თხილის კვირტის ტკიპა — ნიშნები და ბრძოლის ღონისძიებები

1465 Views

საქართველოს სოფლის მეურნეობის დარგთა შორის, მეხილეობას ყოველთვის, წამყვანი ადგილი ეკავა.  ხეხილის კულტურები საქართველოს ცალკეულ _ აგროეკოლოგიურ ზონებში მისი აგრობიოლოგიური თავისებურებების, მცენარეთა გავრცელების ხელსაყრელი ნიადაგურ_კლიმატური პირობების მიხედვით ნაწილდებოდა.

აქედან გამომდინარე საქართველოს რეგიონებისათვის გამოკვეთილი იყო პრიორიტეტული მიმართულებები და კულტურები, რომელთა წარმოება კონკრეტულ ზონაში, მათი ხარისხობრივი და სასაქონლო მაჩვენებლებით სხვა კულტურებთან შედარებით მომგებიანი იყო.

უკანასკნელ პერიოდში პოსტსაბჭოთა სივრცეში განვითარებულმა მოვლენებმა საქართველოში მეხილეობის დარგის განვითარებას გარკვეული სირთულეები შეუქმნა. მოიშალა ხილის წარმოებისა და გადამმუშავებული მრეწველობის ბაზა, უკიდურესად შემცირდა ექსპორტი, რამაც საბაზრო ეკონომიკაზე გარდამავალ პერიოდში აგრარულ სფეროში მნიშვნელოვანი ცვლილებების გატარება განაპირობა. მოცემულ, ექსტრემალურ ვითარებაში საქართველოში ყურადღება გამახვილდა, ხილის საერთაშორისო ბაზარზე კონკურენტუნარიანი კულტურათა წარმოების განვითარებაზე.

საქართველოში ინტენსიურად დაიწყო კაკლოვანი კულტურების, განსაკუთრებით თხილის გაშენება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ დასავლეთ საქართველოში _ კლასიკურ რეგიონში (სუბტროპიკული ზონა) თხილის კულტურის გაშენებისა და წარმოებას დიდი ხნის ტრადიცია აქვს. ფართო საწარმოო მნიშვნელობით მის განვითარებას XIX საუკუნის დასაწყისიდან საქართველოში, გაცილებით მომგებიანი, მაგრამ უფრო შრომატევადი, ჩაის კულტურის ინტენსიურად დანერგვამ შეუშალა ხელი.

ბოლო 10_15 წლის განმავლობაში მსოფლიო ბაზარზე თხილის ნაყოფზე მოთხოვნილება მნიშვნელოვნად გაიზარდა. წარმოებამ დაახლოებით 500 ათას ტონას მიაღწია. (დღეს თხილის ძირითადი მწარმოებელი თურქეთია (დაახლოებით 76%). ამან, საქართველოში თხილის კულტურის საწარმო მიზნით გაშენებისა და მისი ნედლეულის ექსპორტირების ინტერესი გააჩინა.

ბოლო 10 წლის განმავლობაში, მოსახლეობამ თხილის ბაღების გაშენებას მიჰყო ხელი. ნარგაობა შენდება, როგორც მცირე ნაკვეთებზე, ისე მსხვილ ფერმერულ გაერთიანებათა ფართობებზე. მნიშვნელოვანი პლანტაციები გაშენდა აღმოსავლეთ საქართველოში, კულტურისთვის არატრადიციულ და არაკლასიკურ ზონაში, რაც, სამწუხაროდ, ვაზისა და ღვინის მოყვანა_წარმოების არარენტაბელურობამ, კერძოდ გასაღების ბაზრების დაკარგვამ გამოიწვია.

მიუხედავად (საქართველოში) კულტურის დაბალმოსავლიანობისა (საშ. 1 ჰა_ზე 1,5_2 ტ), მოსახლეობის გარკვეული ნაწილის საოჯახო ბიუჯეტში თხილმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა. საბაზრო მოთხოვნილებიდან გამომდინარე, დღეს საქართველოს სუბტროპიკული ზონის წამყვან კულტურათა შორის, თხილს (თავისი აგრობიოლოგიური თავისებურებების გათვალისწინებით, სწორად  გადადგილებისა და მოვლის სათანადო პირობების შექმნის ფონზე), ერთ_ერთი პრიორიტეტული ადგილი უჭირავს.

ეკონომიკური თვალსაზრისით თხილის წარმოებიდან შემოსავლების გაზრდის რეალური შე-საძლებლობა არსებობს. ამის მხოლოდ და მხოლოდ ამ კულტურის მოვლა-მოყვანით დაკავებულ პირთა შესაბამისი სწავლება_კონსულტირებითა და მეცნიერული სიახლეების გაცნობის გზით მიიღწევა. მათ, ვინც თხილის მოყვანითაა დაკავებული აუცილებელია მეტი იცოდნენ მცენარეთა დაცვის საკითხებზე, განსაკუთრებით საშიშ მავნებელ-დაავადებათა და მათ წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებებზე.

დამწყებ წვრილ ფერმერებისათვის კონსულტაციებთან ერთად აუცილებელია ეკონომიკური ხელის შეწყობა, რაც გამოიხატება სუფთა, დარაიონებული ჯიშების სარგავი მასალითა და ხარისხიანი მცენარეთა დაცვისა თუ მინერალური სასუქებით უზრუნველყოფაში.

რეალურად თხილის კულტურას საქართველოში უდიდესი საშიშროება ემუქრება (სხვა მავნებელ-დაავადებებთან ერთად) კვირტის ტკიპას მავნებლის გამო. კვირტის ტკიპა ამ კულტურას ყოველთვის აზიანებდა, მაგრამ მაშინ თხილი, ძირითადად საკარმიდამო ნაკვეთებზე მცირე რაოდენობით მოჰყავდათ. მავნებლის მიერ მიყენებული ზარალიც, შესაბამისად ლოკალური იყო და მისი ფართო მასშტაბით გავრცელების საშიშროება არ არსებობდა. დღეს კი ამ კულტურის სამრეწველო ნარგაობებად გაშენების შემდეგ, ეს საშიშროება ერთიათად გაიზარდა და თუ პრევენციული ღონისძიებები დაუყონებლივ არ გატარდება, იგი ფერმერებს აუნაზღაურებელ ზარალს მიაყენებს.

ჩვენი ექსპედიციური დაკვირვებებიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ მავნებელი დასავლეთ საქართველოს თითქმის ყველა რაიონში ფართო მასშტაბებითაა გავრცელებული. განსაკუთრებით აღსანიშნავია სამეგრელოს რაიონები, სადაც, თითქმის არ არსებობს ბაღები, სადაც თხილის ნარგავებში სანაყოფე კვირტების 25-30% დაზიანებული არ იყოს. ეს იმას ნიშნავს, რომ მოსავალი ამდენივე პროცენტითაა შემცირებული. ის ტოტები რომელზედაც მავნებელი ინტენსიურადაა დაფიქსირებული, იწყებს ვეგეტაციის შენელებას და მომდევნო წელს მთლიანად ხმება. ასეთი ფართობებში თუ დროულად არ შესრულდება ქიმიური და მექანიკური პროფილაქტიკური ღონისძიებები, 3_4 წლის შემდეგ მცენარე შეიძლება მთლიანად გახმეს.

მავნებლის სიმპტომები მცენარეზე ადვილი შესამჩნევია.

თხილის კვირტის ტკიპა გავრცელებულია საქართველოს ყველა რეგიონში, განსაკუთრებით ინტენსიურად გვხვდება დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ რაიონებში, სადაც თხილის ნარგაობა სამრეწველო მნიშვნელობით არის წარმოდგენილი. ის სახლდება  მხოლოდ თხილის მცენარის კვირტებზე. რის შედეგადაც კვირტები არანორმალურად ვითარდება ან საერთოდ ვერ იშლება.

ტკიპა მჩხვლეტავი ხელიცერებით ძლიერ აზიანებს გენერაციული მდედრობით და საფოთლე კვირტების ქსოვილის ზედაპირს, იშვიათად მჭადა ყვავილედს. წუწნის შედეგად კვირტის შიდა მხრიდან წარმოიქმნება გალის მსგავსი ღუდუდოები, რომელიც თავდაპირველად ღია მწვანე ფერისაა, შემდეგ ყვითლდება და ბოლოს, გაზაფხულზე მარტისა და აპრილის პერიოდში მოყავისფრო, მოწითალო, შინდისფერს ღებულობს. კვირტის ქერქლები ხდება ქეჩისებრი. საბოლოოდ დაზიანებული კვირტები განიცდის დეფორმაციას და გაფურჩქნულ ყვავილს მოგვაგონებს. მათი ზომა საღთან შედარებით მოცულობით 4-5 ჯერ, ზოგჯერ 8-ჯერაც კი მატულობს.

აღსანიშნავია ისიც, რომ გაზაფხულზე დაზიანებული საფოთლე კვირტები საგრძნობლად არის გაფურჩქვნილი, დაახლოებით 15-20 ჯერ დიდია, საღ კვირტებთან შედარებით, ხოლო მისგან განვითარებული დამახინჯებული, გოფრირებული ფოთლების ზომა საღ ფოთლებთან  შედარებით შემცირებულია. დაზიანებული დეფორმირებული კვირტები კარგავს ნაყოფის განვითარების უნარს, რის შედეგად მოსავლის დონე საგრძნობლად ეცემა. ზაფხულის დადგომისთანავე საყვავილე კვირტები ხმება, ცვივა და პერიფერიულ ნაწილებში ჩნდება გამხმარი ტოტები.

ტკიპების მიგრაცია ძველი კვირტებიდან იწყება აპრილში (ტემპერატურა 13-140C და შეფარდებითი ტენიანობა 50-60%), ხოლო ინტენსიურად მიმდინარეობს მაისის თვეში. ისინი კვირტის გარეთ არიან მოფენილი და თეთრი ფიფქის შთაბეჭდილებას ტოვებენ, რაც შეიარაღებული თვალით ადვილად შეიმჩნევა. მიგრაცია მიმდინარეობს დილის და საღამოს საათებში თბილ და მზიან ამინდებში, ხოლო წვიმიან ამინდში შეჩერებულია. დაზიანებულ კვირტებში ზრდასრულ ტკიპებთან ერთად გვხვდება კვერცხებიც, საიდანაც მავნებელი იჩეკება და საღ კვირტებზე ვრცელდება.

ბრძოლის ღონისძიებები: ეფექტური ღონისძიებაა ადრე გაზაფხულზე მოზამთრე ტკიპების წინააღმდეგ დაზიანებული, დეფორმირებული, გაწითლებული კვირტების შეცლა და დაწვა.

ბრძოლის ქიმიური ღონისძიებებიდან  ყველაზე ხელსაყრელი  პერიოდი (თხილის საფოთლე კვირტების გაშლა, ნაყოფების გამონასკვა)  არის  ტკიპების მიგრაციის დრო, აპრილის ბოლოდან მაისის ჩათვლით.  I-წამლობა უნდა ჩატარდეს 0,04% ენვიდორით, შემდეგი მე-II  – III წამლობა 0,2% ნეორონით, ომაიტით ან მასაითით ინტერვალი 12-14 დღე.

ავტორები: კუკური ძერია, სოფლის მეურნეობის მეც/აკადემიური დოქტორი;
ნატო მიქაძე, სოფლის მეურნეობის მეც/აკადემიური დოქტორი;
ლუდმილა ცხვედაძე, სოფლის მეურნეობის მეც/აკადემიური დოქტორი.

Share Button

Related Articles

კარტლისი — აგროტექნოლოგიები
მცენარეთა დაცვის საშუალებები
ტრაქტორი — ფერმერთა აპლიკაცია
ორგანიკა
ორგანიკა, ბიო
Georgian Dairy
თქვენი რეკლამა
AgroPlus
ლიახვის ნაკრძალი — ბიომრავალფეროვნება
332 Views

ლიახვის ნაკრძალი ფლორა   ლიახვის ნაკრძალში დაცულია აღმოსავლეთ კავკასიონის სამხრეთული კალთებისათვის დამახასიათებელი მთისა და მაღალმთის მცენარეულობა: ტყის ზედა სარტყელში გავრცელებულია წიფლნარი, ქვედა სარტყელში

სრულად
სამკურნალო მცენარეები
ბაბუაწვერა — სამკურნალო მცენარე, ნაყენის რეცეპტი
2323 Views

ბაბუაწვერა (ლათ.Taraxacum officinale Wigg) მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა რთულყვავილოვანთა ოჯახიდან, სიმაღლით 5-50 სმ. მთავარღერძიან ფესვთა სისტემას აქვს კარგად განვითარებული მთავარი ფესვი, სიგრძით 60 სმ-მდე. დიამეტრით 2 სმ-მდე. სხვადასხვა

სრულად
აგროკავკასია FB