როდესაც ფუტკრებზე ვსაუბრობთ, ხშირად მხოლოდ თაფლი გვახსენდება. სინამდვილეში კი მათი ყველაზე დიდი ეკონომიკური ღირებულება სულ სხვა მიმართულებით ვლინდება — დამამტვერიანებლები ყოველდღიურად მონაწილეობენ იმ კულტურების წარმოებაში, რომლებიც მსოფლიოს სასურსათო სისტემების მნიშვნელოვან ნაწილს ქმნიან.
ფუტკრები, პეპლები, ბზიკები, ზოგიერთი ფრინველი და სხვა დამამტვერიანებლები სოფლის მეურნეობის უხილავ მუშაკებად ითვლებიან. მათი საქმიანობა პირდაპირ გავლენას ახდენს როგორც მოსავლიანობაზე, ისე პროდუქციის ხარისხზე. FAO-ის შეფასებით, მსოფლიოს საკვები კულტურების მნიშვნელოვანი ნაწილი ნაწილობრივ ან სრულად დამამტვერიანებლებზეა დამოკიდებული.
მიუხედავად იმისა, რომ ხორბალი, ბრინჯი და სიმინდი ძირითადად ქარის მეშვეობით იმტვერება, ბევრი მაღალი ღირებულების პროდუქტი — ხილი, კენკრა, ბოსტნეული, თხილეული და ზეთოვანი კულტურები — დამამტვერიანებლების გარეშე სრულფასოვან მოსავალს ვერ იძლევა. სწორედ ამიტომ მათი როლი მხოლოდ ეკოლოგიურ საკითხს აღარ წარმოადგენს და ეკონომიკურ მნიშვნელობასაც იძენს.
ფერმერებისთვის დამამტვერიანებლების არსებობა ხშირად ნიშნავს უფრო მაღალ მოსავლიანობას და უკეთესი ხარისხის პროდუქციას. მაგალითად, ხეხილის ბაღებში ეფექტიანი დამტვერვა ზრდის ნაყოფის რაოდენობას, ზომასა და ერთგვაროვნებას. ეს კი პირდაპირ აისახება ბაზარზე რეალიზაციის შესაძლებლობებსა და შემოსავლებზე.
დამამტვერიანებლები ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაში. ველური მცენარეების დიდი ნაწილი სწორედ მათი მეშვეობით მრავლდება. შედეგად ყალიბდება სტაბილური ეკოსისტემები, რომლებიც ნიადაგის დაცვას, წყლის ციკლის შენარჩუნებასა და სხვა ეკოლოგიურ პროცესებს უწყობს ხელს.
ბოლო წლებში მსოფლიოს მრავალ რეგიონში დამამტვერიანებელთა პოპულაციების შემცირება შეინიშნება. მიზეზებს შორის სახელდება ჰაბიტატების დაკარგვა, პესტიციდების არასწორი გამოყენება, კლიმატის ცვლილება, დაავადებები და გარემოს დაბინძურება. FAO აღნიშნავს, რომ ეს ტენდენცია არა მხოლოდ ბუნებისთვის, არამედ სასურსათო უსაფრთხოებისთვისაც მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს.
სწორედ ამიტომ სულ უფრო მეტი ქვეყანა ცდილობს ფუტკრებისა და სხვა დამამტვერიანებლების დაცვის პროგრამების განვითარებას. პრაქტიკაში ეს შეიძლება ნიშნავდეს ყვავილოვანი ზოლების გაშენებას, ბუნებრივი ჰაბიტატების შენარჩუნებას, ინტეგრირებული მავნებელთა მართვის სისტემების დანერგვასა და ქიმიური საშუალებების უფრო პასუხისმგებლიან გამოყენებას.
საქართველოსთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. მეხილეობა, კენკროვანი კულტურები, თხილი, ბოსტნეული და სხვა მრავალი სასოფლო-სამეურნეო კულტურა პირდაპირ ან ირიბად დამოკიდებულია ეფექტიან დამტვერვაზე. შესაბამისად, დამამტვერიანებლების დაცვა მხოლოდ გარემოს დაცვის საკითხი არ არის — ეს სოფლის მეურნეობის პროდუქტიულობისა და ეკონომიკური მდგრადობის ნაწილიცაა.
FAO ხაზს უსვამს, რომ დამამტვერიანებლები გაცილებით მეტს ქმნიან, ვიდრე მხოლოდ თაფლს. ისინი მონაწილეობენ იმ პროდუქციის წარმოებაში, რომელიც ყოველდღიურად ხვდება ჩვენს სუფრაზე და მნიშვნელოვან წვლილს შეაქვს გლობალური აგროსასურსათო სისტემების ფუნქციონირებაში.
საინტერესო ფაქტები
- მსოფლიოში ყვავილოვანი მცენარეების დაახლოებით 90% სხვადასხვა ხარისხით ცხოველური დამტვერვით სარგებლობს.
- საკვები კულტურების დაახლოებით 75% ნაწილობრივ მაინც დამოკიდებულია დამამტვერიანებლებზე.
- მრავალი მაღალი ღირებულების ხილისა და ბოსტნეულის წარმოება პირდაპირ უკავშირდება ფუტკრების აქტივობას.
- დამტვერვა გავლენას ახდენს არა მხოლოდ მოსავლიანობაზე, არამედ პროდუქციის ხარისხზეც.
წყარო: FAO
