ეგვიპტეში ციტრუსის ახალი საექსპორტო სეზონი ახლოვდება, თუმცა ქვეყნის ექსპორტიორები სერიოზულად არიან შეშფოთებულნი ერთ-ერთ მთავარ სავაჭრო მარშრუტზე შექმნილი შეფერხებების გამო.
EastFruit-ის ანალიტიკოსების ცნობით, შავ ზღვაში უსაფრთხოების რისკების მკვეთრმა ზრდამ ეგვიპტური ციტრუსის — ქვეყნის აგროსექტორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საექსპორტო პროდუქტის — ლოჯისტიკა მნიშვნელოვნად გაართულა.
შავი ზღვის ლოჯისტიკური კრიზისი
აგვისტოს ბოლოს მსოფლიოში უმსხვილესმა საკონტეინერო გადამზიდავმა კომპანიამ MSC-მ ნოვოროსიისკის პორტის მიმართულებით და საპირისპირო მიმართულებით ახალი ჯავშნების მიღება შეაჩერა. ამის მიზეზი შავ ზღვაში სამოქალაქო გემებზე განხორციელებული თავდასხმები გახდა.
- აგვისტოს დასაწყისში თურქეთმა ოფიციალურად განაცხადა ნოვოროსიისკიდან გამოსულ ორ თურქულ სამოქალაქო გემზე დრონებით განხორციელებული შეტევის შესახებ;
- 21 აგვისტოს თავდასხმის სამიზნე გახდა თურქული ოპერატორის, Akkon Lines-ის, საკონტეინერო გემი (RMS Team);
- შედეგად, Akkon Lines-მა, ისევე როგორც კიდევ ერთმა მსხვილმა თურქულმა გადამზიდავმა Arkas-მა, რუსეთის პორტებში შესვლა შეაჩერეს, რადგან ეკიპაჟის, გემებისა და ტვირთის უსაფრთხოება სერიოზული რისკის ქვეშ აღმოჩნდა.
ფოთის პორტი — ალტერნატიული ჰაბი და რეგიონული შესაძლებლობა
შექმნილი ვითარების ფონზე, საქართველოს შავიზღვისპირა პორტები ერთ-ერთ მთავარ ალტერნატივად განიხილება. საერთაშორისო ექსპერტის, ფედირ რიბალკოს, შეფასებით, ფოთის პორტს შეუძლია გადამისამართებული ტვირთნაკადის მნიშვნელოვანი ნაწილი საკუთარ თავზე აიღოს.
ფოთის პორტის მეშვეობით ეგვიპტური ციტრუსი შეიძლება მიეწოდოს არა მხოლოდ საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ბაზრებს, არამედ ცენტრალური აზიის ქვეყნებსაც, განსაკუთრებით უზბეკეთსა და ყაზახეთს, რომლებიც ციტრუსის ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფად მზარდ იმპორტიორებად მიიჩნევიან.
რატომ არის ეს საკითხი გადამწყვეტი ეგვიპტისთვის?
დიდი საექსპორტო მოცულობები — ეგვიპტე მსოფლიოში ციტრუსის ერთ-ერთი უმსხვილესი ექსპორტიორია. 2025 წელს ქვეყანამ ექსპორტზე დაახლოებით 2 მილიონი ტონა ციტრუსი გაიტანა. შესაბამისად, ლოჯისტიკურ ჯაჭვში მცირე შეფერხებამაც კი შეიძლება ასობით ათასი ტონა პროდუქციის გადაადგილებაზე იმოქმედოს.
წითელი ზღვის მარშრუტის პრობლემები — ბოლო პერიოდში ეგვიპტეს სირთულეები უკვე შეექმნა წითელი ზღვისა და სპარსეთის ყურის მიმართულებებზე, რის გამოც ალტერნატიული სატრანსპორტო დერეფნების მოძიება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
რუსეთის ბაზარზე დამოკიდებულება — რუსეთი ევროკავშირის შემდეგ ეგვიპტური ციტრუსის ერთ-ერთი უმსხვილესი ბაზარია. ამასთან, რუსულ ბაზარზე ხშირად მიემართება ის პროდუქციაც, რომელიც ევროკავშირის მკაცრ ხარისხობრივ მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს, რის გამოც ამ მოცულობების სხვა ბაზრებზე სწრაფად გადამისამართება ყოველთვის მარტივი არ არის.
მულტიმოდალური დერეფანი საქართველოს გავლით
ფოთის პორტი ეგვიპტელ ექსპორტიორებს სთავაზობს მულტიმოდალურ მარშრუტს:
ეგვიპტე → შავი ზღვა → საქართველო → აზერბაიჯანი → კასპიის ზღვა → ყაზახეთი / ცენტრალური აზია
ფოთის როლი შესაძლოა მხოლოდ ტრანზიტული ფუნქციით არ შემოიფარგლოს. სრული ლოგისტიკური მომსახურება შეიძლება მოიცავდეს:
- ტვირთის ჩამოტვირთვასა და გადაფუთვას;
- საბაჟო პროცედურების შესრულებასა და ექსპედირებას;
- ერთი რეგიონული ჰაბიდან პროდუქციის სხვადასხვა ბაზარზე გადანაწილებას.
თუ აღნიშნული დერეფანი ხარჯებისა და ტრანზიტის დროის თვალსაზრისით კონკურენტუნარიანი აღმოჩნდება, იგი ეგვიპტელ ექსპორტიორებს ლოგისტიკური რისკების დივერსიფიკაციაში დაეხმარება, ხოლო საქართველოს მისცემს შესაძლებლობას კიდევ უფრო გააძლიეროს თავისი პოზიცია, როგორც რეგიონულმა სატრანსპორტო და ლოჯისტიკურმა ჰაბმა.
წყარო: EastFruit
