იავური ქათამი | აგროკავკასია

იავური ქათამი (Java Chicken) ერთ-ერთი უძველესი ამერიკული ჯიშია, რომელმაც მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თანამედროვე მეფრინველეობის განვითარებაზე. იგი ფასდება როგორც ხარისხიანი ხორცის, ისე სტაბილური კვერცხდების გამო და დღემდე ინარჩუნებს პოპულარობას მცირე ფერმებსა და საოჯახო მეურნეობებში.

წარმოშობა

იავური ქათმის (Java Chicken) წარმოშობის ისტორია დღემდე საიდუმლოებებითაა მოცული. ზუსტად არ არის ცნობილი, სად და როდის დაიწყო ამ ჯიშის ჩამოყალიბება. მიუხედავად ამისა, მრავალი მკვლევარი და მეცნიერი მიიჩნევს, რომ მისი სამშობლო ჩრდილოეთ ამერიკაა. წარსულში სწორედ ეს რეგიონი ითვლებოდა ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად, სადაც მეფრინველეობა განსაკუთრებით იყო განვითარებული.

ჯიშის პირველი ოფიციალური მოხსენიება 1854 წლით თარიღდება, თუმცა ამ მოსაზრებას ყველა სელექციონერი არ ეთანხმება. ზოგიერთი მათგანი დარწმუნებულია, რომ იავური ქათამი გაცილებით ძველი წარმოშობისაა. ასევე ბოლომდე გარკვეული არ არის, რომელი ფრინველები იყვნენ მისი უშუალო წინაპრები.

თუმცა ერთი ფაქტი ეჭვს აღარ იწვევს – იავურმა ქათამმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რამდენიმე ცნობილი ჯიშის ჩამოყალიბებაში. სპეციალისტების აზრით, სწორედ ის გახდა ისეთი პოპულარული ჯიშების ერთ-ერთი საფუძველი, როგორებიცაა ჯერსის გიგანტი, დომინიკი და პლიმუთროკი.

ჯიში საბოლოოდ აშშ-ში ჩამოყალიბდა, მაგრამ ზუსტი ჩანაწერები იმის შესახებ, თუ აზიური ქათმების რომელი სახეობების შეჯვარებით მიიღეს ის, არ არსებობს.
ჯიში პირველად ოფიციალურად აღიარეს და სტანდარტში შეიყვანეს აშშ-ში 1883 წელს (American Poultry Association). ამიტომ, როგორც სელექციური ჯიში, ის სწორედ ამერიკულია.

ჯიშის აღწერა

იავური ქათამი გამორჩეული გარეგნობის ფრინველია, რომელიც ყურადღებას პირველივე შეხედვისას იპყრობს. მიუხედავად დიდი ზომისა და სოლიდური მასისა, ის საკმაოდ ელეგანტურ და ჰარმონიულ შთაბეჭდილებას ტოვებს.

სხეული მართკუთხა ფორმისაა. კარგად არის განვითარებული თეძოები, ფერდები, წვივები და ზურგი. დედლებში მუცლის ნაწილი უფრო გამოკვეთილია, ვიდრე მამლებში. ზრდასრული მამლის საშუალო ცოცხალი მასა 14 თვის ასაკში დაახლოებით 4 კილოგრამს აღწევს, ხოლო დედლები საშუალოდ 3 კილოგრამს იწონიან.

ორმაგი დანიშნულებისაა — იყენებენ როგორც ხორცისთვის, ისე კვერცხისთვის (დებს 150-200 კვერცხს წელიწადში).

ჯიშში სამი ძირითადი შეფერილობა გვხვდება:

შავი;
თეთრი;
ჭრელი (ღია ფერის ლაქებით ცალკეულ ბუმბულებზე).

აღსანიშნავია, რომ თეთრი შეფერილობის ფრინველი შედარებით ცოტა ხნის წინ ამოიღეს ოფიციალური სტანდარტიდან, თუმცა ამერიკაში ასეთი ფერის იავური ქათმები დღესაც საკმაოდ გავრცელებულია.

სახე და ყურის ბიბილოები წითელი ფერისაა. ქოჩორი სწორი ფორმისაა, თანაბარი კბილანებით, რაც ფრინველის გარეგნობას კიდევ უფრო შთამბეჭდავს ხდის.

ხასიათი და ქცევა

იავური ქათამი მშვიდი და დამყოლი ხასიათით გამოირჩევა. ის ადვილად ეგუება პატრონს და კარგად აღიქვამს ადამიანთან ურთიერთობას. ჯიშისთვის აგრესიულობა დამახასიათებელი არ არის.

ფრინველები ზომიერად აქტიურები არიან, უყვართ ეზოში ან საძოვარზე სეირნობა, საკვების დამოუკიდებლად მოძიება და თავისუფალ სივრცეში გადაადგილება. ისინი კარგად ეგუებიან გარემოს ცვლილებებს და ახალ მეპატრონესაც სწრაფად იღებენ.

ასევე აღსანიშნავია, რომ იავური ქათმები არ გამოირჩევიან ზედმეტი შიშით ან სტრესისადმი მიდრეკილებით, რაც მათ შენახვას კიდევ უფრო ამარტივებს.

პროდუქტიულობა

იავური ქათამი უნივერსალური მიმართულების ჯიშად შეიძლება ჩაითვალოს, თუმცა მისი პროდუქტიულობა თანამედროვე მაღალპროდუქტიულ ჰიბრიდებთან შედარებით საშუალო დონეზეა.

ძირითადი მაჩვენებლები

კვერცხდებულობა: 150-200 კვერცხი წელიწადში;
კვერცხის მასა: 45-60 გ;
კვერცხდების დაწყება: 6-8 თვის ასაკში;
მამლის ცოცხალი მასა: დაახლოებით 4 კგ;
დედლის ცოცხალი მასა: დაახლოებით 3 კგ;

უპირატესობები და ნაკლოვანებები

ჯიშს სერიოზული ნაკლოვანებები პრაქტიკულად არ გააჩნია. ერთადერთ შედარებით სუსტ მხარედ შეიძლება ჩაითვალოს ის, რომ მისი პროდუქტიულობა თანამედროვე სპეციალიზებულ კვერცხისმდებელ ან სახორცე ხაზებთან შედარებით უფრო დაბალია.

მიუხედავად ამისა, იავურ ქათამს არაერთი მნიშვნელოვანი უპირატესობა აქვს:

კარგად განვითარებული დედობრივი ინსტინქტი;
სწრაფი ზრდა და განვითარება;
მშვიდი ხასიათი;
გარემოსთან კარგი შეგუება;
მაღალი ხარისხის ხორცი.

განსაკუთრებით ფასდება მისი ხორცი, რომელიც გემოვნური თვისებებით ბევრ სხვა ჯიშს არ ჩამოუვარდება და ზოგიერთ მოყვარულს საქონლის ხორცსაც კი აგონებს.

*შენახვა: საქათმე, სასეირნო მოედანი, დეზინფექცია***

საქათმე

იავური ქათამი გამძლე და შედარებით უპრეტენზიო ფრინველია, თუმცა კარგი პროდუქტიულობისა და ჯანმრთელობისთვის აუცილებელია შესაბამისი პირობების შექმნა.

საქათმე შეიძლება სხვადასხვა მასალისგან აშენდეს, თუმცა ყველაზე გამძლე და საიმედოდ ბუნებრივი მასალები ითვლება.

შენობა უნდა იყოს:

ფართო;
თბილი;
კარგად განიავებადი;
მშრალი;
საკმარისად განათებული.

ფართობის გაანგარიშებისას რეკომენდებულია თითო ფრინველზე დაახლოებით 0,4 მ² სივრცის გათვალისწინება.

იატაკი შეიძლება იყოს მიწის, ხის, თიხის ან ბეტონის. ზედაპირი უნდა დაიფაროს ნახერხის, თივის ან ნამჯის სქელი ფენით, რათა შეიქმნას მშრალი და რბილი საფარი. ნაგავი პერიოდულად უნდა შეიცვალოს.

ქანდარები უმჯობესია დამზადდეს ხის ლატნებისგან და ერთმანეთისგან 40-70 სმ-ის დაშორებით განთავსდეს.

ბუდეებისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას ხის ყუთები, რომლებიც წინასწარ უნდა მოიფინოს თივით, ნამჯით ან ხის ნაფოტებით.

სასეირნო მოედანი

იავური ქათმები თავისუფალ სივრცეს აფასებენ და ყოველდღიური გასეირნება მათთვის სასურველია.

ამ მიზნით საჭიროა შემოღობილი და უსაფრთხო სასეირნო ზონა, რომელიც შეიძლება მოეწყოს როგორც ბადით, ისე ხის ღობით. სასურველია, რომ ღობე საკმარისად მაღალი იყოს და ფრინველებს მისი გადალახვა არ შეეძლოთ.

ყველაზე პრაქტიკულ გადაწყვეტილებად ითვლება საქათმისა და სასეირნო ზონის ერთიანი კომპლექსი, სადაც ფრინველები თავისუფლად შეძლებენ გადაადგილებას.

საკვებურები და სასმელები

როგორც საქათმეში, ისე სასეირნო მოედანზე აუცილებლად უნდა განთავსდეს საკვებურები და სასმელები.

საკვებურები უმჯობესია ოდნავ შემაღლებულ ადგილზე განთავსდეს, რათა ქათმებმა საკვები არ გაფანტონ. მათი რაოდენობა საკმარისი უნდა იყოს, რომ ყველა ფრინველმა ერთდროულად შეძლოს საკვების მიღება.

სასმელებში მუდმივად სუფთა წყალი უნდა იყოს. რეკომენდებულია საშუალო მოცულობის სასმელების გამოყენება, რაც წყლის ხშირ განახლებას გაამარტივებს.

ნაცრის აბაზანები

ქათმებს ხშირად უტევენ გარეგანი პარაზიტები – ტკიპები, ტილი და სხვა მავნებლები.

პრევენციისთვის ეფექტურ საშუალებად ითვლება ნაცრის აბაზანები. ამისათვის გამოიყენება შესაბამისი ზომის კონტეინერი, რომელიც ივსება ქვიშის, თიხისა და ნაცრის ნარევით. ქათმები ასეთ აბაზანებს სიამოვნებით იღებენ და ამით ბუნებრივად იცავენ ბუმბულს პარაზიტებისგან.

დეზინფექცია

ფრინველის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად აუცილებელია რეგულარული სანიტარული ღონისძიებები.

საკვებურები და სარწყურებლები მუდმივად სუფთა უნდა იყოს, ხოლო საქათმეში არსებული ნაგავი და ბუდეები – მშრალი. დაბინძურების შემთხვევაში საჭიროა მათი დროული შეცვლა და დეზინფექცია.

კვება

მაღალი პროდუქტიულობისთვის აუცილებელია სრულფასოვანი კვება. ნებისმიერი საკვები ნივთიერების დეფიციტი უარყოფითად მოქმედებს როგორც ფრინველის ჯანმრთელობაზე, ისე მის პროდუქტიულობაზე.

სრულფასოვანი კომბინირებული საკვები

ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი გზა მაღალი პროდუქტიულობის მისაღებად, რადგან მასში უკვე შედის ფრინველისთვის საჭირო ყველა ძირითადი კომპონენტი. თუმცა ასეთი საკვები შედარებით ძვირია.

ნარევი საკვები

ხშირად იგი შედგება სამზარეულოს ნარჩენებისა და სხვადასხვა დანამატისგან.

რაციონის 55-70% უნდა მოდიოდეს მარცვლეულზე:

ხორბალი;
ქერი;
სიმინდი;
შვრია;
ჭვავი;
ფეტვი.

ცილის წყაროდ გამოიყენება:

სოია;
ბარდა;
ცერცვი;
ოსპი;
სხვა პარკოსნები.

ასევე საჭიროა თევზის ფქვილის, ხორც-ძვლის ფქვილის ან ცხოველური წარმოშობის სხვა ცილოვანი დანამატების დამატება.

ზაფხულში ფრინველს დამატებით აძლევენ მწვანე მასას, ხოლო ზამთრისთვის შესაძლებელია ვიტამინებით მდიდარი თივის მომარაგება.

კვების ნორმები

ზაფხულში ერთი კვერცხმდებელი ქათმის დღიური რაციონი დაახლოებით უნდა მოიცავდეს:

მარცვლეული – 45-50 გ;
პარკოსნები – 5 გ;
ფქვილოვანი საკვები – 20 გ;
ცილოვანი საკვები – 10-15 გ;
ძვლის ფქვილი – 2 გ;
მწვანე საკვები და ძირხვენები;
მინერალური დანამატები და მარილი – 5,5 გ.

ზამთარში:

მარცვლეული – 50 გ;
ნარევი საკვები – 30 გ;
კარტოფილი – 100 გ;
შროტი, კოპტონი და საფუარი – 7 გ;
რძემჟავა პროდუქტები – 100 გ;
მინერალური დანამატები და მარილი – 5,5 გ.

კარგი პროდუქტიულობისთვის რეკომენდებულია ფრინველის დღეში 3-4-ჯერ კვება.

პირველ კვებაზე უმჯობესია მარცვლეული ან მშრალი საკვები მიეცეს. დღის განმავლობაში გამოიყენება ვიტამინებით მდიდარი და ტენიანი ნარევები, ხოლო ბოლო კვებაზე კვლავ მარცვლეული უნდა დაემატოს.

მნიშვნელოვანია, რომ კვებებს შორის ინტერვალები დაახლოებით თანაბარი იყოს.

გამრავლება

ქათმებს გამრავლება თითქმის მთელი წლის განმავლობაში შეუძლიათ, გარდა ბუმბულის ცვლის პერიოდისა. დედლები სქესობრივ სიმწიფეს დაახლოებით 4 თვის ასაკში აღწევენ, ხოლო მამლები – 3 თვის ასაკში. წარმატებული გამრავლებისთვის მნიშვნელოვანია როგორც საინკუბაციო კვერცხების სწორად შერჩევა, ისე წიწილების გამოჩეკვისა და აღზრდის პროცესის სათანადო ორგანიზება.

კვერცხების ინკუბაცია

ინკუბაციისთვის განკუთვნილი კვერცხები უნდა იყოს საშუალო ზომის, ერთგვაროვანი ფორმისა და დაახლოებით ერთნაირი მასის. განსხვავებული ზომისა და წონის კვერცხების გამოყენების შემთხვევაში წიწილების გამოჩეკვის დრო შეიძლება ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს.

ინკუბატორში მოთავსებამდე კვერცხები უნდა შემოწმდეს, რათა გამოირიცხოს ნაჭუჭის დაზიანების, მუქი ლაქების ან სხვა დეფექტების მქონე ნიმუშები. საინკუბაციოდ არ გამოიყენება არასწორი ფორმის ან დაზიანებული ნაჭუჭის მქონე კვერცხები.

ინკუბაციამდე რეკომენდებულია კვერცხების დეზინფექცია კვარცის ნათურის გამოყენებით. ნათურა კვერცხების ზედაპირიდან დაახლოებით 40 სმ-ის სიმაღლეზე უნდა განთავსდეს. კვერცხები 1,5 წუთის განმავლობაში მუშავდება ერთი მხრიდან, შემდეგ ბრუნდება და ანალოგიური დროით მუშავდება მეორე მხრიდანაც. განმეორებითი დასხივება ტარდება უშუალოდ ინკუბატორში, წიწილების გამოჩეკვამდე.

ქათმის კვერცხის ინკუბაციის პერიოდი საშუალოდ 20-21 დღეს შეადგენს. როგორც წესი, პირველად დედლები იჩეკებიან, ხოლო მოგვიანებით – მამლები.

გამოჩეკვა და წიწილების მიღება

თუ კვერცხების გამოჩეკვა ბუნებრივი გზით მიმდინარეობს, დედალს საჭიროა მშვიდ და ჩრდილოვან ადგილზე ბუდე მოეწყოს. ბუდის დასამზადებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას კალათები, ხის ყუთები ან სხვა მსგავსი კონსტრუქციები. რეკომენდებული ზომაა დაახლოებით 55×35 სმ.

ბუდის ფსკერზე თავსდება მშრალი ბალახი ან კორდი, ზემოდან კი ნამჯა. დანარჩენ მოწყობას დედალი, როგორც წესი, თავად ასრულებს.

დედლის მოსამზადებლად თავდაპირველად ბუდეში რამდენიმე საცდელი კვერცხი თავსდება. როდესაც დარწმუნდებიან, რომ ფრინველი მზად არის გამოჩეკვისთვის, მის ქვეშ ნამდვილ კვერცხებს ათავსებენ. კარგი დედალი კვერცხებს ფრთხილად იკრებს სხეულის ქვეშ და მათ სხეულითა და ფრთებით საიმედოდ ფარავს.

გამოჩეკვის პირველი 2-3 დღის განმავლობაში დედლის შეწუხება რეკომენდებული არ არის. ხშირი შეწუხების შემთხვევაში მან შეიძლება ბუდე ხანგრძლივი დროით დატოვოს, რაც ემბრიონების დაღუპვის მიზეზი გახდეს.

ზოგიერთი დედალი იმდენად ყურადღებიანია, რომ საკვებისა და წყლის მისაღებადაც კი არ ტოვებს ბუდეს. ასეთ შემთხვევაში საკვებური და სასმელი ბუდესთან ახლოს უნდა განთავსდეს. სანამ დედალი იკვებება, შესაძლებელია კვერცხების დათვალიერება და დაზიანებული ნიმუშების მოცილება. ახალი კვერცხების დამატება ამ პერიოდში მიზანშეწონილი არ არის, რადგან ისინი სრულ ინკუბაციას ვეღარ გაივლიან.

გამოჩეკვის შემდეგ წიწილები გარკვეული დროის განმავლობაში დედლის ქვეშ რჩებიან, ვიდრე მთლიანად არ გაშრებიან. ამის შემდეგ ისინი დროებით თბილ ადგილას გადაჰყავთ. როდესაც დედალი ყველა წიწილს გამოიჩეკავს და ბუდეს დატოვებს, ყველა ნაშიერი კვლავ მასთან უნდა დააბრუნონ.

წიწილების მოვლა

ახლად გამოჩეკილ წიწილებს სხეულის ტემპერატურის დამოუკიდებლად რეგულირება არ შეუძლიათ, ამიტომ მათთვის შესაბამისი ტემპერატურული რეჟიმის შექმნა აუცილებელია.

რეკომენდებული ტემპერატურა:

ასაკი/ტემპერატურა

I კვირა: 32°C;
II კვირა: 29°C;
III კვირა: 27°C;
IV კვირა: 24°C;
V კვირა: 21°C;
VI კვირა: 18°C.

საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენება ელექტროგათბობის სისტემები ან სპეციალური გამათბობლები.

1 მ² ფართობზე რეკომენდებულია არაუმეტეს 20 წიწილის მოთავსება. დაახლოებით 1,5 თვის ასაკში ისინი უფრო ფართო სექციებში გადაჰყავთ, სადაც თითო ჯგუფში 15-17 ფრინველი თავსდება.

ახალგაზრდა ფრინველის კვება

გამოჩეკვის შემდეგ წიწილებს ყვითრის პარკში დაგროვილი საკვები ნივთიერებების მარაგი აქვთ, რაც მათ 2-3 დღის განმავლობაში არსებობის საშუალებას აძლევს. ამ პერიოდში ისინი თანდათან სწავლობენ საკვების დამოუკიდებლად მიღებას.

სიცოცხლის პირველ დღეებში რეკომენდებულია: