აზიური ფაროსანა (Halyomorpha halys), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც აზიური ბაღლინჯო, წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ და ეკონომიკურად მნიშვნელოვან მავნებელს. მისი წარმოშობა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას უკავშირდება, თუმცა ბოლო ათწლეულებში იგი ფართოდ გავრცელდა ევროპასა და ამერიკაში. საქართველოში მავნებელი პირველად 2015 წელს დაფიქსირდა და მალევე იქცა სოფლის მეურნეობის მთავარ გამოწვევად. მასობრივი გავრცელებისას მას მოსავლის 70%-მდე განადგურება შეუძლია.
დაზიანების სიმპტომები კულტურების მიხედვით
აზიური ფაროსანა ნაყოფს ხორთუმით ხვრეტს და ქსოვილში სპეციფიკურ ფერმენტებს უშვებს, რასაც შიდა ქსოვილების ნეკროზი და სასაქონლო ღირებულების დაკარგვა მოსდევს:
- თხილი: ყველაზე კრიტიკული სამიზნეა. ნაჭუჭის შიგნით გული ჭკნება, შავდება ან ყალიბდება მწარე, უჭამი, კორპისებრი მასა.
- ხეხილი (ვაშლი, ატამი, ვაშლატამა): კანზე ჩნდება მუქი ლაქები, ჩაღრმავებები და დეფორმაციები. ნაყოფი კარგავს წვნიანობას, გემოსა და სასაქონლო სახეს.
- ბოსტნეული (მაგ: პომიდორი, წიწაკა, კიტრი): ნაყოფზე ჩნდება თეთრი ან ყვითელი „ღრუბლისებრი“ ლაქები. პროდუქტი ხდება მწარე, იძენს უსიამოვნო სუნს და ხვრელების მეშვეობით ადვილად ინფიცირდება სოკოვანი დაავადებებით, რაც იწვევს სწრაფ ლპობას.
- სიმინდი: რძისებრ-ცვილისებრი სიმწიფის ფაზაში დაზიანება იწვევს მარცვლის განვითარების შეჩერებას, რაც საბოლოოდ ტაროს გამოფიტვასა და მოსავლიანობის მკვეთრ შემცირებას განაპირობებს.
- ყურძენი და ციტრუსი: მავნებელი ნაყოფს სიმწიფის პერიოდში აზიანებს, რაც იწვევს წვენის ხარისხის გაუარესებას და მოსავლის ნაადრევ, მასობრივ ჩამოცვენას.
ბიოლოგიური ციკლი და მონიტორინგი
ეფექტური ბრძოლისთვის აუცილებელია განვითარების ფაზების ცოდნა. აზიური ფაროსანა იზამთრებს საცხოვრებელ შენობებში, სხვენებზე, კედლის ნაპრალებში, ასევე ჩამოცვენილი ფოთლების ქვეშ და ხის ფუღუროებში.
ბრძოლის ეფექტური მეთოდები
1. მონიტორინგი და პრევენცია
- ფერომონული ხაფანგები: საუკეთესო საშუალებაა მავნებლის რაოდენობის დასადგენად და წამლობის დროის დასაგეგმად.
- ზამთრის კონტროლი: შენობებში, სხვენებსა და ნაპრალებში მავნებლის მექანიკური შეგროვება (მტვერსასრუტით ან ხელით).
- „მოიზიდე და გაანადგურე“ (Attract and Kill): სტრატეგია, რომელიც გულისხმობს ფერომონით მავნებლის ლოკალურ კონცენტრაციას (მაგალითად, ნაკვეთის პერიმეტრზე მდებარე ხეზე) და მხოლოდ ამ წერტილის დამუშავებას ძლიერი ინსექტიციდით.
2. ქიმიური წამლობა (ინსექტიციდები)
1. ინფისი. მოქმედი ნივთიერება: დელტამეტრინი 25 გ/ლ; ეკ
ეს არის სინთეზური პირეტროიდი, რომელიც ხასიათდება სწრაფი, ე.წ. „ნოკაუტის“ ეფექტით. ის მოქმედებს მწერის ნერვულ სისტემაზე კონტაქტური და ნაწლავური გზით, რაც უზრუნველყოფს მავნებლის მყისიერ განადგურებას დამუშავებისთანავე.
2. გრანდი. მოქმედი ნივთიერება: ლამბდა-ციჰალოტრინი 50 გ/ლ; ეკ
ერთ-ერთი ყველაზე მძლავრი ნივთიერება პირეტროიდების ჯგუფიდან. მას გააჩნია ძლიერი რეპელენტური (დამფრთხობი) თვისებები და მაღალი ბიოლოგიური აქტივობა მცირე დოზების შემთხვევაშიც კი. გრანდი ეფექტურია როგორც ზრდასრული ფაროსანას, ისე ნიმფების წინააღმდეგ.
აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული პროდუქტები დელტამეტრინი (ინფისი) და ლამბდა–ციჰალოტრინი (გრანდი)) სრულად შეესაბამება საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და სურსათის ეროვნული სააგენტოს მიერ შემუშავებულ ბრძოლის სტრატეგიას და რეკომენდაციას. მათი გამოყენება რეკომენდებულია საერთაშორისო ექსპერტების მიერაც, როგორც მავნებლის პოპულაციის ეფექტური მართვის საშუალება.
⚠️ ყურადღება: პრეპარატების გამოყენებისას აუცილებელია რეკომენდებული დოზების დაცვა და ლოდინის პერიოდის გათვალისწინება მოსავლის აღებამდე.
აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლა წარმატებულია მხოლოდ კომპლექსური მიდგომით. დაიცავით წამლობის ვადები და ლოდინის პერიოდი უსაფრთხო მოსავლის მისაღებად.
ინფორმაცია მოგვაწოდა კომპანიამ ბარაქა https://baraka.ge/
