მდინარე ყოველთვის სწორ ხაზზე არ მიედინება — მისი მოსახვევები ბუნებისთვის ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავად წყალი.
მე-20 საუკუნის განმავლობაში ევროპის ბევრ ქვეყანაში მდინარეების გასწორება პროგრესისა და განვითარების ნიშნად მიიჩნეოდა. მდინარეებს ხელოვნურ კალაპოტებში აქცევდნენ, მოსახვევებს ჭრიდნენ, ნაპირებს ბეტონით ამაგრებდნენ და წყლის მოძრაობის დაჩქარებას ცდილობდნენ. მიზანი გასაგები იყო — სასოფლო-სამეურნეო მიწების დაცვა, წყლის სწრაფი გატარება და წყალდიდობების შემცირება.
თუმცა დროთა განმავლობაში აღმოჩნდა, რომ ბუნებას საკუთარი ლოგიკა აქვს. სწორი და დაჩქარებული მდინარე წყალს უფრო სწრაფად ატარებს, მაგრამ ამავე დროს წყალდიდობის ტალღას ქვედა დინებისკენ უფრო დიდი ძალით აგზავნის. შედეგად, პრობლემა ხშირად მხოლოდ ერთი ადგილიდან მეორეში გადაინაცვლებს.
სწორედ ამიტომ ბოლო ათწლეულებში ევროპის ქვეყნებში სულ უფრო პოპულარული გახდა მდინარეების აღდგენის პროექტები. სპეციალისტები მდინარეებს ძველ მოსახვევებს უბრუნებენ, ხსნიან ხელოვნურ ბარიერებს და წყალს საშუალებას აძლევენ, ბუნებრივად იმოძრაოს.
ბუნებრივი კალაპოტი მდინარეს წყლის ნაწილის დროებით შეკავების შესაძლებლობას აძლევს. როდესაც მდინარე მოსახვევებით მიედინება და მის გარშემო დატბორვადი სივრცეები არსებობს, ძლიერი წვიმების დროს წყლის ნაწილი ამ ტერიტორიებზე ნაწილდება. შედეგად, წყალდიდობის პიკური ტალღა მცირდება და ქვედა დინებაში მდებარე დასახლებებზე ზეწოლაც ნაკლებია.
მდინარის აღდგენა მხოლოდ წყალდიდობების საკითხი არ არის. ბუნებრივი კალაპოტები უამრავი მცენარის, თევზის, ამფიბიისა და ფრინველის საცხოვრებელ გარემოს ქმნის. სწორი არხისგან განსხვავებით, მოსახვევები, არაღრმა უბნები, პატარა კუნძულები და ჭაობიანი მონაკვეთები ბევრად უფრო მრავალფეროვან ეკოსისტემას აყალიბებს.
ასეთ პროექტებს ეკონომიკური სარგებელიც აქვს. ბუნებრივად მოქმედი მდინარე ხშირად ნაკლებ საინჟინრო ჩარევას საჭიროებს, ხოლო მიმდებარე ტერიტორიები უფრო მდგრადი ხდება როგორც გვალვების, ისე ძლიერი ნალექების მიმართ.
ევროპაში უკვე ასობით მდინარის მონაკვეთია აღდგენილი. გერმანიაში, ნიდერლანდებში, დანიასა და სხვა ქვეყნებში ყოფილი სწორი არხები კვლავ ბუნებრივ მოსახვევებად გადაიქცა. შედეგებმა აჩვენა, რომ ზოგჯერ საუკეთესო გამოსავალი ბუნებასთან ბრძოლა კი არა, მისი ბუნებრივი პროცესების აღდგენაა.
დღეს სულ უფრო მეტი სპეციალისტი თანხმდება, რომ მდინარე მხოლოდ წყლის ნაკადი არ არის. ის ცოცხალი სისტემაა, რომელსაც სივრცე სჭირდება. სწორედ ამიტომ ევროპაში მდინარეების ბუნებრივ კალაპოტში დაბრუნება გარემოს დაცვის ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ მიმართულებად მიიჩნევა.
ფოტო: აგროკავკასია / AI
წყარო: European Centre for River Restoration (ECRR)
