ნიდერლანდებში PFAS-ის შემცველი პესტიციდების შესაძლო აკრძალვა სულ უფრო აქტუალური ხდება.
საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კარტოფილის მწარმოებლებისთვის, რადგან ამ ჯგუფის რამდენიმე პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება გვიანი სიდამპლისა და სხვა დაავადებების წინააღმდეგ. ამავდროულად, მეცნიერები და წყლის კომპანიები მიიჩნევენ, რომ აღნიშნული ნივთიერებები სერიოზულ საფრთხეს უქმნის მიწისქვეშა წყლების ხარისხს.
ქვეყნის წყლის კომპანიების გაერთიანების – Vewin-ის დაკვეთით, დამოუკიდებელმა კვლევითმა ორგანიზაციამ CLM Onderzoek & Advies შეისწავლა, რა შედეგები შეიძლება მოჰყვეს PFAS შემცველი პესტიციდების ეტაპობრივ ან სრულ აკრძალვას ნიდერლანდების კარტოფილის სექტორში.
PFAS-ს ხშირად „სამუდამო ქიმიკატებს“ უწოდებენ, რადგან ისინი გარემოში ძალიან ნელა იშლება. წვიმის შედეგად მათი ნაწილი მინდვრებიდან ჩამოირეცხება და დროთა განმავლობაში მიწისქვეშა წყლებში ხვდება. სწორედ ამიტომ წყლის გამწმენდ კომპანიებს მათი მოცილებისთვის დამატებითი და ძვირადღირებული ტექნოლოგიების გამოყენება უწევთ.
ამჟამად ნიდერლანდების მცენარეთა დაცვის საშუალებებისა და ბიოციდების ავტორიზაციის საბჭო (Ctgb) PFAS-ის შემცველი პრეპარატების უსაფრთხოების დაჩქარებულ შეფასებას ატარებს. ერთ-ერთი სცენარის მიხედვით, პირველ ეტაპზე შეიძლება აიკრძალოს ექვსი ყველაზე პრობლემური აქტიური ნივთიერების შემცველი პესტიციდი, ხოლო მოგვიანებით – PFAS-ის შემცველი ყველა, დაახლოებით 25 პრეპარატი.
მსგავსი გადაწყვეტილება უკვე მიიღო დანიამ, სადაც ექვსი PFAS-ის შემცველი პესტიციდი აიკრძალა იმის გამო, რომ მათი დაშლის პროდუქტი – ტრიფტორძმარმჟავა (TFA) – მიწისქვეშა წყლების დაბინძურების რისკს ქმნის.
CLM-ის კვლევის მიხედვით, თუ აკრძალვა მხოლოდ ამ ექვს პრეპარატს შეეხება, კარტოფილის წარმოებისთვის კრიტიკული პრობლემები არ შეიქმნება. დაავადებების, მავნებლებისა და სარეველების უმეტესობის კონტროლი ალტერნატიული საშუალებებით კვლავ შესაძლებელი იქნება. ყველაზე რთული ვითარება მოსალოდნელია ალტერნარიოზის (ადრეული სიდამპლის) წინააღმდეგ ბრძოლაში, სადაც არსებული შემცვლელები სრულფასოვან დაცვას ვერ უზრუნველყოფს.
გაცილებით სერიოზული შედეგები შეიძლება მოჰყვეს PFAS-ის შემცველი ყველა პესტიციდის აკრძალვას. ასეთ შემთხვევაში ფერმერებს მცენარეთა დაცვისთვის მნიშვნელოვნად ნაკლები მოქმედი ნივთიერება დარჩებათ, რაც ერთი და იმავე პრეპარატების უფრო ინტენსიურ გამოყენებას გამოიწვევს. შედეგად გაიზრდება პათოგენებისა და მავნებლების მიერ პესტიციდების მიმართ რეზისტენტობის განვითარების საფრთხე.
კვლევის ავტორები მიიჩნევენ, რომ გამოსავალი მხოლოდ ქიმიურ საშუალებებზე დამოკიდებულების შემცირებაა. რეკომენდაციებს შორის სახელდება მოსავლის როტაცია, დაავადებებისადმი უფრო გამძლე ჯიშების გამოყენება, ფიტოსანიტარიულად სუფთა ნაკვეთების შერჩევა, ეფექტიანი სარწყავი სისტემების დანერგვა და ზოგიერთი ბიოლოგიური ან ბუნებრივი წარმოშობის პრეპარატის, მათ შორის ნივრის ექსტრაქტის, გამოყენება.
PFAS-ის საკითხი დღეს მხოლოდ ნიდერლანდების პრობლემა აღარ არის. ევროპაში სულ უფრო აქტიურად განიხილება ამ ნივთიერებების გამოყენების შეზღუდვა, რადგან მათი გარემოში დაგროვება სასმელი წყლის ხარისხისა და ეკოსისტემებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევად მიიჩნევა. ამიტომ ნიდერლანდების გამოცდილება შესაძლოა მომავალში ევროკავშირის სხვა ქვეყნებისთვისაც მნიშვნელოვან მაგალითად იქცეს.
წყარო: CLM Onderzoek & Advies.
PFAS-ის შემცველი პესტიციდების აკრძალვას გარემოსდაცვითი მიზეზები განაპირობებს. ეს ნივთიერებები ბუნებრივ გარემოში ძალიან ნელა იშლება, ამიტომ ნიადაგსა და წყალში წლების, ზოგჯერ კი ათწლეულების განმავლობაში რჩება. მათი დაშლის პროდუქტები შეიძლება მიწისქვეშა და სასმელ წყლებში მოხვდეს, რაც წყლის გაწმენდას მნიშვნელოვნად ართულებს და აძვირებს. სწორედ ამიტომ ევროკავშირის არაერთ ქვეყანაში PFAS-ის გამოყენების ეტაპობრივი შეზღუდვა და უსაფრთხოების ხელახალი შეფასება მიმდინარეობს.
