მსოფლიოში ათასობით ადგილობრივი შინაური ცხოველის ჯიში არსებობს, თუმცა მათი ნაწილი გადაშენების საფრთხის წინაშეა. სწორედ ამიტომ FAO-მ შექმნა DAD-IS — გლობალური საინფორმაციო სისტემა, რომელიც ცხოველთა გენეტიკური რესურსების შესახებ მონაცემებს აგროვებს და ინახავს.
სოფლის მეურნეობის განვითარებასთან ერთად ადგილობრივი ჯიშების მნიშვნელობა სულ უფრო იზრდება. ისინი ხშირად უკეთ არიან შეგუებული კონკრეტული რეგიონის კლიმატურ პირობებს, დაავადებებსა და საკვებ ბაზას, ვიდრე მაღალპროდუქტიული კომერციული ჯიშები. ამ უნიკალური გენეტიკური რესურსების შესანარჩუნებლად გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციამ (FAO) შექმნა DAD-IS (Domestic Animal Diversity Information System) — მსოფლიოში ცხოველთა გენეტიკური რესურსების ყველაზე დიდი მონაცემთა ბაზა.
DAD-IS წარმოადგენს გლობალურ პლატფორმას, სადაც თავმოყრილია ინფორმაცია მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის, ცხვრის, თხის, ღორის, ცხენის, კამეჩის, ფრინველისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო ცხოველების ადგილობრივი და საერთაშორისო ჯიშების შესახებ. სისტემა მოიცავს ასობით ქვეყნის მონაცემებს და გამოიყენება ცხოველთა გენეტიკური მრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის.
მსოფლიოს მასშტაბით ათასობით ადგილობრივი ჯიშია რეგისტრირებული, თუმცა მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაშენების საფრთხის ქვეშ იმყოფება. ზოგიერთ შემთხვევაში პოპულაცია იმდენად მცირეა, რომ გენეტიკური მრავალფეროვნების შენარჩუნება სერიოზულ გამოწვევად იქცა. სწორედ ამიტომ DAD-IS მხოლოდ მონაცემთა საცავი არ არის — ის ერთგვარი ადრეული გაფრთხილების სისტემაცაა, რომელიც რისკის ქვეშ მყოფი ჯიშების გამოვლენაში ეხმარება სპეციალისტებს.
პლატფორმის საშუალებით შესაძლებელია კონკრეტული ჯიშის შესახებ ინფორმაციის მოძიება, მისი გავრცელების არეალის, პოპულაციის სტატუსის, პროდუქტიული მიმართულებისა და გენეტიკური მდგომარეობის გაცნობა. ეს მონაცემები მნიშვნელოვანია როგორც მეცხოველეობის სპეციალისტებისთვის, ისე მკვლევრებისა და სახელმწიფო უწყებებისთვის.
საქართველოსთვის ეს თემა განსაკუთრებით საინტერესოა, რადგან ქვეყანას მრავალი უნიკალური ადგილობრივი ჯიში ჰყავს. ქართული მთის ძროხა, იმერული ცხვარი, მეგრული თხა და სხვა ადგილობრივი გენეტიკური რესურსები არა მხოლოდ კულტურული მემკვიდრეობის ნაწილია, არამედ კლიმატის ცვლილების პირობებში მდგრადი მეცხოველეობის მნიშვნელოვანი საფუძველიც შეიძლება გახდეს.
ბოლო წლებში FAO სულ უფრო მეტ ყურადღებას უთმობს ციფრული ტექნოლოგიების გამოყენებას გენეტიკური რესურსების დაცვაში. ხელოვნური ინტელექტი, გამოსახულებების ანალიზი და ციფრული მონიტორინგის სისტემები უკვე გამოიყენება ჯიშების იდენტიფიკაციისა და მონაცემთა განახლებისთვის. სწორედ ამ პროცესების მხარდაჭერას ემსახურება DAD-IS-იც, რომელიც მსოფლიოს ქვეყნების მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას ერთიან სისტემაში აერთიანებს.
ცხოველთა გენეტიკური მრავალფეროვნება სასურსათო უსაფრთხოების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საფუძველია. რაც უფრო მრავალფეროვანია გენეტიკური რესურსები, მით უფრო დიდია შანსი, რომ სოფლის მეურნეობამ წარმატებით უპასუხოს ახალ დაავადებებს, კლიმატის ცვლილებასა და სხვა გამოწვევებს.
DAD-IS პლატფორმა
