორის ტურფანის მიდამოებში, სადაც ყურძნის მოყვანისა და გაშრობისთვის ხელსაყრელი მზიანი და მშრალი პირობებია.
აშშ-ის სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტის საგარეო სოფლის მეურნეობის სამსახურის (USDA FAS) 2026 წლის თებერვლის შეფასებით, ჩინეთში 2025/2026 სეზონზე ქიშმიშის წარმოება დაახლოებით 200 ათას ტონამდე უნდა გაზრდილიყო. INC-ის მარტის მიმოხილვაში კი შეფასება 190 ათასი ტონაა.
წინა სეზონზე მაღალი ტემპერატურის გამო ყურძნის მოსავალს პრობლემები შეექმნა. ახალი სეზონისთვის წარმოების აღდგენას ხელი შეუწყო როგორც მოსავლის გაუმჯობესებამ, ისე ახალი ყურძნის ბაზარზე ფასების ცვლილებამ, რამაც მწარმოებლებს ყურძნის ნაწილის ქიშმიშად გადამუშავებისკენ უბიძგა.
ჩინეთის მაგალითი აჩვენებს, რომ ქიშმიშის წარმოება დამოკიდებულია არა მხოლოდ კლიმატზე, არამედ ახალი ყურძნისა და გადამუშავებული პროდუქტის ფასებს შორის არსებულ ეკონომიკურ ბალანსზეც.
რა განსაზღვრავს ქიშმიშის ფასს?
ქიშმიშის საერთაშორისო ფასებზე რამდენიმე ფაქტორი მოქმედებს: ყურძნის მოსავლიანობა, გაშრობისთვის ხელსაყრელი ამინდი, წარმოების ხარჯები, ექსპორტიორი ქვეყნების მარაგები და საკვები პროდუქტების მწარმოებელი კომპანიების მოთხოვნა.
მოსავლის შემცირება მიწოდებას ზღუდავს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მარაგებიც იკლებს. INC-ის პროგნოზით, 2025/2026 სეზონის ბოლოს მსოფლიო მარაგები დაახლოებით 136,9 ათასი ტონა იქნება, წინა სეზონის 154,2 ათას ტონასთან შედარებით.
მიუხედავად ამისა, წარმოების შემცირება ფასების ავტომატურ ზრდას არ ნიშნავს. თუ მოთხოვნა შესუსტდება ან რომელიმე მსხვილი მწარმოებელი ქვეყნის მოსავალი მოსალოდნელზე მეტი აღმოჩნდება, ბაზარზე ზეწოლა შეიძლება შემცირდეს.
2025–2026 წლების საექსპორტო ფასების მიხედვით, სხვადასხვა სახეობის ქიშმიშის ფასი დაახლოებით 1,5–3,2 ევროს ფარგლებში მერყეობდა კილოგრამზე. მაღალი ხარისხის და ორგანული პროდუქტი შესაძლოა უფრო ძვირიც იყოს. ეს მონაცემები საექსპორტო ფასებს ასახავს და არა მაღაზიებში მომხმარებლისთვის შეთავაზებულ საცალო ფასებს.
საქართველოსთვის საინტერესო მიმართულება
ქიშმიშის მსოფლიო ბაზრის ცვლილებები საქართველოსთვისაც საყურადღებოა. ქვეყანაში ყურძნის წარმოების ტრადიცია და ადგილობრივი ჯიშების მრავალფეროვნება ქიშმიში წარმოების განვითარების შესაძლებლობას ქმნის. თუმცა საექსპორტო ბაზარზე კონკურენციისთვის მნიშვნელოვანია პროდუქტის ხარისხი, თანაბარი შრობა, ტენიანობის კონტროლი, სისუფთავე, შენახვის პირობები და შეფუთვის სტანდარტები.
ქართული ქიშმიშის წარმოების განვითარება შეიძლება საინტერესო იყოს მცირე და საშუალო მეურნეობებისთვის, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ისინი შეძლებენ ხარისხიანი პროდუქტის სტაბილურად მიწოდებას. ამ მიმართულების პერსპექტივა დამოკიდებული იქნება როგორც წარმოების თვითღირებულებაზე, ისე კონკრეტულ საექსპორტო ბაზრებზე მოთხოვნისა და ხარისხის მოთხოვნების შესწავლაზე.
ქიშმიშის მსოფლიო ბაზრის მიმდინარე სურათი აჩვენებს, რომ მოსავლის ცვლილებები და მიწოდების გეოგრაფიული გადანაწილება მწარმოებლებისა და ექსპორტიორებისთვის მნიშვნელოვან ფაქტორებად რჩება. მომდევნო სეზონებში გადამწყვეტი იქნება, შეძლებენ თუ არა მსხვილი მწარმოებელი ქვეყნები წარმოების აღდგენას და როგორ შეიცვლება მოთხოვნა საერთაშორისო ბაზარზე.
ციფრებში
- 1,16 მილიონი ტონა — ქიშმიშის, სულთანასა და კორინთული ქიშმიშის მსოფლიო წარმოების პროგნოზი 2025/2026 სეზონზე;
- 1,35 მილიონი ტონა — წარმოება 2024/2025 სეზონზე;
- 14% — მსოფლიო წარმოების მოსალოდნელი შემცირება;
- 165 ათასი ტონა — თურქეთის წარმოების პროგნოზი;
- 160 ათასი ტონა — ინდოეთის წარმოების პროგნოზი;
- 157 ათასი ტონა — აშშ-ის წარმოების პროგნოზი;
- 140 ათასი ტონა — ირანის წარმოების პროგნოზი;
- 190 ათასი ტონა — ჩინეთის წარმოების შეფასება INC-ის მიხედვით;
- 101 ათასი ტონა — სამხრეთ აფრიკის წარმოების პროგნოზი;
- 136,9 ათასი ტონა — მსოფლიო მარაგების პროგნოზი 2025/2026 სეზონის ბოლოს.
საერთაშორისო სტატისტიკაში ქიშმიშის წარმოება ზოგჯერ რამდენიმე სახეობას აერთიანებს: ჩვეულებრივ ქიშმიშს, სულთანასა და კორინთულ ქიშმიშს. სულთანა, როგორც წესი, ღია ფერის, უთესლო ყურძნისგან მზადდება, ხოლო კორინთული ქიშმიში მცირე ზომის, მუქი და უთესლო ყურძნისგან მიიღება. ამ პროდუქტების ერთობლივი აღრიცხვა საერთაშორისო ბაზრის წარმოების საერთო მოცულობის შეფასებას ემსახურება.
ფოტო: აგროკავკასია / AI
წყარო: International Nut and Dried Fruit Council (INC)
