UEA-ს კვლევა ადასტურებს, რომ ოკეანის თბილი წყალი აქტიურად აზიანებს ანტარქტიდის ყინულის შელფებს შიგნიდან, უშუალოდ მათი ფუძის ქვეშ, რაც მნიშვნელოვნად აჩქარებს დნობის პროცესს.
გაერთიანებული სამეფოს UEA-ს (university of east anglia international study centre) მეცნიერებმა, პირველად მიიღეს დეტალური მონაცემები დოტსონის ყინულის შელფის ქვეშ, ავტონომიური წყალქვეშა რობოტის „Boaty McBoatface“ (Autosub Long Range) გამოყენებით. რობოტმა ყინულის ფენის ქვეშ 100 კილომეტრზე მეტი გაიარა, გაზომა ტემპერატურა, დენის სიჩქარე, ტურბულენტობა და წყლის სხვა პარამეტრები ყინულის ქვედა მხარესთან ახლოს.
კვლევის მეთოდები
მეცნიერებმა Boaty McBoatface-ით ოთხი მისია ჩაატარეს, ყინულის შელფის ქვეშ 100 კმ-ზე მეტი მანძილი გაიარეს. რობოტმა გაზომა:
- წყლის ტემპერატურა;
- დენის სიჩქარე და მიმართულება;
- ტურბულენტობა და მარილიანობა;
- ყინულის ზედაპირის ქვეშ წყლის სიმკვრივის ცვლილებები.
კვლევის მონაცემები
შეგროვებულმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ თბილი მარილიანი წყალი ყოველთვის არ ამოდის ყინულის ზედაპირზე, არამედ ხშირად ჰორიზონტალურად მოძრაობს და ინარჩუნებს სითბოს მანამ, სანამ არ მიაღწევს კრიტიკულ წერტილს – დამიწების ხაზს – სადაც მყინვარი კარგავს კონტაქტს ზღვის ფსკერთან და იწყებს ტივტივს.
სწორედ ამ დამიწების ხაზის გარშემოა კონცენტრირებული ყველაზე დამანგრეველი ეფექტები. სითბოს მუდმივი შემოდინება იწვევს ყინულის დნობას ძირში, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს მყინვარის უკან დახევა, დააჩქაროს მისი ოკეანეში ჩავარდნა და, შესაბამისად, გლობალური ზღვის დონის აწევა.
კვლევამ გამოავლინა მოულოდნელი დეტალი: თბილი წყლის განაწილებაში მთავარ როლს არა დინების სიჩქარე, არამედ წყალქვეშა რელიეფი ფორმა ასრულებს. ციცაბო ზღვის ფსკერის ფერდობები, განსაკუთრებით შელფის აღმოსავლეთ ნაწილში, სითბოს ნაკადებს ყველაზე ეფექტურად მყინვარის დაუცველ ადგილებში მიმართავს.
ეს უნიკალური საველე გაზომვები, რომლებიც სულ 74 საათის განმავლობაში გრძელდებოდა, ღირებულ საბაზისო მონაცემთა ნაკრებად იქცა. კლიმატის მოდელები, რომლებიც პროგნოზირებენ ყინულის მომავალ დანაკარგს და ზღვის დონის აწევას, ახლა შეძლებენ დაეყრდნონ არა ვარაუდებს, არამედ უშუალოდ ყინულის ქვეშ მიღებულ ფაქტობრივ დაკვირვებებს.
იმის გაგება, თუ როგორ ცირკულირებს სითბო მყინვარების ქვეშ დაფარულ ღრუებში, მნიშვნელოვანია ანტარქტიდაში ცვლილებების უფრო ზუსტი გრძელვადიანი პროგნოზების გასაკეთებლად.
მოკლე სამეცნიერო დასკვნები
დოტსონის შელფის ყინულის ქვეშ აღმოაჩინეს თბილი, მარილიანი წყალი, რომელიც უფრო ცივი, უფრო სუფთა ფენების ქვეშ მდებარეობს, რაც ყინულის ფუძეზე პირდაპირ სითბოს გაცვლის ეფექტზე მიუთითებს.
თბილი წყლის უმეტესი ნაწილი არ ამოდის ზემოთ და მთლიანად არ ერწყმის ცივ წყლებს, აგრძელებს ჰორიზონტალურად მოძრაობას მიწის ხაზისკენ, სადაც მისი ზემოქმედება განსაკუთრებით დამანგრეველი ხდება.
დინების სიჩქარე და წყალქვეშა რელიეფის ფორმა გავლენას ახდენს სითბოს გადაცემის ეფექტურობასა და ყინულის დნობის სიჩქარეზე.
შესაძლო შედეგები გლობალური კლიმატისთვის
ამ პროცესების გათვალისწინებით, შესაძლებელია შემდეგი:
- ანტარქტიდის ყინულის შელფის დაჩქარებული დნობა;
- მყინვარული ნაკადის სიჩქარის ზრდა;
- მომდევნო ათწლეულების განმავლობაში გლობალური ოკენის დონის აწევა.
აუცილებლია კლიმატის მოდელების კორექტირება უფრო ზუსტი პროგნოზებისთვის.
შეჯამება
ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ანტარქტიდის ყინულის შელფები ქვემოდან მნიშვნელოვნად დნება, თბილი წყალი კი ამაში გადამწყვეტ როლს თამაშობს. Boaty McBoatface-ის მონაცემები მეცნიერებს საშუალებას აძლევს უფრო ზუსტად შეაფასონ დნობის სიჩქარე და მისი გავლენა გლობალურ კლიმატურ სისტემაზე, რაც გადამწყვეტია ადაპტაციის სტრატეგიების შემუშავებისთვის.
გამოყენებული რესურსი: University of East Anglia research data, 2025
