მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კლიმატური მოვლენა – ელ-ნინიო (El Niño) – კვლავ ყალიბდება და სოფლის მეურნეობას ახალი გამოწვევების წინაშე აყენებს.
გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის (FAO) უახლესი ანალიზის მიხედვით, მომდევნო თვეებში მსოფლიოს არაერთ რეგიონში იზრდება გვალვის, მოსავლიანობის შემცირებისა და საკვების წარმოების შეფერხების რისკი.
ელ-ნინიო ტროპიკულ წყნარ ოკეანეში ზღვის ზედაპირის ტემპერატურის პერიოდული მატებაა, რომელიც დედამიწის სხვადასხვა რეგიონში ამინდის რეჟიმს ცვლის. ზოგან ის გვალვას იწვევს, ზოგან კი – უხვ ნალექსა და წყალდიდობებს. სწორედ ამიტომ, მისი გავლენა მხოლოდ კლიმატით არ შემოიფარგლება – ის პირდაპირ აისახება სოფლის მეურნეობაზე, სასურსათო უსაფრთხოებასა და მსოფლიო აგრობაზარზე.
FAO-ს ექსპერტებმა 41 წლის სატელიტური მონაცემები, ისტორიული დაკვირვებები და სასოფლო-სამეურნეო სტრესის ინდექსი (ASIS) გამოიყენეს, რათა დაედგინათ, სად არის ელ-ნინიოს დროს გვალვის ყველაზე მაღალი ალბათობა. ანალიზის მიხედვით, ყველაზე დიდი საფრთხე ემუქრება საჰელის რეგიონს, სამხრეთ აფრიკას, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას, ასევე ცენტრალური ამერიკის „მშრალ დერეფანსა“ და კარიბის ზღვის ქვეყნებს. ამ ტერიტორიების ნაწილში სასოფლო-სამეურნეო გვალვის ალბათობა 50 პროცენტსაც კი აღემატება.
ყველაზე დიდი რისკი იმ ქვეყნებს ემუქრება, სადაც სოფლის მეურნეობა ძირითადად ბუნებრივ ნალექზეა დამოკიდებული. ნიადაგში ტენის შემცირება პირველ რიგში აზიანებს მარცვლოვან კულტურებს, საძოვრებსა და მეცხოველეობას. რეგიონებში, სადაც უკვე არსებობს სურსათის დეფიციტი, კონფლიქტები ან ეკონომიკური სირთულეები, თუნდაც საშუალო სიმძლავრის გვალვამ შეიძლება მძიმე სოციალური შედეგები გამოიწვიოს.
აზიაში განსაკუთრებული ყურადღება ინდოეთს, პაკისტანს, მიანმარს, ტაილანდს, კამბოჯას, ვიეტნამს, ფილიპინებსა და ინდონეზიას ეთმობა. ელ-ნინიო ხშირად ასუსტებს ზაფხულის მუსონებს, რის გამოც ბრინჯის, სიმინდისა და სხვა კულტურების მოსავლიანობა მცირდება. ეს კი გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ადგილობრივ წარმოებაზე, არამედ მსოფლიო სასურსათო ბაზარზეც, რადგან აღნიშნული ქვეყნები მრავალი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტის უმსხვილესი მწარმოებლები და ექსპორტიორები არიან.
სამხრეთ აფრიკაში საფრთხე განსაკუთრებით მწვავეა მეცხოველეობისთვის. საძოვრების გამოშრობა, წყლის დეფიციტი და საკვების შემცირება პირდაპირ აისახება როგორც ცხოველების პროდუქტიულობაზე, ისე ფერმერთა შემოსავლებზე. ცენტრალურ ამერიკასა და კარიბის რეგიონში კი ელ-ნინიოს წინა ციკლებმა მოსავლის მნიშვნელოვანი დანაკარგები და სასურსათო კრიზისები გამოიწვია, რის გამოც FAO ადრეული რეაგირების აუცილებლობას უსვამს ხაზს.
ორგანიზაციის შეფასებით, ელ-ნინიოს გავლენის სრულად თავიდან აცილება შეუძლებელია, თუმცა ზარალის მნიშვნელოვნად შემცირება შესაძლებელია, თუ ქვეყნები დროულად მიიღებენ შესაბამის ზომებს. მათ შორისაა გვალვაგამძლე ჯიშების გამოყენება, თესვის ვადების გადახედვა, წყლის რესურსების უფრო ეფექტიანი მართვა, პირუტყვის საკვების მარაგის შექმნა და ადრეული გაფრთხილების სისტემების გაძლიერება. FAO მიიჩნევს, რომ კლიმატური რისკების შესახებ ზუსტი ინფორმაცია ფერმერებს საშუალებას აძლევს გადაწყვეტილებები მანამდე მიიღონ, ვიდრე გვალვა რეალურ ზარალს გამოიწვევს.
საქართველოსთვის ელ-ნინიო პირდაპირი საფრთხის ზონაში არ შედის, თუმცა მისი გავლენა მსოფლიო აგრობაზარზე შეიძლება მაინც იგრძნობოდეს. თუ ბრინჯის, სიმინდის, შაქრის, მცენარეული ზეთების ან სხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოება მსხვილ ექსპორტიორ ქვეყნებში შემცირდება, ეს შესაძლოა საერთაშორისო ფასებზეც აისახოს. ამიტომ ელ-ნინიო მხოლოდ მეტეოროლოგიური მოვლენა აღარ არის — ის თანამედროვე სოფლის მეურნეობისა და სასურსათო უსაფრთხოების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად იქცა.
ილუსტრაცია: ChatGPT (AI)
წყარო: FAO
