მანგოლდი (Beta vulgaris var. cicla), რომელსაც ფოთლოვან ჭარხალსაც უწოდებენ, ორწლოვანი მცენარეა, რომელიც უმეტესად ერთწლიან ბოსტნეულ კულტურად მოჰყავთ.
მანგოლდი გამოირჩევა მსხვილი, ნაზი ფოთლებითა და ხორცოვანი ფოთლის ყუნწებით, რომლებიც თეთრი, მწვანე, ყვითელი, ვარდისფერი ან წითელი შეფერილობის შეიძლება იყოს. მაღალი კვებითი ღირებულებისა და დეკორატიული იერის გამო მანგოლდი მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ერთ-ერთ პოპულარულ ფოთლოვან ბოსტნეულად ითვლება.
მანგოლდის წარმოშობა ხმელთაშუა ზღვის რეგიონს უკავშირდება, სადაც მისი ველური წინაპრები ბუნებრივად იზრდებოდა. ისტორიული წყაროების მიხედვით, მას ჯერ კიდევ ძველ საბერძნეთსა და რომში აშენებდნენ. მოგვიანებით კულტურა ფართოდ გავრცელდა ევროპაში, ახლო აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. დღეს მანგოლდი განსაკუთრებით პოპულარულია იტალიაში, საფრანგეთში, ესპანეთში, შვეიცარიასა და აშშ-ში.
მცენარე არ წარმოქმნის მსხვილ ფესვნაყოფს, როგორც სასუფრე ჭარხალი. მისი მთავარი პროდუქცია ფოთლები და ხორცოვანი ყუნწებია. ფოთლები დიდი, პრიალა და ოდნავ დანაოჭებულია, ხოლო ყუნწები მკვრივი და წვნიანი. თანამედროვე ჯიშები გამოირჩევა ფერების მრავალფეროვნებით, რის გამოც მანგოლდი არა მხოლოდ სასურსათო, არამედ დეკორატიულ მცენარედაც გამოიყენება.
მანგოლდი დაბალკალორიული ბოსტნეულია და მდიდარია A, C და K ვიტამინებით, ფოლიუმის მჟავით, კალიუმით, მაგნიუმით, რკინითა და კალციუმით. იგი ასევე შეიცავს ბუნებრივ ანტიოქსიდანტებსა და მცენარეულ პიგმენტებს, რომლებიც ფოთლებსა და ფერად ყუნწებს განსაკუთრებულ შეფერილობას ანიჭებს. რეგულარული მოხმარება ხელს უწყობს ჯანსაღი კვების რაციონის გამდიდრებას და ორგანიზმის ვიტამინებითა და მინერალებით მომარაგებას.
მანგოლდი გრილი ამინდის მოყვარული კულტურაა, თუმცა ზომიერ სიცხესაც კარგად იტანს. საუკეთესო შედეგს იძლევა ნაყოფიერ, ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ და კარგად დრენირებულ ნიადაგებზე. თესვა შესაძლებელია როგორც ადრე გაზაფხულზე, ისე ზაფხულის მეორე ნახევარში. მცენარე საჭიროებს რეგულარულ მორწყვას, ნიადაგის გაფხვიერებასა და დროულ გამოკვებას. ფოთლების ეტაპობრივი კრეფა ხელს უწყობს ახალი ფოთლების მუდმივ წარმოქმნას და მოსავლის ხანგრძლივ მიღებას.
კულინარიაში მანგოლდი მრავალმხრივ გამოიყენება. ახალგაზრდა ფოთლებს ამატებენ სალათებში, ხოლო უფრო განვითარებულ ფოთლებსა და ყუნწებს იყენებენ სუპებში, ჩაშუშულ კერძებში, ღვეზელებში, გარნირებსა და სხვადასხვა ბოსტნეულის რეცეპტებში. გემოთი იგი ისპანახსა და ჭარხლის ფოთლებს შორის შუალედურ ადგილს იკავებს და კარგად ეხამება ყველს, ნიორს, ზეითუნის ზეთსა და სხვა ბოსტნეულს.
საქართველოში მანგოლდის მოყვანა ქვეყნის თითქმის ყველა რეგიონში წარმატებით არის შესაძლებელი. ჯანსაღი კვების პოპულარობა, ფოთლოვანი ბოსტნეულის მზარდი მოთხოვნა და მცირე ფართობზე მაღალი მოსავლიანობა მანგოლდს საინტერესო კულტურად აქცევს როგორც საოჯახო მეურნეობებისთვის, ისე მცირე და საშუალო ფერმერული წარმოებისთვის.
საინტერესო ფაქტი: მანგოლდი და სასუფრე ჭარხალი ერთი და იმავე სახეობის (Beta vulgaris) სხვადასხვა კულტურული ფორმებია. განსხვავება ისაა, რომ ჭარხალი ფესვნაყოფისთვის მოჰყავთ, ხოლო მანგოლდი – მსხვილი ფოთლებისა და ხორცოვანი ყუნწებისთვის.
ავტორი: მალხაზ ხაზარბეგიშვილი
ფოთლოვანი ჭარხალი (მანგოლდი), ბიოწარმოება – გამძლე კულტურა და მრავალჯერადი მოსავალი
