დედამიწაზე მცენარეთა უმრავლესობის ფესვები სოკოებთან თანამშრომლობს და ეს ბუნებრივი კავშირი ასობით მილიონი წლის განმავლობაში ყალიბდებოდა.
ბუნებაში მცენარეების და სოკოების ურთიერთობა ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და მნიშვნელოვანი ბიოლოგიური პროცესია. ამ კავშირს მიკორიზა ეწოდება და ის მცენარის ფესვებსა და სპეციალურ ნიადაგის სოკოებს შორის სიმბიოზურ ურთიერთობას გულისხმობს. მეცნიერების შეფასებით, ხმელეთის მცენარეების 80-90%-ზე მეტი ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე მიკორიზულ სოკოებთან თანამშრომლობს.
მიკორიზას არსი საკმაოდ მარტივია. მცენარე ფოტოსინთეზის შედეგად წარმოქმნილ შაქრებსა და სხვა ორგანულ ნივთიერებებს სოკოს უზიარებს. სანაცვლოდ კი სოკო მცენარეს ნიადაგიდან წყლისა და საკვები ელემენტების, განსაკუთრებით ფოსფორის, აზოტისა და მიკროელემენტების ათვისებაში ეხმარება. ამგვარად, ორივე ორგანიზმი სარგებელს იღებს.
მიკორიზული სოკოების მთავარი უპირატესობა მათი ფართო და რთული ქსელია. სოკოს მიკროსკოპული ძაფები — ჰიფები — ნიადაგში გაცილებით შორს ვრცელდება, ვიდრე თავად მცენარის ფესვები. შედეგად, მცენარე უფრო დიდი მოცულობის ნიადაგიდან იღებს წყალსა და საკვებ ნივთიერებებს. სწორედ ამიტომ, მიკორიზული კავშირი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საკვები ელემენტებით ღარიბ ან გვალვისადმი მიდრეკილ ნიადაგებში.
ბოლო ათწლეულებში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მიკორიზა მხოლოდ კვებით ფუნქციას არ ასრულებს. ის მცენარეს სტრესულ პირობებთან გამკლავებაშიც ეხმარება. მცენარეები, რომლებიც მიკორიზულ სოკოებთან არიან დაკავშირებული, ხშირად უკეთ იტანენ გვალვას, ნიადაგის მარილიანობასა და სხვა არასასურველ გარემო პირობებს. ნიადაგის მარილიანობასა და სხვა არასასურველ გარემო პირობებს. ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, ისინი დაავადებების მიმართაც უფრო მდგრადები არიან.
თანამედროვე ორგანულ და რეგენერაციულ სოფლის მეურნეობაში მიკორიზას მიმართ ინტერესი მუდმივად იზრდება. ამის ერთ-ერთი მიზეზი ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის მნიშვნელობის უკეთ გააზრებაა. დღეს უკვე მრავალი ბიოსასუქი და ბიოპრეპარატი შეიცავს მიკორიზულ სოკოებს, რომლებიც მცენარის ფესვთა სისტემის განვითარების სტიმულირებას ემსახურება.
მიკორიზას განვითარებას ხელს უწყობს ისეთი პრაქტიკები, როგორიცაა ნიადაგის მინიმალური დამუშავება, ორგანული ნივთიერებების გამოყენება, საფარი კულტურები და მრავალფეროვანი აგროეკოსისტემების შექმნა. პირიქით, ნიადაგის ინტენსიურმა დამუშავებამ და ზოგიერთი აგროქიმიური ფაქტორის გადაჭარბებულმა გამოყენებამ შეიძლება ეს ბუნებრივი ქსელები დააზიანოს.
საინტერესოა, რომ მეცნიერები მიკორიზულ ქსელებს ზოგჯერ „მიწისქვეშა ინტერნეტსაც“ კი უწოდებენ. კვლევები აჩვენებს, რომ სოკოვანი ქსელები სხვადასხვა მცენარეს ერთმანეთთან აკავშირებს და ეკოსისტემაში რესურსების გადაადგილებას უწყობს ხელს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პროცესის ბევრი დეტალი ჯერ კიდევ შესწავლის საგანია, ნათელია, რომ ნიადაგის ეს უხილავი სამყარო გაცილებით უფრო რთულია, ვიდრე ადრე გვეგონა.
მომავლის სოფლის მეურნეობაში ყურადღება მხოლოდ სასუქებსა და ტექნოლოგიებზე აღარ იქნება კონცენტრირებული. სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ბუნებრივი პროცესების გააზრება და გამოყენება. მიკორიზა სწორედ იმ მაგალითთაგანია, რომელიც გვიჩვენებს, როგორ თანამშრომლობენ მცენარეები და მიკროორგანიზმები პროდუქტიული და მდგრადი ეკოსისტემის შესაქმნელად.
ავტორი: მალხაზ ხაზარბეგიშვილი
გამოყენებული რესურსები: Nature, FAO, Mycorrhizal Applications
