საძოვრები და მათი გაუმჯობესების თანამედროვე ტექნოლოგიები

1027 Views

ჩვენს ქვეყანაში საკვებთა ბალანსში თივას და საძოვარ ბალახს მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია

თივა ზამთარში უმთავრესი საკვებია პირუტყვისათვის, ხოლო საძოვარი მწვანე ბალახი-საძოვარ პერიოდში. ბუნებრივ სათიბებსა და საძოვრებზე ძირითადად მრავალწლოვანი ბალახები იზრდება, რომლებიც სხვადასხვა ბოტანიკურ ოჯახებს ეკუთვნის.

სამეურნეო კვებითი და სხვა თავისებურებასთან დაკავშირებით საწარმოო პრაქტიკაში მიღებულია მათი შემდეგ ოთხჯგუფად დაყოფა:

1) მარცვლოვნები (მარცვლოვანთა ოჯახი),
2) პარკოსნები (პარკოსანთა ოჯახი),
3) ისლისებრნი (ისლისებრნი და ჭილისებრნი),
4) ნაირბალახეული.

ამ ჯგუფებში გაერთიანებულ მცენარეებს აქვთ არაერთნაირი კვებითი ღირებულება, ცალკეული ოჯახის შიგნით ცალკეული საკვები მცენარის სახეობა ძალიან ძვირფასია, სხვები ნაკლებად ძვირფასი და მცირედ ღირებული, ხოლო ზოგიერთი მავნე და შხამიანიც კი.

ბუნებრივი სათიბების და საძოვრების ბალახნარი ერთსა და იმავე ადგილზე, გარკვეული წლების მანძილზე თანდათან იცვლება. იცვლება როგორც რაოდენობრივი შემადგენლობა ბალახის მასისა (მოსავალი), ასევე ბალახთდგარის სახეობრივი შემადგენლობაც, ხდება ერთი მცენარეულობათა ჯგუფის ცვლა მეორეთი.

ასეთი ცვალებადობა წარმოებს ბუნებრივი ფაქტორების მოქმედებით ანდა ადამიანის საწარმოო მოქმედებით (თიბვა და პირუტყვით გაძოვება). გათიბვა ძლიერ გავლენას ახდენს მცენარეულ შემადგენლობაზე, მცენარეთა ცალკეულ სახეთა განვითარების სიძლიერეზე, ზოგჯერ მცენარეთა მთელ ჯგუფზე.

ბალახნარიდან სათიბად გამოყენების დროს უპირველესად ქრება მაღალმოზარდი მრავალწლიანი ბალახები, რომელთა უმრავლესობა მრავლდება თესლით და ვერ ასწრებს თესლის მოცემას (დიყი, გრაკლა, ფარსმანდუკი, ვარდკაჭკაჭა). თიბვის დროს აგრეთვე ამოვარდება ერთწლიანი და ორწლიანი ბალახები, ძირითადად ითესება, რომლებიც გვიან მრავლდება.

ბალახნარში სათიბად გამოყენებისას დიდი ხნის განმავლობაში რჩება სწრაფად განვითარებადი მაღალი მარცვლოვნები და პარკოსნები, სახელდობრ: მარცვლოვანებიდან მდელოს ტიმოთელა, მდელოს წივანა, მხოხავი ჭანგა, უფხვო შვრიელა, ხოლო მაღალი ტიპის პარკოსნებიდან სამყურა, ესპარცეტი,სათესი იონჯა და სხვა, ამ შემთხვევაში ძლიერ იჩაგრება დაბალი მოზარდი დაბლარი მარცვლოვნები და პარკოსნები (მდელოს თივაქასრა, თეთრი სამყურა).

სისტემატურად, ყოველწლიური თიბვა, განსაკუთრებით ორჯერ გათიბვის შემთხვევაში, თიბვის ნორმალურ ვადაშიც კი ძვირფასი მეჩხერბუჩქოვანი მარცვლოვნები და პარკოსნები ვერ ასწრებენ თესლის შექმნას და უეჭველად ვარდებიან ბალახნარიდან, განსაკუთრებით სასუქების შეტანის გარეშე, რის გამოც სათიბის ბალახნარის ღირებულება მნიშვნელოვნად მციდება.

ბალახნარიდან გამოდევნილ მარცვლოვნების და პარკოსნების ადგილს იკავებს:

1) ადრეული მცენარეები, რომელნიც დაყვავილებას და თესლის განვითარება პირველ გათიბვამდე ასწრებენ (ყვითელთავთავა, მდელოს მელაკუდა, მინდვრის ისრულა, კვლიავი, ბაბუაწვერა, ბაია, ხატოტი).

2) გვიანი მცენარეები, რომელნიც მეორე გათიბვის შემდეგაც ასწრებენ შემოდგომის ყინვებამდე აღმოცენებას და თესლის მოცემას (ჩეულებრივი ნამიკრეფია, შემოდგომის ლომისკბილა, მდელოს ღიღილო, ენდრო, დიყი).

3) მცენარეები რომელთა თესლს ქარი და წყალი მოიტანს (ღოლო, ცხენის ჭლექის ბალახები, მახრჩობელა, ქასრა)

4) მცენარეები მისაკიდიანი თესლებით, რომლებიც გადააქვთ ცხოველებს და ფრინველებს.
გაძოვების გავლენა მცენარეულობაზე

პირუტყვის ძოვება უპირველეს ყოვლისა მოქმედებს კორდსა და ნიადაგზე, რომელიც იტკეპნება, განსაკუთრებით სველი თიხა და თიხნარი ნიადაგები, რის შედეგადაც იზრდება მათი კაპილარობა, მცირდება აერაცია, ძლიერდება ნიადაგიდან წყლის აორთქლება. მშრალი თიხა და ქვიშნარი ნიადაგები გაძოვების დროს პირიქით იმტვერება.

ნიადაგის და კორდის გატკეპვნა აძლიერებს კორდის წარმოქმნის პროცესს. მიმდინარეობს კორდის ზრდა, იზრდება კორდიანი ფენის სიმჭიდროვე, რაც მკვრივბუჩქოვანი მარცვლოვნების შემდეგი განვითარების პირობებს იძლევა (ძირგვა, მახრჩობელა), ამ მარცვლოვნების შემდეგი ძოვება აძლიერებს ბარტყობას და აჩქარებს მკვრივბუჩქოვანი კორდის ჩამოყალიბებას, მაგრამ ამავე დროს ააქტიურებს კორდის მკვდარი ორგანული ნივთიერებათა გახრწნას, ხდება წყლისა და ჰაერის უფრო კარგი გამტარი.

პირუტყვის ძოვება მოქმედებს ბალახნარის სახეობათა შემადგენლობასა და მცენარეთა განვითარების ხარისხზე,

იჩაგრება მაღალმოზარდი ბალახების განვითარება, გამოირიცხება მათი სინათლისთვის კონკურენცია დაბლარ ბალახებთან, რომლის შედეგად განვითარებას იწყებენ და ჭარბობენ დაბლარი მარცვლოვნები და პარკოსნები ( ნამიკრეფიები, მდელოს თივაქასრა, წითელი წივანა, თეთრი სამყურა, სვიისებრი იონჯა), აგრეთვე დაბალ მოზარდი ნაირბალახეული (ფარსმანდუკი, შემოდგომის ლომისკბილა, ბაბუაწვერა, მხოხავი ბაია, ბატის მარწყვა ბალახი).

სხვადასხვა სახეობის მცენარეები სხვადასხვაგვარად რეაგირებენ გაძოვებაზე, აქვთ განსხვავებული ძოვების გამძლეობა, ე.ი. მდელოს სხვადასხვა ხნოვანების სტადიები არაერთნაირად რეაგირებენ აგრეთვე გაძოვებაზე, სამეურნეო თვალსაზრისით ყველაზე უფრო ძლიერად უარესდება მდელოს ფესურიანი ფაზა, განსაკუთრებით ინტენსიური გაძოვების დროს.

ბუნებრივი სათიბისა და საძოვრების გაუმჯობესება

ბუნებრივი საკვები სავარგულების მოსავალი და ხარისხი დიდად არის დამოკიდებული მათ სამეურნეო მდგომარეობაზე. სათანადო მოვლის უგულებელყოფისა და აგრეთვე არასწორი გამოყენების შედეგად ბუნებრივი სათიბებისა და საძოვრების დიდი ფართობები იძლევა თივისა და საძოვრული საკვების დაბალ მოსავალს. თითქმის ყველა მცირეპროდუქტიული ბუნებრივი საკვები სავარგულების გაუმჯობესების გზით შეიძლება შეიქმნას მაღალ პროდუქტიული ბალახდგარი, სადაც მოსავალი 5-6-ჯერ იზრდება.

ბუნებრივი სათიბებისა და საძოვრების გაუმჯობესების ხერხები იყოფა ორ ძირითად ჯგუფად: ზედაპირული გაუმჯობესება და ძირეული გაუმჯობესება.

ზედაპირული გაუმჯობესება 

გულისხმობს სათიბებისა და საძოვრების კულტურული მდგომარეობის შენარჩუნებასა და მათი მოსავლიანობის გადიდების ღონისძიებებს (შეთესვა, წყლის და საკვებ ნივთიერებათა რეჟიმი, ჰაერაცია) ბუნებრივი კორდის მთლიანი დარღვევის გარეშე. მდელოს ზედაპირული გაუმჯობესება მიზანშეწონილია იქ სადაც ბალახდგარში 45% ძვირფასი საკვები ბალახებიაშენარჩუნებული, სათიბებსა და საძოვრებზე ცუდი ბალახდგარის დროს ზედაპირული გაუმჯობესება არ იძლევა სასურველ ეფექტს და უნდა ჩატარდეს ძირეული გაუმჯობესება.

ძირეული გაუმჯობესება 

გულისხმობს მცირეპროდუქტიული, გადაგვარებული ბუნებრივი საკვები სავარგულის ბუნებრივი კორდის მთლიან დაშლას და ახალი ბალახდგარის შექმნას საუკეთესო მრავალწლოვანი ბალახების თესვით.

მდელის კორდისა და ბალახნარის მოვლა

კორდისა და ბალახნარის მოვლის მიზანია ბალახნარის შედგენილობის გაუმჯობესება და მოსავლის გადიდება. მდელოს კორდისა და ბალახნარის მოვლის ღონისძიებებს მიეკუთვნება: სარეველებისა და ბერაბალახების წინააღმდეგ ბრძოლა, ჰაერის რეჟიმის გაუმჯობესება დაფარცხვით, ბალახდგარის გამდიდრება და გაახალგაზრდავება ბალახების შეთესვით.

სარეველებთან ბრძოლა – სათიბ საძოვრებზე ხშირად გვხვდება ბევრი სარეველა მცენარე, რომლებიც საკვები ბალახების ადგილს იკავებს, რაც მნიშვნელოვნად აუარესებს ბალახნარის ხარისხს. სარეველა მცენარეებს მიეკუთვნება: მაღალმოზარდი უხეშღეროიანი სარეველები (ცხენის ღოლო, მაღალი ავშანი), რომელსაც კვებთი თვალსაზრისით მცირე ღირებულება ცუდი ჭამადობა ახასიათებთ.

მავნე ბალახები რომლის შეჭმით შეიძლება პირუტყვის მდგომარეობა გაუარესდეს, ზოგჯერ სიკვდილიც კი მოყვეს (ნაცარა ძურწა, თმისებრი ვაციწვერა, წურწუმა, სტაფილოსებრი ბირკა) ან გამოიწვიოს ხორცისა და რძის გაფუჭება (გაერეული ხახვი და წიწმატელა). შხამიანი მცენარეები, რომლის მიღებითაც შეიძლება პირუტყვი დაავადდეს ან გამოიწვიოს პირუტყვის სიკვდილი (შხამა, ლემა, შხამიანი ციკუტა, მათოთი, შხამიანი გონგოლა).

სარეველა მცენარეებისადმი ბრძოლის განსაკუთრებული ეფექტური ზომებია პირუტყვის ძოვების სწორი ორგანიზაცია-ნაკვეთმორიგეობითი ძოვება, მოძოვებული ნარჩენების გათიბვა, რომელთა შორის უხეშღეროიანი მაღალმოზარდი სარეველებია, სასუქების დროული და სისტემატური შეტანა. უხეშღეროიანი სარეველების ბრძოლის მექანიკური ზომები. დიდ ფართობზე აბეზარა სარეველებით ძლიერი დასარევლიანების დროს, საუკეთესო საშუალებად ითვლება გადახვნა და ახალად დათესვა. მნიშვნელოვნად შეიძლება სარეველების რაოდენობის შემცირება ჰერბიციდების გამოყენებით.

ჰერბიციდების ბალახნარზე შესხურება რეკომენდებულია გაზაფხულზე მშრალ ამინდში ძირითადი სარეველების ენერგიული ზრდის დროს, სათიბზე შესხურება შეიძლება ჩატარდეს გათიბვის დაწყებამდე 3-4 კვირით ადრე ან მის აქტივზე, 2-3 კვირის მოგვიანებით გათიბვის შემდეგ. საძოვარზე ჰერბიციდის შესხურება შეიძლება გაძოვებიდან 2-3 კვირის შემდეგ, როდესაც სარეველები წამოიზრდება, ხოლო დამუშავების შემდეგ 10-12 დღის განმავლობაში დამუშავებული ნაკვეთებზე ძროხების ძოვება არარეკომენდებულია, რადგან რძემ შეიძლება შეიძინოს არასასიამოვნო სუნი და მისი კვებითი ხარისხი დაქვეითდეს.

ნათესი სათიბებისა და საძოვრების მნიშვნელობა

იმ შემთხვევაში, როდესაც ბუნებრივი სათიბი და საძოვარი მხოლოდ ზედაპირული გაუმჯობესების გატარებას მოითხოვს, ზოგჯერ მიზანშეწონილია ჩატარდეს ძირეული გაუმჯობესება, რადგან ნიადაგის დამუშავებით კორდში არსებული აზოტი, სხვა სახის საკვები ელემენტები და ორგანული ნივთიერებანი ჩაერთვება ნივთიერებათა მიმოქცევაში, ძირეული გაუმჯობესების შედეგად მნიშვნელოვნად დიდდება ნიადაგის აქტიური ნაყოფიერება.

კორდის დარღვევით ნიადაგში ძლიერდება ბიოლოგიური აქტივობა და ოგანული ნივთიერებათა ხრწნა, რის შედეგადაც თავისუფლდება საკვები ნივთიერებანი მცენარეთა შესათვისებელი ფორმით. ბუნებრივია, რომ მდელოს ზოგიერთ ტიპზე განსაზღვრული სახეობის სასუქის (აზოტიანი, ფოსფორიანი, კალიუმიანი) დამატება საკვებ ნივთიერებათა დანაკლისის შესავსებად იძლევა მაღალი მოსავლის მიღების შესაძლებლობას.

ნათეს სათიბებსა და საძოვრებს ყოფენ ერთწლოვნებად, როდესაც თესავენ ერთწლოვან ბალახებს და ერთი სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში იყენებენ, მაგალითად ბიცობისა და ღელეების ათვისებისას (სორგო, სუდანურას ბალახი). მრავალწლოვნად როდესაც თესავენ ბალახებს რომელიც იძლევა მოსავალს რამდენიმე წლის განმავლობაში.

მრავალწლიან ნათეს სათიბებსა და საძოვრებს ყოფენ სამ ჯგუფად: მოკლევადიანი 2-3 წლის გამოყენებით, ბალახდგარში პარკოსან ბალახებს უჭირავს მნიშვნელოვანი ნაწილი. საშუალოვადიანი 4-6 წლის გამოყენებით, რომელზედაც ინტენსიურად წარმოებს სათიბ-საძოვრული მეურნეობა. მრავალწლოვანი 6 და მეტი წლის გამოყენებით, რომელზედაც ითესება მარცვლოვანი და პარკოსანი ბალახების ნარევი.

ნათესი სათიბები და საძოვრები გამოყენების ხარისხის მიხედვით იყოფა ჯგუფებად: სათიბი, საძოვარი, სათიბ-საძოვარი.

ბუნებრივი საკვები სავარგულების დაჩქარებული გამდელოებით ნათესი სათიბებისა და საძოვრების შექმნისას მრავალწლოვანი ბალახებიდან ფართოდ არის გავრცელებული ინგლისური კოინდარი, იტალიური კოინდარი, წითელი სამყურა, სათითურა, მდელოს ტომოთელა, კურდღლის ფრჩხილა, თეთრი სამყურა. ნათესი ბალახები კარგი ყუათიანობისა და მაღალი მოსავლიანობის მოცემის წყალობით დიდ როლს თამაშობს მტკიცე საკვების შექმნის საქმეში.

meurne.sknews.ge
agrokavkaz.ge

87Shares

Related Articles

კარტლისი – აგროტექნოლოგიები
თქვენი რეკლამა
აგრომარკეტი
ელექსირი
Georgian Dairy
აგრარული საქართველო
ბიზნეს გეგმა
აგროკავკასია FB